ମୁନଯୋ ଜାତସଂହର୍ଷାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତପସ୍ଵିନଃ ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନା ହ୍ଯ୍ ଅଭଵନ୍ନ୍ ଋଷଯୋ ଽଗସ୍ତ୍ଯପୂର୍ଵକାଃ
ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଗ୍ରଣ୍ୟରେ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଖୁସି ହେଲେ।
ଵରାନ୍ ଦଦୁର୍ ଯଥାକାମଂ ସୌରଯେ ମନ୍ଦଗାମିନେ ସ ପ୍ରୀତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଆହ ଶନିଃ ସୂର୍ଯସୁତୋ ବଲୀ
ସେମାନେ ମନଚାହିଁ ଭାବେ ମନ୍ଦଗତି ସୌରିଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ଶନି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମଦ୍ଦ୍ଵାରେ ନିଯତା ଯେ ଚ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଶ୍ଵତ୍ଥଲମ୍ଭନମ୍ ତେଷାଂ ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ସ୍ଯୁଃ ପୀଡା ମଦ୍ଭଵା ନ ଚ
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛରେ ଦାନ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେବ ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି କଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ।
ତୀର୍ଥେ ଚାଶ୍ଵତ୍ଥସଂଜ୍ଞେ ଵୈ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯେ ନରାଃ ତେଷାଂ ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ଭଵେଯୁର୍ ଅପରୋ ଵରଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ୱଥ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେବ; ଏହା ଅନ୍ୟ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ।
ମନ୍ଦଵାରେ ତୁ ଯେ ଽଶ୍ଵତ୍ଥଂ ପ୍ରାତର୍ ଉତ୍ଥାଯ ମାନଵାଃ ଆଲଭନ୍ତେ ଚ ତେଷାଂ ଵୈ ଗ୍ରହପୀଡା ଵ୍ଯପୋହତୁ
ମନ୍ଦବାରରେ ଯେଉଁ ଲୋକେ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଅଶ୍ୱଥ ଗଛକୁ ଛୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରହଦୋଷର କଷ୍ଟ ଦୂର ହେଉ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଅଶ୍ଵତ୍ଥଂ ପିପ୍ପଲଂ ଵିଦୁଃ ତୀର୍ଥଂ ଶନୈଶ୍ଚରଂ ତତ୍ର ତତ୍ରାଗସ୍ତ୍ଯଂ ଚ ସାତ୍ତ୍ରିକମ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଅଶ୍ୱଥ ବା ପିପ୍ପଳ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ସେଠି ଶନିଙ୍କ ତୀର୍ଥ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଯାଜ୍ଞିକଂ ଚାପି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ସାମଗଂ ତୀର୍ଥମ୍ ଏଵ ଚ ଇତ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟୋତ୍ତରାଣ୍ଯ୍ ଆସନ୍ ସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଥ ଷୋଡଶ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସତ୍ତ୍ରଯାଗଫଲପ୍ରଦମ୍
ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଯାଜ୍ଞିକ ଏବଂ ସାମଗ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଏପରି ଏକ ହଜାର ଛଉଟି ତୀର୍ଥ ଥିଲା। ସେଠି ସ୍ନାନ ଏବଂ ଦାନ କଲେ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ସୋମତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଂ ମହାତ୍ମଭିଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ସୋମପାନଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ସୋମତୀର୍ଥ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି। ସେଠି ସ୍ନାନ ଏବଂ ଦାନ କଲେ ସୋମପାନର ଫଳ ମିଳେ।
ଜଗତାଂ ମାତରଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଓଷଧ୍ଯୋ ଜୀଵସଂମତାଃ ମମାପି ମାତରୋ ଦେଵ୍ଯଃ ପୂର୍ଵାସାଂ ପୂର୍ଵଵତ୍ତରାଃ
ପୂର୍ବେ ଜଗତର ମାଆମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଔଷଧି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ମୋର ମାଆମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ, ସେମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ଅଧିକ ପୁରୁଣା।
ଆସୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଚ ଆଭିର୍ ଏଵ ଧୃତଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ଏହି ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଧର୍ମ, ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟ ବସିଛି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ସହିତ, ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଅଶେଷରୋଗୋପଶମୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଭିର୍ ଅସଂଶଯମ୍ ଅନ୍ନମ୍ ଏତାଭିର୍ ଏଵ ସ୍ଯାଦ୍ ଅଶେଷପ୍ରାଣରକ୍ଷଣମ୍ ଅତ୍ରୌଷଧ୍ଯୋ ଜଗଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଯା ମାମ୍ ଊଚୁର୍ ଅନହଂକୃତାଃ
