ନଲୌ ଦ୍ଵାଵ୍ ଏଵ ଵିଖ୍ଯାତୌ ପୁରାଣେ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଵୀରସେନାତ୍ମଜଶ୍ ଚୈଵ ଯଶ୍ ଚେକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲୋଦ୍ଵହଃ
ପୁରାଣରେ ଦୁଇ ଜଣ ନଳ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଗୋଟିଏ ହେଲେ ବୀରସେନାଙ୍କ ପୁଅ, ଆଉ ଗୋଟିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ୍ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶପ୍ରଭଵାଃ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ଏତେ ଵିଵସ୍ଵତୋ ଵଂଶେ ରାଜାନୋ ଭୂରିତେଜସଃ
ଏହି ରାଜାମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନେ ବିଭାସ୍ୱତଙ୍କ ଉଜ୍ୱଳ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପଠନ୍ ସମ୍ଯଗ୍ ଇମାଂ ସୃଷ୍ଟିମ୍ ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଜାନାଂ ପୁଷ୍ଟିଦସ୍ଯ ଚ ପ୍ରଜାଵାନ୍ ଏତି ସାଯୁଜ୍ଯମ୍ ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ଯେଉଁଠି ଠିକ୍ ଭାବରେ ବିଭାସ୍ୱତ, ଅର୍ଥାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକଥା ପଢ଼ିବେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ ପାଇବେ ଏବଂ ସନ୍ତାନରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ।
ପିତା ସୋମସ୍ଯ ଭୋ ଵିପ୍ରା ଜଜ୍ଞେ ଽତ୍ରିର୍ ଭଗଵାନ୍ ଋଷିଃ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସାତ୍ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଜାସର୍ଗଂ ଵିଧିତ୍ସତଃ
ହେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ, ସୋମଙ୍କ ପିତା ମହାନ୍ ଋଷି ଅତ୍ରି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଯେବେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଅନୁତ୍ତରଂ ନାମ ତପୋ ଯେନ ତପ୍ତଂ ହି ତତ୍ ପୁରା ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନୀତି ହି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ପୁରୁଣା କାଳରେ ସେ ଅନୁତ୍ତର ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏହି ତପସ୍ୟା ସେ ତିନି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି କରିଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଆଚକ୍ରମେ ତସ୍ଯ ରେତଃ ସୋମତ୍ଵମ୍ ଈଯିଵତ୍ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଵାରି ସୁସ୍ରାଵ ଦଶଧା ଦ୍ଯୋତଯନ୍ ଦିଶଃ
ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ର ଉପରକୁ ଉଠିଗଲା ଏବଂ ସେହି ଶୁକ୍ର ସୋମ ହେଲା; ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖିରୁ ପାଣି ଦଶଟି ଧାରାରେ ବହିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲା।
ତଂ ଗର୍ଭଂ ଵିଧିନାଦିଷ୍ଟା ଦଶ ଦେଵ୍ଯୋ ଦଧୁସ୍ ତତଃ ସମେତ୍ଯ ଧାରଯାମ୍ ଆସୁର୍ ନ ଚ ତାଃ ସମଶକ୍ନୁଵନ୍
ପରେ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଦଶ ଜଣୀ ଦେବୀ ଏକଠି ହୋଇ ସେହି ଗର୍ଭକୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଯଦା ନ ଧାରଣେ ଶକ୍ତାସ୍ ତସ୍ଯ ଗର୍ଭସ୍ଯ ତା ଦିଶଃ ତତସ୍ ତାଭିଃ ସ ତ୍ଯକ୍ତସ୍ ତୁ ନିପପାତ ଵସୁଂଧରାମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେହି ଦେବୀମାନେ ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ପତିତଂ ସୋମମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ ରଥମ୍ ଆରୋପଯାମ୍ ଆସ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ସୋମକୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ରଥ ଉପରେ ବସାଇଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ନିପତିତେ ଦେଵାଃ ପୁତ୍ରେ ଽତ୍ରେଃ ପରମାତ୍ମନି ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରାସ୍ ତଥାନ୍ଯେ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ସେ ଯେତେବେଳେ ପଡ଼ିଲେ, ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତସ୍ଯ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ତେଜଃ ସୋମସ୍ଯ ଭାସ୍ଵତଃ ଆପ୍ଯାଯନାଯ ଲୋକାନାଂ ଭାଵଯାମ୍ ଆସ ସର୍ଵତଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ସୋମଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପୋଷଣ କଲା।
ସ ତେନ ରଥମୁଖ୍ଯେନ ସାଗରାନ୍ତାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵୋ ଽତିଯଶାଶ୍ ଚକାରାଭିପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
ସେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ବସି, ସାଗର ଦ୍ୱାରା ବାଂଧିଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ସତେର ଥର ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ତସ୍ଯ ଯଚ୍ ଚରିତଂ ତେଜଃ ପୃଥିଵୀମ୍ ଅନ୍ଵପଦ୍ଯତ ଓଷଧ୍ଯସ୍ ତାଃ ସମୁଦ୍ଭୂତା ଯାଭିଃ ସଂଧାର୍ଯତେ ଜଗତ୍
ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ତେଜ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ତାହାରୁ ଔଷଧିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚାଲିଥାଏ।
ସ ଲବ୍ଧତେଜା ଭଗଵାନ୍ ସଂସ୍ତଵୈଶ୍ ଚ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ତପସ୍ ତେପେ ମହାଭାଗଃ ପଦ୍ମାନାଂ ଦର୍ଶନାଯ ସଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ ପୁନି ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସ୍ତୁତି ଏବଂ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ ମହା ତପସ୍ୟା କଲେ।
ତତସ୍ ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ରାଜ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ ବୀଜୌଷଧୀନାଂ ଵିପ୍ରାଣାମ୍ ଅପାଂ ଚ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବୀଜ, ଔଷଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଜଳ ଉପରେ ଶାସନ ଦେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି।
