ଅହଂ ଯାମି ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଭିସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ କରୋମୀତି ଦକ୍ଷିଣାଶାଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ହେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିବା ମୁନିମାନେ ସହିତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଛି।
ଦେହି ମାର୍ଗଂ ନଗପତେ ଆତିଥ୍ଯଂ ଦେହି ଯାଚତେ ଯାଵଦ୍ ଆଗମନଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ତାଵଦ୍ ଏଵ ହି
ହେ ପର୍ବତପତି, ମୋତେ ଏଠାରେ ଯିବା ପାଇଁ ଏକ ପଥ ଦିଅ, ଏବଂ ଆତିଥ୍ୟ ଦିଅ। ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାସି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ରହିବାକୁ ଦରକାର।
ନାନ୍ଯଥା ଭଵିତଵ୍ଯଂ ତେ ତଥେତ୍ଯ୍ ଆହ ନଗୋତ୍ତମଃ ଆକ୍ରାମନ୍ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ ଆଶାଂ ତୈର୍ ଵୃତୋ ମୁନିଭିର୍ ମୁନିଃ
ତୁମ ପାଇଁ ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ—ଏହିପରି କହିଲେ ସେ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତାପରେ ମୁନିମାନେ ସହିତ ସେ ମୁନି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଶନୈଃ ସ ଗୌତମୀମ୍ ଆଗାତ୍ ସତ୍ତ୍ରଯାଗାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ ଯାଵତ୍ ସଂଵତ୍ସରଂ ସତ୍ତ୍ରମ୍ ଅକରୋଦ୍ ଋଷିଭିର୍ ଵୃତଃ
ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗୌତମୀ ନଦୀ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
କୈଟଭସ୍ଯ ସୁତୌ ପାପୌ ରାକ୍ଷସୌ ଧର୍ମକଣ୍ଟକୌ ଅଶ୍ଵତ୍ଥଃ ପିପ୍ପଲଶ୍ ଚେତି ଵିଖ୍ଯାତୌ ତ୍ରିଦଶାଲଯେ
କୈଟଭଙ୍କ ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ, ଧର୍ମକୁ ବାଧା ଦେଇଥିବା ଦେଉଳୀ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ପିପ୍ପଳ ନାମରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋ ଽଶ୍ଵତ୍ଥରୂପେଣ ପିପ୍ପଲୋ ବ୍ରହ୍ମରୂପଧୃକ୍ ତାଵ୍ ଉଭାଵ୍ ଅନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୂ ଯଜ୍ଞଵିଧ୍ଵଂସନାଯ ତୁ
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ପିପ୍ପଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ନେଲେ; ଦୁହେଁ ଯଜ୍ଞକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
କୁରୁତାଂ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ରୂପଂ ଦାନଵୌ ପାପଚେତସୌ ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋ ଵୃକ୍ଷରୂପେଣ ପିପ୍ପଲୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାକୃତିଃ
ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବ, ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ, ଇଚ୍ଛିତ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ: ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ହେଲେ, ପିପ୍ପଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଆସିଲେ।
ଉଭୌ ତୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ନିତ୍ଯଂ ପୀଡଯେତାଂ ତପୋଧନ ଆଲଭନ୍ତେ ଚ ଯେ ଽଶ୍ଵତ୍ଥଂ ତାଂସ୍ ତାନ୍ ଅଶ୍ନାତ୍ଯ୍ ଅସୌ ତରୁଃ
ସେ ଦୁଇଁଜଣ ନିତ୍ୟ ତପସ୍ୟାଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ଛୁଉଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇଯାଉଥିଲା।
ପିପ୍ପଲଃ ସାମଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଶିଷ୍ଯାନ୍ ଅଶ୍ନାତି ରାକ୍ଷସଃ ତସ୍ମାଦ୍ ଅଦ୍ଯାପି ଵିପ୍ରେଷୁ ସାମଗୋ ଽତୀଵ ନିଷ୍କୃପଃ
ପିପ୍ପଳ ସାମବେଦ ଗାୟକ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଖାଇଯାଉଥିଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ଆଜିଯାଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାମଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର।
କ୍ଷୀଯମାଣାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନଯୋ ରାକ୍ଷସାଵ୍ ଇମୌ ଇତି ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଦକ୍ଷିଣଂ ତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ବୁଝିଲେ ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ରାକ୍ଷସ; ତେଣୁ ତାହା ଜାଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମୁନିମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ପାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।
ସୌରିଂ ଶନୈଶ୍ଚରଂ ମନ୍ଦଂ ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ଧୃତଵ୍ରତମ୍ ଗତ୍ଵା ମୁନିଗଣାଃ ସର୍ଵେ ରକ୍ଷଃକର୍ମ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଶନିଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଧୃଢ଼ ନିୟମରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ।
ସୌରିର୍ ମୁନିଗଣାନ୍ ଆହ ପୂର୍ଣେ ତପସି ମେ ଦ୍ଵିଜାଃ ରାକ୍ଷସୌ ହନ୍ମ୍ଯ୍ ଅପୂର୍ଣେ ତୁ ତପସ୍ଯ୍ ଅକ୍ଷମ ଏଵ ହି
ଶନିଦେବ ମୁନିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋର ତପସ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରିଦେବି; ଯଦି ତପସ୍ୟା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ, ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।'
ପୁନଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ ମୁନିଗଣା ଦାସ୍ଯାମସ୍ ତେ ତପୋ ମହତ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସୌରିଃ କୃତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହ ତାନ୍ ଅପି
ପୁଣି ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ଆମେ ତୁମକୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦେବୁ।' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶନିଦେବ ସେମାନେକୁ କହିଲେ, 'ଏହା ହୋଇଗଲା।'
ସୌରିର୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଷେଣ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଅଶ୍ଵତ୍ଥରୂପିଣମ୍ ରାକ୍ଷସଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ଅଥାକରୋତ୍
ଶନିଦେବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଭାବେ ଥିବା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ସେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତୁ କୁର୍ଵାଣଂ ମେନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମ୍ ଏଵ ତମ୍ ନିତ୍ଯଵଦ୍ ରାକ୍ଷସଃ ପାପୋ ଭକ୍ଷଯାମ୍ ଆସ ମାଯଯା
ସେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଏପରି ଭାବିଲେ ଯେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଆସିଛି, ଏବଂ ମାୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତସ୍ଯ କାଯଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଷାନ୍ତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅପଶ୍ଯତ ଦୃଷ୍ଟଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ ପାପୋ ମନ୍ଦେନ ରଵିସୂନୁନା
ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଆନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ ମନ୍ଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଦେଖିଲେ।
ଭସ୍ମୀଭୂତଃ କ୍ଷଣେନୈଵ ଗିରିର୍ ଵଜ୍ରହତୋ ଯଥା ଅଶ୍ଵତ୍ଥଂ ଭସ୍ମସାତ୍ କୃତ୍ଵା ଅନ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପିଣମ୍
କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସେ ପାହାଡ଼କୁ ବଜ୍ର ଲାଗିଥିବା ପରି ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା; ଅଶ୍ୱତ୍ଥକୁ ଭସ୍ମ କରି, ସେ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଠାରେ ଗଲେ।
ରାକ୍ଷସଂ ପାପନିଲଯମ୍ ଏକ ଏଵ ତମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍ ଅଧୀଯାନୋ ଵିପ୍ର ଇଵ ଶିଷ୍ଯରୂପୋ ଵିନୀତଵତ୍
ସେ ଏକାକି ଦୁଷ୍ଟତାର ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପାଠ ପଢ଼ୁଥିଲେ, ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ନମ୍ର ହୋଇ।
ପିପ୍ପଲଃ ପୂର୍ଵଵଚ୍ ଚାପି ଭକ୍ଷଯାମ୍ ଆସ ଭାନୁଜମ୍ ସ ଭକ୍ଷିତଃ ପୂର୍ଵଵଚ୍ ଚ କୁକ୍ଷାଵ୍ ଅନ୍ତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଵୈକ୍ଷତ
ପିପ୍ପଳ ଗଛ ପୂର୍ବବତ୍ ଭଳି ସୂର୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଖାଇଲା; ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଖାଇଥିଲା, ସେହିପରି ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ପେଟ ଭିତରେ ଆନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲା।
ତେନାଲୋକିତମାତ୍ରୋ ଽସୌ ରାକ୍ଷସୋ ଭସ୍ମସାଦ୍ ଅଭୂତ୍ ଉଭୌ ହତ୍ଵା ଭାନୁସୁତଃ କିଂ କୃତ୍ଯଂ ମେ ଵଦନ୍ତ୍ଵ୍ ଅଥ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ଝାସା ହୋଇଗଲା; ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର କହିଲେ, 'ଏବେ ମୋତେ କଣ କରିବାକୁ କହିବେ?'