ଏହି ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରୋଗ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶାନ୍ତି ହୁଏ; ଏମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଜଗତରେ ପୂଜିତ ଏହି ଔଷଧିମାନେ ଅହଂକାର ବିନା ମୋତେ କହିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ ତ୍ଵଂ ପତିଂ ଦେହି ରାଜାନଂ ସୁରସତ୍ତମ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ପାଇଁ ଏକ ପତି, ଏକ ରାଜା ଦିଅ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତାସାଂ ମଯୋକ୍ତା ଓଷଧୀର୍ ଇଦମ୍ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ସର୍ଵାଶ୍ ଚ ରାଜାନଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ କହିଲି: 'ତମେ ସମସ୍ତେ ଏକ ପତି, ଏକ ଆନନ୍ଦବଢ଼ାଇବା ରାଜା ପାଇବେ।'
ରାଜାନମ୍ ଇତି ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତା ମାମ୍ ଊଚୁଃ ପୁନର୍ ମୁନେ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଵ ପୁନଶ୍ ଚୋକ୍ତା ଗୌତମୀଂ ଯାନ୍ତୁ ମାତରଃ
'ରାଜା' ବୋଲି ଶୁଣି ସେମାନେ ପୁଣି ମୋତେ କହିଲେ, ହେ ମୁନି, 'ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବା?' ତେବେ ମୁଁ କହିଲି, 'ମାଆମାନେ ଗୌତମୀକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।'
ତୁଷ୍ଟାଯାମ୍ ଅଥ ତସ୍ଯାଂ ଵୋ ରାଜା ସ୍ଯାଲ୍ ଲୋକପୂଜିତଃ ତାଶ୍ ଚ ଗତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ ଗୌତମୀଂ ନଦୀମ୍
ସେ ଗୌତମୀ ମନ୍ଦାକିନୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତୁମର ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବେ; ମୁନିମାନେ, ସେମାନେ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ ସ୍ତୁତି କଲେ।
କିଂ ଵାକରିଷ୍ଯନ୍ ଭଵଵର୍ତିନୋ ଜନା ନାନାଘସଂଘାଭିଭଵାଚ୍ ଚ ଦୁଃଖିତାଃ ନ ଚାଗମିଷ୍ଯଦ୍ ଭଵତୀ ଭୁଵଂ ଚେତ୍ ପୁଣ୍ଯୋଦକେ ଗୌତମି ଶଂଭୁକାନ୍ତେ
ବିଭିନ୍ନ ପାପ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ଏହି ସଂସାରର ଲୋକମାନେ କଣ କରିଥାନ୍ତେ? ଯଦି ତୁମେ, ଶିବଙ୍କ ପାଶରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ସହିତ, ଏ ଭୂମିକୁ ନ ଆସିଥାନ୍ତ, ଗୌତମୀ।
କୋ ଵେତ୍ତି ଭାଗ୍ଯଂ ନରଦେହଭାଜାଂ ମହୀଗତାନାଂ ସରିତାମ୍ ଅଧୀଶେ ଏଷାଂ ମହାପାତକସଂଘହନ୍ତ୍ରୀ ତ୍ଵମ୍ ଅମ୍ବ ଗଙ୍ଗେ ସୁଲଭା ସଦୈଵ
ମଣିଷ ଶରୀର ପାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର କି ଭାଗ୍ୟ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ବହୁଥିବା ନଦୀମାନଙ୍କର କେଉଁଠି ଲେଖାଯାଇଛି କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ହେ ଜଳମାନଙ୍କର ରାଣୀ, ହେ ମା ଗଙ୍ଗେ, ତୁମେ ମହାପାପକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ଏବଂ ସବୁବେଳେ ସହଜରେ ମିଳିଯାଉଛ।
ନ ତେ ଵିଭୂତିଂ ନନୁ ଵେତ୍ତି କୋ ଽପି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵନ୍ଦ୍ଯେ ଜଗଦମ୍ବ ଗଙ୍ଗେ ଗୌରୀସମାଲିଙ୍ଗିତଵିଗ୍ରହୋ ଽପି ଧତ୍ତେ ସ୍ମରାରିଃ ଶିରସାପି ଯତ୍ ତ୍ଵାମ୍
ତୁମ ମହିମା କିଏ ଜାଣିପାରିବ, ହେ ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମା ଗଙ୍ଗେ? ଗୌରୀଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଥିବା ଯେଉଁ ମହାଦେବ, ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ ମାତର୍ ଅଭୀଷ୍ଟଦାଯିନି ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ ବ୍ରହ୍ମମଯେ ଽଘନାଶିନି ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ ଵିଷ୍ଣୁପଦାବ୍ଜନିଃସୃତେ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ ଶଂଭୁଜଟାଵିନିଃସୃତେ
ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ହେ ମା, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ହେ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରୂପା, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ନିସ୍ସରିତ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସ୍ତୁଵତାମ୍ ଈଶା କିଂ ଦଦାମୀତ୍ଯ୍ ଅଵୋଚତ
ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି ଦେବୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ ଦେବି?'