ସ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାରାଜ୍ଯଂ ସୋମଃ ସୌମ୍ଯଵତାଂ ଵରଃ ସମାଜହ୍ରେ ରାଜସୂଯଂ ସହସ୍ରଶତଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ ମହା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ସୋମ ଶାନ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାମ୍ ଅଦଦାତ୍ ସୋମସ୍ ତ୍ରୀଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସଦସ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସୋମ ତିନି ଲୋକକୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦେଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ସେହି ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏବଂ ସଦସ୍ୟମାନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ରିର୍ ଭୃଗୁଶ୍ ଚ ଋତ୍ଵିଜୋ ଽଭଵତ୍ ସଦସ୍ଯୋ ଽଭୂଦ୍ ଧରିସ୍ ତତ୍ର ମୁନିଭିର୍ ବହୁଭିର୍ ଵୃତଃ
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଭୃଗୁ ଏଠାରେ ଋତ୍ବିଜ ହେଲେ; ହରି ଅନେକ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ସଦସ୍ୟ ହେଲେ।
ତଂ ସିନୀଶ୍ ଚ କୁହୂଶ୍ ଚୈଵ ଦ୍ଯୁତିଃ ପୁଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଭା ଵସୁଃ କୀର୍ତିର୍ ଧୃତିଶ୍ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ ଚ ନଵ ଦେଵ୍ଯଃ ସିଷେଵିରେ
ସିନୀ, କୁହୂ, ଦ୍ୟୁତି, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭା, ବସୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧୃତି ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଏହି ନଉ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯାଵଭୃଥମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଗ୍ର୍ଯଂ ସର୍ଵଦେଵର୍ଷିପୂଜିତଃ ଵିରରାଜାଧିରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଦଶଧା ଭାସଯନ୍ ଦିଶଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଦଶ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯମ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯମ୍ ଋଷିସତ୍କୃତମ୍ ଵିବଭ୍ରାମ ମତିସ୍ ତାତାଵିନଯାଦ୍ ଅନଯାହୃତା
ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ମନ ଅଭିମାନ ଓ ଅବିନୟରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ବୃହସ୍ପତେଃ ସ ଵୈ ଭାର୍ଯାମ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦମୋହିତଃ ଜହାର ତରସା ସୋମୋ ଵିମତ୍ଯାଙ୍ଗିରସଃ ସୁତମ୍
ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ଅଭିମାନରେ ମତିହୀନ ହୋଇ, ସୋମ ତେଜରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ (ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅ) ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କଲେ।
ସ ଯାଚ୍ଯମାନୋ ଦେଵୈଶ୍ ଚ ତଥା ଦେଵର୍ଷିଭିର୍ ମୁହୁଃ ନୈଵ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ ତାରାଂ ତସ୍ମାଯ୍ ଅଙ୍ଗିରସେ ତଦା
ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବୃଷିମାନେ ପୁନିପୁନି ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଉଶନା ତସ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ପାର୍ଷ୍ଣିମ୍ ଅଙ୍ଗିରସସ୍ ତଦା ରୁଦ୍ରଶ୍ ଚ ପାର୍ଷ୍ଣିଂ ଜଗ୍ରାହ ଗୃହୀତ୍ଵାଜଗଵଂ ଧନୁଃ
ସେତେବେଳେ ଉଶନା ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କର ପାଦର ଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ, ଓ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଛାଡ଼ିକୁ ଧରି, ଛାଗର ସିଂଗ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇଲେ।
ତେନ ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ନାମ ପରମାସ୍ତ୍ରଂ ମହାତ୍ମନା ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦେଵାନ୍ ଉତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଯେନୈଷାଂ ନାଶିତଂ ଯଶଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ନାମକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଚଳାଇଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ତତ୍ର ତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଅଭଵତ୍ ପ୍ରଖ୍ଯାତଂ ତାରକାମଯମ୍ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଲୋକକ୍ଷଯକରଂ ମହତ୍
ସେଠାରେ ତାରାଙ୍କୁ ନେଇ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱବିନାଶକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଶ କରିଥିଲା।
ତତ୍ର ଶିଷ୍ଟାସ୍ ତୁ ଯେ ଦେଵାସ୍ ତୁଷିତାଶ୍ ଚୈଵ ଯେ ଦ୍ଵିଜାଃ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁର୍ ଆଦିଦେଵଂ ସନାତନମ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତା ଓ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତଦା ନିଵାର୍ଯୋଶନସଂ ତଂ ଵୈ ରୁଦ୍ରଂ ଚ ଶଂକରମ୍ ଦଦାଵ୍ ଅଙ୍ଗିରସେ ତାରାଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ପିତାମହଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉଶନା ଓ ରୁଦ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ରୋକି, ନିଜେ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ତାମ୍ ଅନ୍ତଃପ୍ରସଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରାହ ବୃହସ୍ପତିଃ ମଦୀଯାଯାଂ ନ ତେ ଯୋନୌ ଗର୍ଭୋ ଧାର୍ଯଃ କଥଂଚନ
ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୋର ଜନ୍ମଣୀରେ ତୁମର ଗର୍ଭ କେବେ ଧାରଣ ହେବ ନାହିଁ।'
ଇଷୀକାସ୍ତମ୍ବମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଗର୍ଭଂ ସା ଚୋତ୍ସସର୍ଜ ହ ଜାତମାତ୍ରଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନାମ୍ ଆକ୍ଷିପଦ୍ ଵପୁଃ
ଏକ ନଳ ଗଛ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେ ଗର୍ଭକୁ ବାହାର କଲେ; ଓ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୀ ଶିଶୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ।