ତଦ୍ ରାଜଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିପୁତ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚଃ
ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିପୁତ୍ର କହିଲେ।
ଉତ୍କ୍ରମିଷ୍ଯନ୍ତି ମେ ପ୍ରାଣା ଅତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କିଂଚନ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଵୃତ୍ତିତାଜ୍ଞାନେ ଵିଦ୍ଧି ପାକଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍
ମୋର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଯିବ, ତେଣୁ ମୁଁ କିଛି କହିବି; ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ଅଜ୍ଞାନରୁ କର୍ମର ଫଳ ପକେ, ଏହା ଜାଣ।
ଆତ୍ମାର୍ଥଂ ତୁ ନ ଶୋଚାମି ଵୃଦ୍ଧୌ ତୁ ପିତରୌ ମମ ତଯୋଃ ଶୁଶ୍ରୂଷକଃ କଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଅନ୍ଧଯୋର୍ ଏକପୁତ୍ରଯୋଃ
ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁନି, କିନ୍ତୁ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ମାତାବାପା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି—ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଅନ୍ଧ, ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ମୁଁ; ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ କିଏ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବ?
ଵିନା ମଯା ମହାରଣ୍ଯେ କଥଂ ତୌ ଜୀଵଯିଷ୍ଯତଃ ମମାଭାଗ୍ଯମ୍ ଅହୋ କୀଦୃକ୍ ପିତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣେ କ୍ଷତିଃ
ମୁଁ ଥିଲି ବିନା, ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ସେମାନେ କିପରି ବଞ୍ଚିବେ? ହାୟ, ମୋ ଭାଗ୍ୟ କେମିତି ଦୁଃଖଦାୟକ! ମୋର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଭଙ୍ଗ ହେଲା।
ଜାତା ମେ ଽଦ୍ଯ ଵିନା ପ୍ରାଣୈର୍ ହା ଵିଧେ କିଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା ତଥାପି ଗଚ୍ଛ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଗୃହୀତକଲଶସ୍ ତ୍ଵରନ୍
ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରାଣ ବିନା ମୃତ ହେବା ସମାନ। ହେ ଭାଗ୍ୟ, ତୁମେ କଣ କଲ? ତଥାପି, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଗଲା—ପାଣି ଭରା କଳଶ ନେଇଯାଅ।
ତାଭ୍ଯାଂ ଦେହ୍ଯ୍ ଉଦପାନଂ ତ୍ଵଂ ଯଥା ତୌ ନ ମରିଷ୍ଯତଃ
ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଣି ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ମରିନଯାଆନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତସ୍ ତସ୍ଯ ଗତାଃ ପ୍ରାଣା ମହାଵନେ ଵିସୃଜ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପମ୍ ଆଦାଯ କଲଶଂ ନୃପଃ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ମହାବନରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଧନୁଷ-ବାଣ ଛାଡ଼ି, ରାଜପୁତ୍ର କଳଶ ଉଠାଇଲେ।
ତତ୍ରାଗାତ୍ ସ ତୁ ଵେଗେନ ଯତ୍ର ଵୃଦ୍ଧୌ ମହାଵନେ ଵୃଦ୍ଧୌ ଚାପି ତଦା ରାତ୍ରୌ ତାଵ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମୂଚତୁଃ
ସେ ତେଜରେ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ମାତାବାପା ମହାବନରେ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେ ରାତିରେ, ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଆପସରେ କଥାହେଲେ।
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନଃ କୁପିତୋ ଵା ସ୍ଯାଦ୍ ଅଥଵା ଭକ୍ଷିତଃ କଥମ୍ ନ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ ଚାଵଯୋର୍ ଯଷ୍ଟିଃ କିଂ କୁର୍ମଃ କା ଗତିର୍ ଭଵେତ୍
ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଅଛି କି, କିମ୍ବା କ୍ରୋଧିତ, କିମ୍ବା କୌଣସି ପଶୁ ଖାଇଦେଲା? ଆମ ପୁଅ କାହିଁକି ଫେରିଲାନି? ଆମେ କଣ କରିବୁ, କ'ଣ ଆଶା ଅଛି?