ପତିଂ ଦେହି ଜଗନ୍ମାତା ରାଜାନମ୍ ଅତିତେଜସମ୍
'ହେ ଜଗତ୍ଜନନୀ, ଆମକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏକ ତେଜସ୍ବୀ ପତି ଦିଅ।'
ତଦୋଵାଚ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଓଷଧୀସ୍ ତା ଇଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଔଷଧୀମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଅହଂ ଚାମୃତରୂପାସ୍ମି ଓଷଧ୍ଯୋ ମାତରୋ ଽମୃତାଃ ତାଦୃଶଂ ଚାମୃତାତ୍ମାନଂ ପତିଂ ସୋମଂ ଦଦାମି ଵଃ
'ମୁଁ ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅମର ମାନେ। ଏହିପରି ଅମୃତ ଆତ୍ମା ଯେଉଁ ସୋମ, ସେଉଁଥିକି ଆମେ ପତି ଭାବେ ଦେଉଛି।'
ଦେଵାଶ୍ ଚ ଋଷଯୋ ଵାକ୍ଯଂ ମେନିରେ ସୋମ ଏଵ ଚ ଓଷଧ୍ଯଶ୍ ଚାପି ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ତତୋ ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵମ୍ ଆଲଯମ୍
ଦେବତା, ଋଷିମାନେ, ସୋମ ଏବଂ ଔଷଧୀମାନେ ସେଇ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ଚାପୁର୍ ମହୌଷଧ୍ଯୋ ରାଜାନମ୍ ଅମୃତାତ୍ମକମ୍ ସୋମଂ ସମସ୍ତସଂତାପପାପସଂଘନିଵାରକମ୍
ଏଠାରେ, ମହାଔଷଧୀମାନେ ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ସୋମଙ୍କୁ ନିଜର ରାଜା ଭାବେ ପାଇଲେ।
ସୋମତୀର୍ଥଂ ତୁ ତତ୍ ଖ୍ଯାତଂ ସୋମପାନଫଲପ୍ରଦମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ପିତରଃ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଆପ୍ନୁଯୁଃ
ସେଠିକୁ ସୋମତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସୋମପାନର ଫଳ ମିଳେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ, ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ ନିତ୍ଯଂ ପଠେଦ୍ ଵା ଭକ୍ତିତଃ ସ୍ମରେତ୍ ଦୀର୍ଘମ୍ ଆଯୁର୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ସ ପୁତ୍ରୀ ଧନଵାନ୍ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ଲାଭ କରେ।
ଧାନ୍ଯତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍ ସୁଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷେମଦଂ ପୁଂସାଂ ସର୍ଵାପଦ୍ଵିନିଵାରଣମ୍
ଏହାକୁ ଧାନ୍ୟତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଏହା ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଅଧିକ ଧାନ୍ୟ, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ।
ଓଷଧ୍ଯଃ ସୋମରାଜାନଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ ଊଚୁଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯାଶ୍ ଚେପ୍ସିତଂ ଵଚଃ
ଔଷଧୀମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ନିଜ ପତି ଭାବେ ପାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଥା କହିଲେ।
ଵୈଦିକୀ ପୁଣ୍ଯଗାଥାସ୍ତି ଯାଂ ଵୈ ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ଭୂମିଂ ସସ୍ଯଵତୀଂ କଶ୍ଚିନ୍ ମାତରଂ ମାତୃସଂମିତାମ୍
ଏକ ପବିତ୍ର ବେଦିକ କଥା ଅଛି, ଯାହା ବେଦ ଜାଣିଥିବାମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ଯେଉଁଠି କେହି ଉପଜାଉ ଜମି ଦେଇଥାଏ, ମାତୃସମାନ ମା ଦେଇଥାଏ।