ପତିଂ ଦେହି ଜଗନ୍ମାତା ରାଜାନମ୍ ଅତିତେଜସମ୍
'ହେ ଜଗତ୍ଜନନୀ, ଆମକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏକ ତେଜସ୍ବୀ ପତି ଦିଅ।'
ତଦୋଵାଚ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଓଷଧୀସ୍ ତା ଇଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଔଷଧୀମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଅହଂ ଚାମୃତରୂପାସ୍ମି ଓଷଧ୍ଯୋ ମାତରୋ ଽମୃତାଃ ତାଦୃଶଂ ଚାମୃତାତ୍ମାନଂ ପତିଂ ସୋମଂ ଦଦାମି ଵଃ
'ମୁଁ ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅମର ମାନେ। ଏହିପରି ଅମୃତ ଆତ୍ମା ଯେଉଁ ସୋମ, ସେଉଁଥିକି ଆମେ ପତି ଭାବେ ଦେଉଛି।'
ଦେଵାଶ୍ ଚ ଋଷଯୋ ଵାକ୍ଯଂ ମେନିରେ ସୋମ ଏଵ ଚ ଓଷଧ୍ଯଶ୍ ଚାପି ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ତତୋ ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵମ୍ ଆଲଯମ୍
ଦେବତା, ଋଷିମାନେ, ସୋମ ଏବଂ ଔଷଧୀମାନେ ସେଇ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ଚାପୁର୍ ମହୌଷଧ୍ଯୋ ରାଜାନମ୍ ଅମୃତାତ୍ମକମ୍ ସୋମଂ ସମସ୍ତସଂତାପପାପସଂଘନିଵାରକମ୍
ଏଠାରେ, ମହାଔଷଧୀମାନେ ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ସୋମଙ୍କୁ ନିଜର ରାଜା ଭାବେ ପାଇଲେ।
ସୋମତୀର୍ଥଂ ତୁ ତତ୍ ଖ୍ଯାତଂ ସୋମପାନଫଲପ୍ରଦମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ପିତରଃ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଆପ୍ନୁଯୁଃ
ସେଠିକୁ ସୋମତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସୋମପାନର ଫଳ ମିଳେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ, ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ ନିତ୍ଯଂ ପଠେଦ୍ ଵା ଭକ୍ତିତଃ ସ୍ମରେତ୍ ଦୀର୍ଘମ୍ ଆଯୁର୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ସ ପୁତ୍ରୀ ଧନଵାନ୍ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ଲାଭ କରେ।
ଧାନ୍ଯତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍ ସୁଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷେମଦଂ ପୁଂସାଂ ସର୍ଵାପଦ୍ଵିନିଵାରଣମ୍
ଏହାକୁ ଧାନ୍ୟତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଏହା ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଅଧିକ ଧାନ୍ୟ, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ।
ଓଷଧ୍ଯଃ ସୋମରାଜାନଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ ଊଚୁଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯାଶ୍ ଚେପ୍ସିତଂ ଵଚଃ
ଔଷଧୀମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ନିଜ ପତି ଭାବେ ପାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଥା କହିଲେ।
ଵୈଦିକୀ ପୁଣ୍ଯଗାଥାସ୍ତି ଯାଂ ଵୈ ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ଭୂମିଂ ସସ୍ଯଵତୀଂ କଶ୍ଚିନ୍ ମାତରଂ ମାତୃସଂମିତାମ୍
ଏକ ପବିତ୍ର ବେଦିକ କଥା ଅଛି, ଯାହା ବେଦ ଜାଣିଥିବାମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ଯେଉଁଠି କେହି ଉପଜାଉ ଜମି ଦେଇଥାଏ, ମାତୃସମାନ ମା ଦେଇଥାଏ।
ଗଙ୍ଗାସମୀପେ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵକାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ଭୂମିଂ ସସ୍ଯଵତୀଂ ଗାଶ୍ ଚ ଓଷଧୀଶ୍ ଚ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ଯିଏ ଗଙ୍ଗା ପାଖରେ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପାଇଥାଏ—ଉପଜାଉ ଜମି, ଗାଈ ଓ ଔଷଧୀ, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ସହିତ।
ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମେଶରୂପାଯ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଭକ୍ତିମାନ୍ ନରଃ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଅକ୍ଷଯଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵକାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ଦାନ କରେ, ସେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ ଯେ ଏହି ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଓଷଧ୍ଯଃ ସୋମରାଜନ୍ଯାଃ ସୋମଶ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଓଷଧୀପତିଃ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଦ ଓଷଧୀର୍ ଯଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଔଷଧୀମାନେ ସୋମଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ସୋମ ହେଉଛନ୍ତି ଔଷଧୀଙ୍କର ନାଥ—ଏହା ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଯିଏ ଔଷଧୀ ଦାନ କରେ,
ସର୍ଵାନ୍ କାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ତା ଏଵ ସୋମରାଜନ୍ଯାଃ ପ୍ରୀତାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପାଇଥାଏ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସେଇ ସୋମ ଉତ୍ପତ୍ତି ଔଷଧୀମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର କଥା କହିଲେ।
ଯୋ ଽସ୍ମାନ୍ ଦଦାତି ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତଂ ରାଜନ୍ ପାରଯାମସି ତ୍ଵମ୍ ଉତ୍ତମଶ୍ ଚୌଷଧୀଶ ତ୍ଵଦଧୀନଂ ଚରାଚରମ୍
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଆମକୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ଆମେ ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଦେଉ। ଏହି ଔଷଧୀମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି।
ଓଷଧଯଃ ସଂଵଦନ୍ତେ ସୋମେନ ସହ ରାଜ୍ଞା ଯୋ ଽସ୍ମାନ୍ ଦଦାତି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯସ୍ ତଂ ରାଜନ୍ ପାରଯାମସି
ଔଷଧୀମାନେ ସୋମ ରାଜା ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତି। ହେ ରାଜା, ଯିଏ ଆମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ଆମେ ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଦେଉ।
ଵଯଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣ୍ଯଃ ପ୍ରାଣରୂପିଣ୍ଯ ଏଵ ଚ ଯୋ ଽସ୍ମାନ୍ ଦଦାତି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯସ୍ ତଂ ରାଜନ୍ ପାରଯାମସି
ଆମେ ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ଓ ପ୍ରାଣର ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛୁ। ହେ ରାଜା, ଯିଏ ଆମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ଆମେ ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଦେଉ।
ଅସ୍ମାନ୍ ଦଦାତି ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଜିତଵ୍ରତଃ ଉପାସ୍ତିର୍ ଅସ୍ତି ସାସ୍ମାକଂ ତଂ ରାଜନ୍ ପାରଯାମସି
ଯିଏ ନିତ୍ୟ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଆମକୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜା, ସେ ଆମର ଭକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ଆମେ ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଦେଉ।
ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ କିଂଚିଦ୍ ଅସ୍ମାଭିର୍ ଵ୍ଯାପୃତଂ ଜଗତ୍ ଯୋ ଽସ୍ମାନ୍ ଦଦାତି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯସ୍ ତଂ ରାଜନ୍ ପାରଯାମସି
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଯେଉଁଠି ଚଳାଚଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ କିଛି ଆମ ପ୍ରଭାବରେ ଅଛି, ହେ ରାଜା, ଯିଏ ଆମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ଆମେ ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଦେଉ।
ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂ ଯଦ୍ ଅମୃତଂ ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଉପଭୁଜ୍ଯତେ ତଦ୍ଗରୀଯଶ୍ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ତଂ ରାଜନ୍ ପାରଯାମସି