ମୁନଯୋ ଜାତସଂହର୍ଷାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତପସ୍ଵିନଃ ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନା ହ୍ଯ୍ ଅଭଵନ୍ନ୍ ଋଷଯୋ ଽଗସ୍ତ୍ଯପୂର୍ଵକାଃ
ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଗ୍ରଣ୍ୟରେ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଖୁସି ହେଲେ।
ଵରାନ୍ ଦଦୁର୍ ଯଥାକାମଂ ସୌରଯେ ମନ୍ଦଗାମିନେ ସ ପ୍ରୀତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଆହ ଶନିଃ ସୂର୍ଯସୁତୋ ବଲୀ
ସେମାନେ ମନଚାହିଁ ଭାବେ ମନ୍ଦଗତି ସୌରିଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ଶନି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମଦ୍ଦ୍ଵାରେ ନିଯତା ଯେ ଚ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଶ୍ଵତ୍ଥଲମ୍ଭନମ୍ ତେଷାଂ ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ସ୍ଯୁଃ ପୀଡା ମଦ୍ଭଵା ନ ଚ
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛରେ ଦାନ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେବ ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି କଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ।
ତୀର୍ଥେ ଚାଶ୍ଵତ୍ଥସଂଜ୍ଞେ ଵୈ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯେ ନରାଃ ତେଷାଂ ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ଭଵେଯୁର୍ ଅପରୋ ଵରଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ୱଥ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେବ; ଏହା ଅନ୍ୟ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ।
ମନ୍ଦଵାରେ ତୁ ଯେ ଽଶ୍ଵତ୍ଥଂ ପ୍ରାତର୍ ଉତ୍ଥାଯ ମାନଵାଃ ଆଲଭନ୍ତେ ଚ ତେଷାଂ ଵୈ ଗ୍ରହପୀଡା ଵ୍ଯପୋହତୁ
ମନ୍ଦବାରରେ ଯେଉଁ ଲୋକେ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଅଶ୍ୱଥ ଗଛକୁ ଛୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରହଦୋଷର କଷ୍ଟ ଦୂର ହେଉ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଅଶ୍ଵତ୍ଥଂ ପିପ୍ପଲଂ ଵିଦୁଃ ତୀର୍ଥଂ ଶନୈଶ୍ଚରଂ ତତ୍ର ତତ୍ରାଗସ୍ତ୍ଯଂ ଚ ସାତ୍ତ୍ରିକମ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଅଶ୍ୱଥ ବା ପିପ୍ପଳ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ସେଠି ଶନିଙ୍କ ତୀର୍ଥ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଯାଜ୍ଞିକଂ ଚାପି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ସାମଗଂ ତୀର୍ଥମ୍ ଏଵ ଚ ଇତ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟୋତ୍ତରାଣ୍ଯ୍ ଆସନ୍ ସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଥ ଷୋଡଶ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସତ୍ତ୍ରଯାଗଫଲପ୍ରଦମ୍
ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଯାଜ୍ଞିକ ଏବଂ ସାମଗ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଏପରି ଏକ ହଜାର ଛଉଟି ତୀର୍ଥ ଥିଲା। ସେଠି ସ୍ନାନ ଏବଂ ଦାନ କଲେ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ସୋମତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଂ ମହାତ୍ମଭିଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ସୋମପାନଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ସୋମତୀର୍ଥ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି। ସେଠି ସ୍ନାନ ଏବଂ ଦାନ କଲେ ସୋମପାନର ଫଳ ମିଳେ।
ଜଗତାଂ ମାତରଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଓଷଧ୍ଯୋ ଜୀଵସଂମତାଃ ମମାପି ମାତରୋ ଦେଵ୍ଯଃ ପୂର୍ଵାସାଂ ପୂର୍ଵଵତ୍ତରାଃ
ପୂର୍ବେ ଜଗତର ମାଆମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଔଷଧି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ମୋର ମାଆମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ, ସେମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ଅଧିକ ପୁରୁଣା।
ଆସୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଚ ଆଭିର୍ ଏଵ ଧୃତଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ଏହି ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଧର୍ମ, ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟ ବସିଛି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ସହିତ, ଧାରଣ କରନ୍ତି।