ଇତ୍ଯ୍ ଏତାଂ ଵୈଦିକୀଂ ଗାଥାଂ ଯଃ ଶୃଣୋତି ସ୍ମରେତ ଵା ପଠତେ ଭକ୍ତିମ୍ ଆପନ୍ନସ୍ ତଂ ରାଜନ୍ ପାରଯାମସି
ଯିଏ ଏହି ବେଦମୟ ଗାଥାକୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ହେ ରାଜା, ଆମେ ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଦେଉ।
ଯତ୍ରୈଷା ପଠିତା ଗାଥା ସୋମେନ ସହ ରାଜ୍ଞା ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଚୌଷଧୀଭିର୍ ଧାନ୍ଯତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଏହି ଗାଥା ସୋମ ରାଜା ସହିତ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଔଷଧୀମାନେ ସହ ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଠିକୁ ଧାନର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଔଷଧ୍ଯଂ ସୌମ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ ଅମୃତଂ ଵେଦଗାଥଂ ଚ ମାତୃତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ତୀର୍ଥ ଔଷଧୀମୟ, ଶୁଭ, ଅମୃତମୟ, ବେଦମୟ ଓ ମାତୃତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୁଏ।
ଏଷୁ ସ୍ନାନଂ ଜପୋ ହୋମୋ ଦାନଂ ଚ ପିତୃତର୍ପଣମ୍ ଅନ୍ନଦାନଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ ତଦ୍ ଆନନ୍ତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ
ଯିଏ ସେଠି ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ, ଦାନ, ପିତୃତର୍ପଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ନଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଷଟ୍ଶତାଧିକସାହସ୍ରଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ତୀରଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ ସର୍ଵପାପନିହନ୍ତୄଣାଂ ସର୍ଵସଂପଦ୍ଵିଵର୍ଧନମ୍
ଉଭୟ ତୀରରେ ଛଅ ଶହ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାନ୍ତି।
ଵିଦର୍ଭାସଂଗମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ରେଵତୀସଂଗମଂ ତଥା ତତ୍ର ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତମ୍ ଆଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଯତ୍ ପୁରାଣଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ବିଦର୍ଭା ସଙ୍ଗମ ଓ ରେବତୀ ସଙ୍ଗମ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ। ସେଠି ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ଜାଣନ୍ତି, ସେ କଥା ମୁଁ କହିବି।
ଭରଦ୍ଵାଜ ଇତି ଖ୍ଯାତ ଋଷିର୍ ଆସୀତ୍ ତପୋଧିକଃ ତସ୍ଯ ସ୍ଵସା ରେଵତୀତି କୁରୂପା ଵିକୃତସ୍ଵରା
ଭରଦ୍ୱାଜ ନାମକ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ରେବତୀ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତି ଓ ଭଙ୍ଗୁର ସ୍ୱର ଥିଲା।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକୃତାଂ ଭ୍ରାତା ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ଚିନ୍ତଯା ପରଯା ଯୁକ୍ତୋ ଗଙ୍ଗାଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
କସ୍ମୈ ଦଦ୍ଯାମ୍ ଇମାଂ କନ୍ଯାଂ ସ୍ଵସାରଂ ଭୀଷଣାକୃତିମ୍ ନ କଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ଦାତଵ୍ଯା ଚ ସ୍ଵସା ତଥା
ଏହି ଭଉଣୀ, ଏହି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପର କନ୍ୟାକୁ କାହାକୁ ଦେଉ? କେହି ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭଉଣୀକୁ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଅହୋ ଭୂଯାନ୍ ନ କସ୍ଯାପି କନ୍ଯା ଦୁଃଖୈକକାରଣମ୍ ମରଣଂ ଜୀଵତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ପ୍ରାଣିନସ୍ ତୁ ପଦେ ପଦେ
ହାଏ, କେହି ପାଇଁ କନ୍ୟା ଦୁଃଖର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ନୁହେଁ। ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଦୁଃଖ ଅଟେ।
ଏଵଂ ଵିମୃଶତସ୍ ତସ୍ଯ ସ୍ଵାଶ୍ରମେ ଚାତିଶୋଭନେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମୁନିଵରଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ଯତଵ୍ରତମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଅତି ଶୋଭାମୟ ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟଵର୍ଷଃ ଶୁଭଵପୁଃ ଶାନ୍ତୋ ଦାନ୍ତୋ ଗୁଣାକରଃ ନାମ୍ନା କଠ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ନନାମ ସଃ
