ଯେଷାଂ ଦଶରଥୋ ରାଜା ତେ ଜେତାରୋ ନ ଚେତରେ
ଯେଉଁମାନେ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ସହଯୋଗୀ ଭାବେ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜିତିବେ, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହେଁ ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଯାଯୋଭୌ ଜଗ୍ମତୁର୍ ଦେଵଦାନଵୌ ତତ୍ର ଵାଯୁସ୍ ତ୍ଵରନ୍ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜାନମ୍ ଅଵଦତ୍ ତଦା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଜୟ ପାଇବାକୁ ଯାଇଲେ; ସେତେବେଳେ ବାୟୁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ ।
ଆଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ଦେଵଦାନଵସଂଗରେ ଯତ୍ର ରାଜା ଦଶରଥୋ ଜଯସ୍ ତତ୍ରେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ରାଜା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ହେବ; ଯେଉଁଠାରେ ଦଶରଥ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ।
ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ଦେଵପକ୍ଷେ ସ୍ଯା ଭଵେଯୁର୍ ଜଯିନଃ ସୁରାଃ
ସେହିପାଇଁ ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ରୁହନ୍ତୁ, ଯାହାଫଳରେ ଦେବତାମାନେ ଜିତିପାରିବେ ।
ତଦ୍ ଵାଯୁଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଦଶରଥୋ ନୃପଃ ଆଗମ୍ଯତେ ମଯା ସତ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛ ଵାଯୋ ଯଥାସୁଖମ୍
ବାୟୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ରାଜା କହିଲେ: 'ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଆସିବି; ବାୟୁ, ଆପଣ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଆନ୍ତୁ ।'
ଗତେ ଵାଯୌ ତଦା ଦୈତ୍ଯା ଆଜଗ୍ମୁର୍ ଭୂପତିଂ ପ୍ରତି ତେ ଽପ୍ଯ୍ ଊଚୁର୍ ଭଗଵନ୍ନ୍ ଅସ୍ମତ୍ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ବାୟୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ଆମ ପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।'
ରାଜନ୍ ଦଶରଥ ଶ୍ରୀମନ୍ ଵିଜଯସ୍ ତ୍ଵଯି ସଂସ୍ଥିତଃ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ଵୈ ଦୈତ୍ଯପତେଃ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ହେ ରାଜା ଦଶରଥ, ତୁମେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଏବଂ ବିଜୟ ସଦା ତୁମ ପକ୍ଷରେ ଅଛି। ଏହିଯୋଗୁଁ, ଦୟାକରି ଦେତ୍ୟପତିଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କର।
ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ନୃପତିର୍ ଵାଯୁନା ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ପୁରା ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ମଯା ତଚ୍ ଚ ଯାନ୍ତୁ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ ଚ ଦାନଵାଃ
ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ, 'ପୂର୍ବରୁ ବାୟୁଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ମୁଁ ଏହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି। ଏବେ ଦେତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଯାଉନ୍ତୁ।'
ସ ତୁ ରାଜା ତଥା ଚକ୍ରେ ଗତ୍ଵା ଚୈଵ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚକ୍ରେ ତଥା ଦୈତ୍ଯୈର୍ ଦାନଵୈଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ
ସେଇ ରାଜା ଏହିପରି କାମ କଲେ। ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ଦେତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଦେଵସଂଘେଷୁ ନମୁଚେର୍ ଭ୍ରାତରସ୍ ତଦା ଵିଵିଧୁର୍ ନିଶିତୈର୍ ବାଣୈର୍ ଅଥାକ୍ଷଂ ନୃପତେସ୍ ତଥା
ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ନମୁଚିଙ୍କ ଭାଇମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରାଜାଙ୍କ ରଥର ଅକ୍ଷ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଭିନ୍ନାକ୍ଷଂ ତଂ ରଥଂ ରାଜା ନ ଜାନାତି ସ ସଂଭ୍ରମାତ୍ ରାଜାନ୍ତିକେ ସ୍ଥିତା ସୁଭ୍ରୂଃ କୈକେଯ୍ଯାଜ୍ଞାଯି ନାରଦ