ଯେଉଁଠି ହବି, କବି, ଅମୃତ କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ, ତାହାରୁ ଯାହା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟେ, ଯିଏ ତାହା ଦାନ କରେ, ହେ ରାଜା, ଆମେ ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଦେଉ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏତାଂ ଵୈଦିକୀଂ ଗାଥାଂ ଯଃ ଶୃଣୋତି ସ୍ମରେତ ଵା ପଠତେ ଭକ୍ତିମ୍ ଆପନ୍ନସ୍ ତଂ ରାଜନ୍ ପାରଯାମସି
ଯିଏ ଏହି ବେଦମୟ ଗାଥାକୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ହେ ରାଜା, ଆମେ ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଦେଉ।
ଯତ୍ରୈଷା ପଠିତା ଗାଥା ସୋମେନ ସହ ରାଜ୍ଞା ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଚୌଷଧୀଭିର୍ ଧାନ୍ଯତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଏହି ଗାଥା ସୋମ ରାଜା ସହିତ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଔଷଧୀମାନେ ସହ ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଠିକୁ ଧାନର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଔଷଧ୍ଯଂ ସୌମ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ ଅମୃତଂ ଵେଦଗାଥଂ ଚ ମାତୃତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ତୀର୍ଥ ଔଷଧୀମୟ, ଶୁଭ, ଅମୃତମୟ, ବେଦମୟ ଓ ମାତୃତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୁଏ।
ଏଷୁ ସ୍ନାନଂ ଜପୋ ହୋମୋ ଦାନଂ ଚ ପିତୃତର୍ପଣମ୍ ଅନ୍ନଦାନଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ ତଦ୍ ଆନନ୍ତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ
ଯିଏ ସେଠି ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ, ଦାନ, ପିତୃତର୍ପଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ନଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଷଟ୍ଶତାଧିକସାହସ୍ରଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ତୀରଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ ସର୍ଵପାପନିହନ୍ତୄଣାଂ ସର୍ଵସଂପଦ୍ଵିଵର୍ଧନମ୍
ଉଭୟ ତୀରରେ ଛଅ ଶହ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାନ୍ତି।
ଵିଦର୍ଭାସଂଗମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ରେଵତୀସଂଗମଂ ତଥା ତତ୍ର ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତମ୍ ଆଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଯତ୍ ପୁରାଣଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ବିଦର୍ଭା ସଙ୍ଗମ ଓ ରେବତୀ ସଙ୍ଗମ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ। ସେଠି ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ଜାଣନ୍ତି, ସେ କଥା ମୁଁ କହିବି।
ଭରଦ୍ଵାଜ ଇତି ଖ୍ଯାତ ଋଷିର୍ ଆସୀତ୍ ତପୋଧିକଃ ତସ୍ଯ ସ୍ଵସା ରେଵତୀତି କୁରୂପା ଵିକୃତସ୍ଵରା
ଭରଦ୍ୱାଜ ନାମକ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ରେବତୀ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତି ଓ ଭଙ୍ଗୁର ସ୍ୱର ଥିଲା।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକୃତାଂ ଭ୍ରାତା ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ଚିନ୍ତଯା ପରଯା ଯୁକ୍ତୋ ଗଙ୍ଗାଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
କସ୍ମୈ ଦଦ୍ଯାମ୍ ଇମାଂ କନ୍ଯାଂ ସ୍ଵସାରଂ ଭୀଷଣାକୃତିମ୍ ନ କଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ଦାତଵ୍ଯା ଚ ସ୍ଵସା ତଥା
ଏହି ଭଉଣୀ, ଏହି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପର କନ୍ୟାକୁ କାହାକୁ ଦେଉ? କେହି ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭଉଣୀକୁ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଅହୋ ଭୂଯାନ୍ ନ କସ୍ଯାପି କନ୍ଯା ଦୁଃଖୈକକାରଣମ୍ ମରଣଂ ଜୀଵତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ପ୍ରାଣିନସ୍ ତୁ ପଦେ ପଦେ
ହାଏ, କେହି ପାଇଁ କନ୍ୟା ଦୁଃଖର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ନୁହେଁ। ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଦୁଃଖ ଅଟେ।