ନ କୋପି ତାଦୃଶଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିଦ୍ଯତେ ସଚରାଚରେ ଯଃ ପିତ୍ରୋର୍ ଅନ୍ଯଥା ଵାକ୍ଯଂ ନ କରୋତ୍ଯ୍ ଅପି ନିନ୍ଦିତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏମିତି ପୁଅ କେହି ନାହିଁ, ଯିଏ ପିତାମାତାଙ୍କ କଥା ଅମାନ୍ୟ କରିଥାଏ—even ନିନ୍ଦା ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ଵଜ୍ରାଦ୍ ଅପି କଠୋରଂ ଵା ଜୀଵିତଂ ତମ୍ ଅପଶ୍ଯତୋଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନ ଯାନ୍ତି ଯତ୍ ପ୍ରାଣାସ୍ ତଦେକାଯତ୍ତଜୀଵଯୋଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ବଜ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ କଠିନ; ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଉପରେ ଜୀବନ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ପ୍ରାଣ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଯାଏନି।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧା ଵାଚୋ ଵୃଦ୍ଧଯୋର୍ ଵଦତୋର୍ ଵନେ ତଦା ଦଶରଥୋ ରାଜା ଶନୈସ୍ ତଂ ଦେଶମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍
ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର କଥା ବୃଦ୍ଧ ଦୁହେଁ ଜଙ୍ଗଲରେ କହୁଥିବା ବେଳେ, ଦଶରଥ ରାଜା ଶାନ୍ତିରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ପାଦସଂଚାରଶବ୍ଦେନ ମେନାତେ ସୁତମ୍ ଆଗତମ୍
ପାଦ ଚାଲିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେମାନେ ଧାରଣା କଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଆସିଛି।
କୁତୋ ଵତ୍ସ ଚିରାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ ତ୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟିସ୍ ତ୍ଵଂ ପରାଯଣମ୍ ନ ବ୍ରୂଷେ କିଂତୁ ରୁଷ୍ଟୋ ଽସି ଵୃଦ୍ଧଯୋର୍ ଅନ୍ଧଯୋଃ ସୁତଃ
ବାପା, ଏତେ ଦିନ ପରେ କାହିଁକି ଆସିଲୁ? ତୁମେ ଆମର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଆମ ଦୃଷ୍ଟି—କାହିଁକି କିଛି କହୁନାହ? ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ କି, ଅନ୍ଧ ବୃଦ୍ଧ ମାତାବାପାଙ୍କ ପୁଅ?
ସଶଲ୍ଯ ଇଵ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ଶୋଚନ୍ ଦୁଷ୍କୃତମ୍ ଆତ୍ମନଃ ସ ଭୀତ ଇଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ରସ୍ ତାଵ୍ ଉଵାଚାଥ ନାରଦ
ଶଳ୍ୟ ବେଧିତ ମନେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ନିଜ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିବା, ଭୟଭୀତ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ନାରଦ।
ଉଦପାନଂ ଚ କୁରୁତାଂ ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପଭାଷିତମ୍ ନାଯଂ ଵକ୍ତା ସୁତୋ ଽସ୍ମାକଂ କୋ ଭଵାଂସ୍ ତତ୍ ପୁରା ଵଦ
ରାଜାଙ୍କ କଥା 'ପାଣି ଦିଅ' ଶୁଣି, ସେମାନେ କହିଲେ: 'ଏହା ଆମ ପୁଅର କଥା ନୁହେଁ—ଆପଣ କିଏ? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।'
ପଶ୍ଚାତ୍ ପିବାଵଃ ପାନୀଯଂ ତତୋ ରାଜାବ୍ରଵୀଚ୍ ଚ ତୌ
'ପରେ ଆମେ ପାଣି ପିବା', ରାଜା ସେମାନେଁକୁ ଏପରି କହିଲେ।
ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଵାଂ ପୁତ୍ରୋ ଯତ୍ର ଵାରିସମାଶ୍ରଯଃ
'ତୁମ ପୁଅ ସେଠି ଦଢ଼ିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣି ରଖାଯାଇଛି।'
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵୋଚତୁର୍ ଆର୍ତୌ ତୌ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ନ ଚାନ୍ଯଥା ଆଚଚକ୍ଷେ ତତୋ ରାଜା ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଯଥାତଥମ୍
ଏହା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ଦୁହେଁ କହିଲେ, 'ସତ୍ୟ କହ, ଭୁଲ କଥା ନୁହେଁ।' ତେବେ ରାଜା ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିଦେଲେ।
ତତସ୍ ତୁ ପତିତୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ତତ୍ରାଵାଂ ନଯ ମା ସ୍ପୃଶ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନସ୍ପର୍ଶନଂ ପାପଂ ନ କଦାଚିଦ୍ ଵିନଶ୍ଯତି
ତାପରେ ବୃଦ୍ଧ ଦୁହେଁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଆମକୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଅ। ଆମକୁ ଛୁଅନି—ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ପାପ, ଏହା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।'
ନିନ୍ଯେ ଵୈ ଶ୍ରଵଣଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ସଭାର୍ଯଂ ନୃପସତ୍ତମଃ ଯତ୍ରାସୌ ପତିତଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ଵିଲେପତୁଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବୃଦ୍ଧ ଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ନେଇ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ପଡିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁ ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି କନ୍ଦିଲେ ।
ଯଥା ପୁତ୍ରଵିଯୋଗେନ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନୌ ଵିହିତସ୍ ତଥା ତ୍ଵଂ ଚାପି ପାପ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିଯୋଗାନ୍ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଆପ୍ସ୍ଯସି
ଯେପରି ଆମେ ପୁଅ ହରାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲୁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାପର ଫଳରେ ପୁଅ ବିୟୋଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବ ।
ଏଵଂ ତୁ ଜଲ୍ପତୋର୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗତାଃ ପ୍ରାଣାସ୍ ତତୋ ନୃପଃ ଅଗ୍ନିନା ଯୋଜଯାମ୍ ଆସ ଵୃଦ୍ଧୌ ଚ ଋଷିପୁତ୍ରକମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା । ପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି ଓ ତାଙ୍କର ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ ।
ତତୋ ଜଗାମ ନଗରଂ ଦୁଃଖିତୋ ନୃପତିର୍ ମୁନେ ଵସିଷ୍ଠାଯ ଚ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯଦ୍ ଅଶେଷତଃ
ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ରାଜା ନଗରକୁ ଗଲେ ଓ ମୁନି, ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ନୃପାଣାଂ ସୂର୍ଯଵଂଶ୍ଯାନାଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ହି ପରା ଗତିଃ ଵସିଷ୍ଠୋ ଽପି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୈଃ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯାହ ଚ ନିଷ୍କୃତିମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ । ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ପାପମୁଚ୍ଚିବା ଉପାୟ କହିଲେ ।
ଗାଲଵଂ ଵାମଦେଵଂ ଚ ଜାବାଲିମ୍ ଅଥ କଶ୍ଯପମ୍ ଏତାନ୍ ଅନ୍ଯାନ୍ ସମାହୂଯ ହଯମେଧାଯ ଯତ୍ନତଃ
ଗାଳବ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି ଓ କଶ୍ୟପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏହା ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ହଯମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ।
ଯଜସ୍ଵ ହଯମେଧୈଶ୍ ଚ ବହୁଭିର୍ ବହୁଦକ୍ଷିଣୈଃ
ତୁମେ ବହୁ ହଯମେଧ ଯଜ୍ଞ କର, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ଅନେକ ଦାନ ଦିଅ ।
ଅକରୋଦ୍ ଧଯମେଧାଂଶ୍ ଚ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଦ୍ଵିଜୈଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଵାଗ୍ ଉଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ଦଶରଥ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ହଯମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ । ସେ ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଏକ ଦେହବିହୀନ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା ।
ପୂତଂ ଶରୀରମ୍ ଅଭଵଦ୍ ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ହି ଵ୍ଯଵହାର୍ଯଶ୍ ଚ ଭଵିତା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତଥା ସୁତାଃ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରପ୍ରସାଦେନ ରାଜାପାପୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ଶରୀର ପବିତ୍ର ହେଲା, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ । ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କର କୃପାରେ ରାଜା ପାପମୁକ୍ତ ହେବେ ।
ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗାନ୍ ମୁନୀଶ୍ଵରାତ୍ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସୁତା ଆସନ୍ ସୁରୋପମାଃ
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ମହାମୁନି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ପରି ସୁନ୍ଦର ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।