ସେଇ ରାଜା ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ରଥର ଅକ୍ଷ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି ବୋଲି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ସୁନ୍ଦର ଭୌହ ଥିବା କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ହେ ନାରଦ।
ନ ଜ୍ଞାପିତଂ ତଯା ରାଜ୍ଞେ ସ୍ଵଯମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ସୁଵ୍ରତା ଭଗ୍ନମ୍ ଅକ୍ଷଂ ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଚକ୍ରେ ହସ୍ତଂ ତଦା ସ୍ଵକମ୍
ସେ ନିଜେ ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭଲ ନୀତି ଥିବା ସେଇ କୈକେୟୀ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଅକ୍ଷ ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ନିଜ ହାତ ରଖିଦେଲେ।
ଅକ୍ଷଵନ୍ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ତଦ୍ ଏତନ୍ ମହଦ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ ରଥେନ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ ତଯା ଦତ୍ତକରେଣ ଚ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଏକ ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା। ରଥର ଅକ୍ଷ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ସମୟରେ, ସେଇ ରଥଚାଳକ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିଲେ।
ଜିତଵାନ୍ ଦୈତ୍ଯଦନୁଜାନ୍ ଦେଵୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵରାନ୍ ବହୂନ୍ ତତୋ ଦେଵୈର୍ ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁନର୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍
ସେ ଦେତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଜିତି, ଦେବମାନେ ଠାରୁ ବହୁ ପ୍ରସାଦ ପାଇ, ତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଖୁସିରେ ଆଉଥରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ।
ସ ତୁ ମଧ୍ଯେ ମହାରାଜୋ ମାର୍ଗେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଦା ପ୍ରିଯାମ୍ କୈକେଯ୍ଯାଃ କର୍ମ ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ପଥରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖି, କୈକେୟୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତସ୍ ତସ୍ଯୈ ଵରାନ୍ ପ୍ରାଦାତ୍ ତ୍ରୀଂସ୍ ତୁ ନାରଦ ସା ଅପି ଅନୁମାନ୍ଯ ନୃପପ୍ରୋକ୍ତଂ କୈକେଯୀ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ତିନିଟି ବର ଦେଲେ, ହେ ନାରଦ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, କୈକେୟୀ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଯି ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତା ଵରା ଅମୀ
ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଏହି ବରମାନେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପାଖରେ ରହୁନ୍ତୁ।
ଵିଭୂଷଣାନି ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ସ ପ୍ରିଯଯା ସହ ରଥେନ ଵିଜଯୀ ରାଜା ଯଯୌ ସ୍ଵନଗରଂ ସୁଖୀ
ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଗହଣା ଦେଇ, ରଥରେ ସହ ଜିତି ଏବଂ ଖୁସିରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ।
ଯୋଷିତାଂ କିମ୍ ଅଦେଯଂ ହି ପ୍ରିଯାଣାମ୍ ଉଚିତାଗମେ ସ କଦାଚିଦ୍ ଦଶରଥୋ ମୃଗଯାଶୀଲିଭିର୍ ଵୃତଃ
ଯଥାସମୟରେ ପ୍ରିୟା ନାରୀମାନେ ପାଇଁ କଣ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ? ଏକଥା ଭାବି, ଦଶରଥ ଏକଥର ଶିକାରୀମାନେ ସହିତ ଶିକାରକୁ ଗଲେ।
ଅଟନ୍ନ୍ ଅରଣ୍ଯେ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ଵାରିବନ୍ଧମ୍ ଅଥାକରୋତ୍ ସପ୍ତଵ୍ଯସନହୀନେନ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ତୁ ଭୂଭୁଜା
ସେ ରାତିରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରି ଏକ ଜଳାଶୟ ତିଆରି କଲେ। ଏକ ରାଜା ସପ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
ଇତି ଜାନନ୍ନ୍ ଅପି ଚ ତଚ୍ ଚକାର ତୁ ଵିଧେର୍ ଵଶାତ୍ ଗର୍ତଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପାନାର୍ଥମ୍ ଆଗତାନ୍ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଏହି କଥା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର ଅଧୀନରେ ପଡ଼ି ସେ ଏପରି କାମ କଲେ। ଗର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଜଳ ପିବାକୁ ଆସିଥିବାମାନେ ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ମୃଗାନ୍ ହନ୍ତି ମହାବାହୁଃ ଶୃଣୁ କାଲଵିପର୍ଯଯମ୍ ଗର୍ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ନୃପତୌ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ନଗୋତ୍ତମେ
ବଳବାନ୍ ବାହୁ ଥିବା ରାଜା ପଶୁମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ। ଏବେ ଭାଗ୍ୟର ଉଲ୍ଟାଘଟଣା ଶୁଣ। ରାଜା ଗର୍ତ୍ତରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସେଇ ଉତ୍ତମ ନଗରରେ—
ଵୃଦ୍ଧୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ନାମ ନ ଶୃଣୋତି ନ ପଶ୍ଯତି ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତଥାଭୂତା ତାଵ୍ ଅବ୍ରୂତାଂ ତଦା ସୁତମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ନାମ ଥିଲା ବୈଶ୍ରବଣ। ସେ ଶୁଣିପାରୁନଥିଲେ, ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ।
ଆଵାଂ ତୃଷାର୍ତୌ ରାତ୍ରିଶ୍ ଚ କୃଷ୍ଣା ଚାପି ପ୍ରଵର୍ତତେ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଜୀଵିତଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ବାଲସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅସି ପୁତ୍ରକ
ଆମେ ଦୁହେଁ ତିବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ, ରାତି ମଧ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ବୃଦ୍ଧମାନେର ଜୀବନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରେ—କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତ ଏଉଁ ଛୋଟ ପିଲା, ପୁଅ।
ଅନ୍ଧାନାଂ ବଧିରାଣାଂ ଚ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଧିକ୍ ଚ ଜୀଵିତମ୍ ଜରାଜର୍ଜରଦେହାନାଂ ଧିଗ୍ ଧିକ୍ ପୁତ୍ରକ ଜୀଵିତମ୍
ଅନ୍ଧ, ବେହେରା ଓ ବୃଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କର ଜୀବନ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା। ବୟସରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଜୀବନ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜା, ଲଜ୍ଜା, ପୁଅ।
ତାଵତ୍ ପୁଂଭିର୍ ଜୀଵିତଵ୍ଯଂ ଯାଵଲ୍ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ଦୃଢଂ ଵପୁଃ ଯାଵଦ୍ ଆଜ୍ଞାପ୍ରତିହତା ତୀର୍ଥାଦାଵ୍ ଅନ୍ଯଥା ମୃତିଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଓ ଅବାଧିତ ଆଦେଶ ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହା ନଥିଲେ, ବିଶେଷକରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃଦ୍ଧଯୋର୍ ଗୁରୁଵତ୍ସଲଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତଦ୍ ଦୁଃଖଂ ଗିରା ମଧୁରଯା ହରନ୍
ଏହି କଥା ବୃଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣି, ଗୁରୁଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁଅ ମୃଦୁ କଥାରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ହରିଲା।
ମଯି ଜୀଵତି କିଂ ନାମ ଯୁଵଯୋର୍ ଦୁଃଖମ୍ ଈଦୃଶମ୍ ନ ହରତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମଜଃ ପିତ୍ରୋର୍ ଯଶ୍ ଚରିତ୍ରୈର୍ ମନୋରୁଜମ୍
ମୁଁ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ, ଏମିତି ଦୁଃଖ କିପରି ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଭୋଗିବ? ଯେ ପୁଅ ନିଜ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ମାତାପିତାଙ୍କର ମନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର କରିନଥାଏ, ସେ ଅପରାଧୀ।
ତେନ କିଂ ତନୁଜେନେହ କୁଲୋଦ୍ଵେଗଵିଧାଯିନା
ଏମିତି ପୁଅ ଯେ କୁଳକୁ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ତାହାର କଣ ଉପକାର?
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପିତରୌ ନତ୍ଵା ତାଵ୍ ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ମହାମନାଃ ତରୁସ୍କନ୍ଧେ ସମାରୋପ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧୌ ଚ ପିତରୌ ତଦା
ଏପରି କହି, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଓ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ମହାନ ମନ୍ତି ପୁଅ ସେତେବେଳେ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଗଛର ଡାଳିରେ ବସାଇଲା।