ସେ ଛଅଦଶ ବର୍ଷର, ଶୁଭ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଶାନ୍ତ, ଦମୀ, ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ କଠ ଥିଲା, ସେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଵିଧିଵତ୍ ପୂଜ୍ଯ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ଭରଦ୍ଵାଜଃ କଠଂ ତଦା ତସ୍ଯାଗମନକାର୍ଯଂ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ବିଧିମତ୍ ଭାବରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତାପରେ ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ କଣ ତାହା ପଚାରିଲେ।
କଠୋ ଽପ୍ଯ୍ ଆହ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ଵିଦ୍ଯାର୍ଥ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଉପାଗତଃ ତଥା ଚ ଦର୍ଶନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଯଦ୍ ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ ଵିଧୀଯତାମ୍
କଠ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ଆସିଛି, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଯାହା ଉଚିତ, ଦୟାକରି ସେହି କଥା କରନ୍ତୁ।'
ଭରଦ୍ଵାଜଃ କଠଂ ପ୍ରାହ ଅଧୀଷ୍ଵ ଯଦ୍ ଅଭୀପ୍ସିତମ୍ ପୁରାଣଂ ସ୍ମୃତଯୋ ଵେଦା ଧର୍ମସ୍ଥାନାନ୍ଯ୍ ଅନେକଶଃ
ଭରଦ୍ୱାଜ କଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ଚାହଁ, ପୁରାଣ, ସ୍ମୃତି, ବେଦ, ଓ ଅନେକ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର—ସବୁ ଅଧ୍ୟୟନ କର।'
ସର୍ଵଂ ଵେଦ୍ମି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ରୁଚିରଂ ଵଦ ମା ଚିରମ୍ କୁଲୀନୋ ଧର୍ମନିରତୋ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ ଅଭିମାନୀ ଶ୍ରୁତଧରଃ ଶିଷ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ ଅଵାପ୍ଯତେ
'ମୁଁ ସବୁ କିଛି ଜାଣେ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ; ଦେରି କରିବା ଛାଡ଼, ଭଲ କଥା କହ। ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା, ନମ୍ର, ଶ୍ରୁତିଧର ଶିଷ୍ୟ କେବଳ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ।'
ଅଧ୍ଯାପଯସ୍ଵ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ ଶିଷ୍ଯଂ ମାଂ ଵୀତକଲ୍ମଷମ୍ ଶୁଶ୍ରୂଷଣରତଂ ଭକ୍ତଂ କୁଲୀନଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ତୁମ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ପଢ଼ାଅ, ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ଗୁରୁସେବାରେ ଲାଗିଥିବା, ଭକ୍ତ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ସତ୍ୟବାଦୀ।'
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଵିଦ୍ଯାମ୍ ଅଶେଷତଃ ପ୍ରାପ୍ତଵିଦ୍ଯଃ କଠଃ ପ୍ରୀତୋ ଭରଦ୍ଵାଜମ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି ଭରଦ୍ୱାଜ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ; ଜ୍ଞାନ ପାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କଠ ପୁନି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇଚ୍ଛେଯଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦାତୁଂ ଗୁରୋ ତଵ ମନଃପ୍ରିଯାମ୍ ଵଦସ୍ଵ ଦୁର୍ଲଭଂ ଵାପି ଗୁରୋ ତୁଭ୍ଯଂ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ଚାହେଁ, ଗୁରୁ, ଆପଣଙ୍କ ମନ ପସନ୍ଦ ଯାହାହେଉ; ଯଦି ଦୁର୍ଲଭ ମଧ୍ୟ ହେଉ, କହନ୍ତୁ। ଗୁରୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।'
ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯାପି ଯେ ମୋହାତ୍ ସ୍ଵଗୁରୋଃ ପାରିତୋଷିକମ୍ ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ନିରଯଂ ତେ ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଚନ୍ଦ୍ରତାରକମ୍
'ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ପାଇ ସେମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୂଢ଼ତାରେ ଅନନ୍ତ କଳା ଓ ତାରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।'
ଗୃହାଣ କନ୍ଯାଂ ଵିଧିଵଦ୍ ଭାର୍ଯାଂ କୁରୁ ମମ ସ୍ଵସାମ୍ ଅସ୍ଯାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ଯାଚେଯଂ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ ଇମାମ୍
'ମୋ ଭଉଣୀକୁ ବିଧିମତ୍ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର, ତାଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା କର; ସେଠାରେ ସ୍ନେହରେ ରୁହ; ଏହି ଦକ୍ଷିଣା ମୁଁ ଚାହେଁ।'
ଭ୍ରାତୃଵତ୍ ପୁତ୍ରଵଚ୍ ଚାପି ଶିଷ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ ତୁ ଗୁରୋଃ ସଦା ଗୁରୁଶ୍ ଚ ପିତୃଵଚ୍ ଚ ସ୍ଯାତ୍ ସଂବନ୍ଧୋ ଽତ୍ର କଥଂ ଭଵେତ୍
'ଶିଷ୍ୟ ସଦା ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଇ କିମ୍ବା ପୁଅ ଭଳି ହେବା ଉଚିତ, ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ପିତାଭଳି ହେବେ; ଏହି ସମ୍ପର୍କ କିପରି ହେବ?'
ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁ ସତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ମମାଜ୍ଞା ତଵ ଦକ୍ଷିଣା ସର୍ଵଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା କଠାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ରେଵତୀଂ ଭର ତନ୍ମନାଃ
'ମୋ କଥାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ କର; ମୋ ଆଜ୍ଞା ହେଉଛି ତୋର ଦକ୍ଷିଣା। ସବୁ କଥା ମନେ ରଖ, କଠ, ଏବଂ ରେବତୀକୁ ମନ ଦେଇ ଗ୍ରହଣ କର।'
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଗୁରୋର୍ ଵାକ୍ଯାତ୍ କଠୋ ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା ରେଵତୀଂ ଵିଧିଵଦ୍ ଦତ୍ତାଂ ତାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ କଠସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥ
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି, ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କଠ ରେବତୀଙ୍କୁ ବିଧିମତ୍ ଭାବେ ହାତ ଧରି ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାପରେ କଠ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରୈଵ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଦେଵେଶଂ ଶଂକରଂ ତଦା ରେଵତ୍ଯା ରୂପସଂପତ୍ତ୍ଯୈ ଶିଵପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଚ ରେଵତୀ
ସେଠାରେ, କଠ ଏବଂ ରେବତୀ ମିଶି ଦେବମାନ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ତାଙ୍କ ରୂପ ଓ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ।
ସୁରୂପା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ନ ରୂପେଣୋପମୀଯତେ ଅଭିଷେକୋଦକଂ ତତ୍ର ରେଵତ୍ଯା ଯଦ୍ ଵିନିଃସୃତମ୍
ସେ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର, ମଧୁର ଅଙ୍ଗ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ରୂପ ସହ କେହି ତୁଳନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ରେବତୀଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଜଳ ସେଠାରେ ବହିଲା।
ସାଭଵତ୍ ତତ୍ର ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତସ୍ମାତ୍ ତନ୍ନାମତୋ ନଦୀ ରେଵତୀତି ସମାଖ୍ଯାତା ରୂପସୌଭାଗ୍ଯଦାଯିନୀ
ସେ ଜଳ ଗଙ୍ଗାରେ ଏକ ନଦୀ ହେଲା, ଯାହାକୁ ରେବତୀ ନାମରେ ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଯାହା ରୂପ ଓ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ପୁନର୍ ଦର୍ଭୈଶ୍ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ ଅଭିଷେକଂ ଚକାର ସଃ ପୁଣ୍ଯରୂପତ୍ଵସଂସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ଵିଦର୍ଭା ତଦ୍ ଅଭୂନ୍ ନଦୀ
ପୁନି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କଲେ, ଶୁଭ ରୂପ ପାଇବା ପାଇଁ; ସେଠାରେ ଏହା ବିଦର୍ଭା ନଦୀ ହେଲା।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ସଂଗମେ ସ୍ନାତ୍ଵା ରେଵତୀଗଙ୍ଗଯୋର୍ ନରଃ ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ରେବତୀ ଓ ଗଙ୍ଗାର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତଥା ଵିଦର୍ଭାଗୌତମ୍ଯୋଃ ସଂଗମେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ମୁନେ ସ୍ନାନଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଅସୌ ଯାତି ଭୁକ୍ତିଂ ମୁକ୍ତିଂ ଚ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଏଭଳି, ମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବିଦର୍ଭା ଓ ଗୌତମୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।