ତସ୍ଯ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ତେଜଃ ସୋମସ୍ଯ ଭାସ୍ଵତଃ ଆପ୍ଯାଯନାଯ ଲୋକାନାଂ ଭାଵଯାମ୍ ଆସ ସର୍ଵତଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ସୋମଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପୋଷଣ କଲା।
ସ ତେନ ରଥମୁଖ୍ଯେନ ସାଗରାନ୍ତାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵୋ ଽତିଯଶାଶ୍ ଚକାରାଭିପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
ସେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ବସି, ସାଗର ଦ୍ୱାରା ବାଂଧିଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ସତେର ଥର ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ତସ୍ଯ ଯଚ୍ ଚରିତଂ ତେଜଃ ପୃଥିଵୀମ୍ ଅନ୍ଵପଦ୍ଯତ ଓଷଧ୍ଯସ୍ ତାଃ ସମୁଦ୍ଭୂତା ଯାଭିଃ ସଂଧାର୍ଯତେ ଜଗତ୍
ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ତେଜ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ତାହାରୁ ଔଷଧିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚାଲିଥାଏ।
ସ ଲବ୍ଧତେଜା ଭଗଵାନ୍ ସଂସ୍ତଵୈଶ୍ ଚ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ତପସ୍ ତେପେ ମହାଭାଗଃ ପଦ୍ମାନାଂ ଦର୍ଶନାଯ ସଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ ପୁନି ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସ୍ତୁତି ଏବଂ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ ମହା ତପସ୍ୟା କଲେ।
ତତସ୍ ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ରାଜ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ ବୀଜୌଷଧୀନାଂ ଵିପ୍ରାଣାମ୍ ଅପାଂ ଚ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବୀଜ, ଔଷଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଜଳ ଉପରେ ଶାସନ ଦେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି।
ସ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାରାଜ୍ଯଂ ସୋମଃ ସୌମ୍ଯଵତାଂ ଵରଃ ସମାଜହ୍ରେ ରାଜସୂଯଂ ସହସ୍ରଶତଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ ମହା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ସୋମ ଶାନ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାମ୍ ଅଦଦାତ୍ ସୋମସ୍ ତ୍ରୀଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସଦସ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସୋମ ତିନି ଲୋକକୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦେଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ସେହି ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏବଂ ସଦସ୍ୟମାନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ରିର୍ ଭୃଗୁଶ୍ ଚ ଋତ୍ଵିଜୋ ଽଭଵତ୍ ସଦସ୍ଯୋ ଽଭୂଦ୍ ଧରିସ୍ ତତ୍ର ମୁନିଭିର୍ ବହୁଭିର୍ ଵୃତଃ
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଭୃଗୁ ଏଠାରେ ଋତ୍ବିଜ ହେଲେ; ହରି ଅନେକ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ସଦସ୍ୟ ହେଲେ।
ତଂ ସିନୀଶ୍ ଚ କୁହୂଶ୍ ଚୈଵ ଦ୍ଯୁତିଃ ପୁଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଭା ଵସୁଃ କୀର୍ତିର୍ ଧୃତିଶ୍ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ ଚ ନଵ ଦେଵ୍ଯଃ ସିଷେଵିରେ
ସିନୀ, କୁହୂ, ଦ୍ୟୁତି, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭା, ବସୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧୃତି ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଏହି ନଉ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯାଵଭୃଥମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଗ୍ର୍ଯଂ ସର୍ଵଦେଵର୍ଷିପୂଜିତଃ ଵିରରାଜାଧିରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଦଶଧା ଭାସଯନ୍ ଦିଶଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଦଶ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯମ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯମ୍ ଋଷିସତ୍କୃତମ୍ ଵିବଭ୍ରାମ ମତିସ୍ ତାତାଵିନଯାଦ୍ ଅନଯାହୃତା
ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ମନ ଅଭିମାନ ଓ ଅବିନୟରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ବୃହସ୍ପତେଃ ସ ଵୈ ଭାର୍ଯାମ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦମୋହିତଃ ଜହାର ତରସା ସୋମୋ ଵିମତ୍ଯାଙ୍ଗିରସଃ ସୁତମ୍
ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ଅଭିମାନରେ ମତିହୀନ ହୋଇ, ସୋମ ତେଜରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ (ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅ) ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କଲେ।
ସ ଯାଚ୍ଯମାନୋ ଦେଵୈଶ୍ ଚ ତଥା ଦେଵର୍ଷିଭିର୍ ମୁହୁଃ ନୈଵ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ ତାରାଂ ତସ୍ମାଯ୍ ଅଙ୍ଗିରସେ ତଦା
ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବୃଷିମାନେ ପୁନିପୁନି ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଉଶନା ତସ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ପାର୍ଷ୍ଣିମ୍ ଅଙ୍ଗିରସସ୍ ତଦା ରୁଦ୍ରଶ୍ ଚ ପାର୍ଷ୍ଣିଂ ଜଗ୍ରାହ ଗୃହୀତ୍ଵାଜଗଵଂ ଧନୁଃ
ସେତେବେଳେ ଉଶନା ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କର ପାଦର ଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ, ଓ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଛାଡ଼ିକୁ ଧରି, ଛାଗର ସିଂଗ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇଲେ।
ତେନ ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ନାମ ପରମାସ୍ତ୍ରଂ ମହାତ୍ମନା ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦେଵାନ୍ ଉତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଯେନୈଷାଂ ନାଶିତଂ ଯଶଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ନାମକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଚଳାଇଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ତତ୍ର ତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଅଭଵତ୍ ପ୍ରଖ୍ଯାତଂ ତାରକାମଯମ୍ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଲୋକକ୍ଷଯକରଂ ମହତ୍
ସେଠାରେ ତାରାଙ୍କୁ ନେଇ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱବିନାଶକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଶ କରିଥିଲା।
ତତ୍ର ଶିଷ୍ଟାସ୍ ତୁ ଯେ ଦେଵାସ୍ ତୁଷିତାଶ୍ ଚୈଵ ଯେ ଦ୍ଵିଜାଃ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁର୍ ଆଦିଦେଵଂ ସନାତନମ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତା ଓ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତଦା ନିଵାର୍ଯୋଶନସଂ ତଂ ଵୈ ରୁଦ୍ରଂ ଚ ଶଂକରମ୍ ଦଦାଵ୍ ଅଙ୍ଗିରସେ ତାରାଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ପିତାମହଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉଶନା ଓ ରୁଦ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ରୋକି, ନିଜେ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ତାମ୍ ଅନ୍ତଃପ୍ରସଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରାହ ବୃହସ୍ପତିଃ ମଦୀଯାଯାଂ ନ ତେ ଯୋନୌ ଗର୍ଭୋ ଧାର୍ଯଃ କଥଂଚନ
ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୋର ଜନ୍ମଣୀରେ ତୁମର ଗର୍ଭ କେବେ ଧାରଣ ହେବ ନାହିଁ।'
ଇଷୀକାସ୍ତମ୍ବମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଗର୍ଭଂ ସା ଚୋତ୍ସସର୍ଜ ହ ଜାତମାତ୍ରଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନାମ୍ ଆକ୍ଷିପଦ୍ ଵପୁଃ
ଏକ ନଳ ଗଛ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେ ଗର୍ଭକୁ ବାହାର କଲେ; ଓ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୀ ଶିଶୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ତତଃ ସଂଶଯମ୍ ଆପନ୍ନାସ୍ ତାରାମ୍ ଊଚୁଃ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୁତଃ କସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯାଥ ବୃହସ୍ପତେଃ
ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ି ତାରାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ପୁଅ କାହାର? ସୋମର, କିମ୍ବା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର?'
ପୃଚ୍ଛ୍ଯମାନା ଯଦା ଦେଵୈର୍ ନାହ ସା ଵିବୁଧାନ୍ କିଲ ତଦା ତାଂ ଶପ୍ତୁମ୍ ଆରବ୍ଧଃ କୁମାରୋ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମଃ
ଦେବତାମାନେ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଦୁଷ୍ଟଦଳନ କୁମାର ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତଂ ନିଵାର୍ଯ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସଂଶଯମ୍ ଯଦ୍ ଅତ୍ର ତଥ୍ଯଂ ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ତାରେ କସ୍ଯ ସୁତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍
ତାକୁ ରୋକି ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏଠି ସତ୍ୟ କଥା କହ, ତାରା, ଏହି ପୁଅ କାହାର?'
ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସା ତଂ ସୋମସ୍ଯେତି ପିତାମହମ୍ ତଦା ତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚାଘ୍ରାଯ ସୋମୋ ରାଜା ସୁତଂ ପ୍ରତି
ସେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହା ସୋମଙ୍କର ପୁଅ।' ତାପରେ ରାଜା ସୋମ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ଖୁସି ହେଲେ।
ବୁଧ ଇତ୍ଯ୍ ଅକରୋନ୍ ନାମ ତସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ଧୀମତଃ ପ୍ରତିକୂଲଂ ଚ ଗଗନେ ସମଭ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତେ ବୁଧଃ
ସେ ଧୀର ଶିଶୁଙ୍କୁ 'ବୁଧ' ନାମ ଦେଲେ; ବୁଧ ଆକାଶରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ବିପରୀତ ଭାବେ ଉଦୟ ହୁଏ।
ଉତ୍ପାଦଯାମ୍ ଆସ ତଦା ପୁତ୍ରଂ ଵୈରାଜପୁତ୍ରିକମ୍ ତସ୍ଯାପତ୍ଯଂ ମହାତେଜା ବଭୂଵୈଲଃ ପୁରୂରଵାଃ
ତାପରେ ସେ ବୈରୋଚନାନ୍ଦିନୀ ଇଳାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନ ହେଲେ ପୁରୁରବା।
ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମନଃ ଏତତ୍ ସୋମସ୍ଯ ଵୋ ଜନ୍ମ କୀର୍ତିତଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନମ୍
ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ନେଇ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସାତିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଏଭଳି ଆପଣମାନେ ସୋମଙ୍କର ମହାନ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ଵଂଶମ୍ ଅସ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ଧନ୍ଯମ୍ ଆଯୁଷ୍ଯମ୍ ଆରୋଗ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସଂକଲ୍ପସାଧନମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏବେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ବଂଶାବଳୀ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଧନ୍ୟତା, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଦେଇଥାଏ।
ସୋମସ୍ଯ ଜନ୍ମ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ପାପେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସୋମଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ମାତ୍ର ଶୁଣିଲେ, ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ବୁଧସ୍ଯ ତୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ପୁତ୍ରଃ ପୁରୂରଵାଃ ତେଜସ୍ଵୀ ଦାନଶୀଲଶ୍ ଚ ଯଜ୍ଵା ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବୁଧଙ୍କର ପଣ୍ଡିତ ପୁଅ ପୁରୁରବା ଥିଲେ, ଯିଏ ତେଜସ୍ୱୀ, ଦାନଶୀଳ, ଯଜ୍ଞପ୍ରିୟ ଓ ବିଶାଳ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇଥିଲେ।