ତତଶ୍ ଚ ତୁଷ୍ଟୋ ଭଗଵାନ୍ ଆଦିକର୍ତା ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ତାପରେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଭଗବାନ ଖୁସି ହେଲେ।
ଦାସ୍ଯେ ଽହଂ ଯଦ୍ ଅଭୀଷ୍ଟଂ ଵୋ ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ମୁଁ ତୁମମାନେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେଇ ଦେବି—ଦେବମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା କହନ୍ତୁ।
ଦାନଵେଭ୍ଯୋ ଭଯଂ ଘୋରଂ ତତ୍ରୈହି ଵୃଷଭଧ୍ଵଜ ଜହି ଶତ୍ରୂନ୍ ସୁରାନ୍ ପାହି ନାଥଵନ୍ତସ୍ ତ୍ଵଯା ପ୍ରଭୋ
ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ଏଠାକୁ ଆସ, ଦାନବମାନେ ଦେଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଭୟକୁ ଦୂର କର, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କର ଓ ଦେବମାନେକୁ ରକ୍ଷା କର, କାରଣ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ନାଥ।
ନିଷ୍କାରଣଃ ସୁହୃଚ୍ ଛଂଭୋ ନାଭଵିଷ୍ଯଦ୍ ଭଵାନ୍ ଯଦି ତଦାକରିଷ୍ଯନ୍ କିମ୍ ଇଵ ଦୁଃଖାର୍ତାଃ ସର୍ଵଦେହିନଃ
ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଯଦି ତୁମେ କାରଣ ବିନା ବନ୍ଧୁ ଭାବେ କାମ କରିନଥାନ୍ତା, ତେବେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କଣ କରିଥାନ୍ତେ?
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତସ୍ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଯତ୍ର ତେ ଦେଵଶତ୍ରଵଃ ତତ୍ର ତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଅଭଵଚ୍ ଛଂକରେଣ ସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଓ ସେଠାରେ ଶଙ୍କର ଓ ଦେବଦ୍ୱେଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ତତସ୍ ତ୍ରିଲୋଚନଃ ଶ୍ରାନ୍ତସ୍ ତମୋରୂପଧରଃ ଶିଵଃ ଲଲାଟାଦ୍ ଵ୍ଯପତଂସ୍ ତସ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯତଃ ସ୍ଵେଦବିନ୍ଦଵଃ
ତାପରେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ, କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଅନ୍ଧକାର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ଲଳାଟରୁ ଘମର ଫୁଲିକା ପଡ଼ିଲା।
ସ ସଂହରନ୍ ଦୈତ୍ଯଗଣାଂସ୍ ତାମସୀଂ ମୂର୍ତିମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ ତାଂ ମୂର୍ତିମ୍ ଅସୁରା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେରୁପୃଷ୍ଠାଦ୍ ଭୁଵଂ ଯଯୁଃ
ସେ ତାମସୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ; ଏହି ରୂପ ଦେଖି ଅସୁରମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ ଭୂମିକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ସ ସଂହରନ୍ ସର୍ଵଦୈତ୍ଯାଂସ୍ ତଦାଗଚ୍ଛଦ୍ ଭୁଵଂ ହରଃ ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଭୀତାସ୍ ତେ ଽଧାଵନ୍ ସର୍ଵାଂ ମହୀମ୍ ଇମାମ୍
ଏଭଳି ହରା, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରି, ଭୂମିକୁ ଆସିଲେ, ଓ ସେଇ ଭୟଭୀତ ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଭରି ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲେ।
ତଥୈଵ କୋପାଦ୍ ରୁଦ୍ରୋ ଽପି ଶତ୍ରୂଂସ୍ ତାନ୍ ଅନୁଧାଵତି ତଥୈଵ ଯୁଧ୍ଯତଃ ଶଂଭୋଃ ପତିତାଃ ସ୍ଵେଦବିନ୍ଦଵଃ
ସେପରି ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶତ୍ରୁମାନେ ପଛୁଆଇଲେ, ଓ ଶମ୍ଭୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ଘମର ଫୁଲିକା ପୁଣି ପଡ଼ିଲା।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଭୁଵଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ବିନ୍ଦୁର୍ ମାହେଶ୍ଵରୋ ମୁନେ ତତ୍ର ତତ୍ର ଶିଵାକାରା ମାତରୋ ଜଜ୍ଞିରେ ତତଃ
ହେ ମୁନି, ଯେଉଁଠାଠି ଶିବଙ୍କ ଘମର ଫୁଲିକା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଠାଠି ଶିବଙ୍କ ରୂପର ମାଆମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପ୍ରୋଚୁର୍ ମହେଶ୍ଵରଂ ସର୍ଵାଃ ଖାଦାମସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସୁରାନ୍ ଇତି ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ସର୍ଵୈଃ ସୁରଗଣୈର୍ ଵୃତଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ମାଆମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମେ ଅସୁରମାନେକୁ ଖାଇଦେବା', ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଭଗବାନ କହିଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ ଭୁଵମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତା ରାକ୍ଷସାସ୍ ତେ ରସାତଲମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତାସ୍ ତତଃ ସର୍ଵାଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମମ ଭାଷିତମ୍
'ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଭୂମିକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଓ ଯେଉଁମାନେ ପାତାଳକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି—ସମସ୍ତେ ଏବେ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଦ୍ଵିଷୋ ଯାନ୍ତି ତତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମାତରଃ ରସାତଲମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତା ଇଦାନୀଂ ମଦ୍ଭଯାଦ୍ ଦ୍ଵିଷଃ ଭଵତ୍ଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ରସାତଲମ୍ ଅନୁ ଦ୍ଵିଷଃ
'ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବେ, ମାଆମାନେ ସେଠାକୁ ଯିଅନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଭୟରେ ପାତାଳକୁ ଗଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ପାତାଳକୁ ଯାଅ।'
ତାଶ୍ ଚ ଜଗ୍ମୁର୍ ଭୁଵଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଯତ୍ର ତେ ଦୈତ୍ଯଦାନଵାଃ ତାନ୍ ହତ୍ଵା ମାତରଃ ସର୍ଵାନ୍ ଦେଵାରୀନ୍ ଅତିଭୀଷଣାନ୍
ତାପରେ ସେଇ ମାଆମାନେ ଭୂମିକୁ ଭେଦି, ଯେଉଁଠାରେ ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦେବଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରି, ମାଆମାନେ ସେମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ।
ପୁନର୍ ଦେଵାନ୍ ଉପାଜଗ୍ମୁଃ ପଥା ତେନୈଵ ମାତରଃ ଗତାଶ୍ ଚ ମାତରୋ ଯାଵଦ୍ ଯାଵଚ୍ ଚ ପୁନର୍ ଆଗତାଃ
ପୁନି ଦେବତାମାନେ ଆସିଲେ, ସେଇ ପଥରେ ମାତୃମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଯାଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପୁନି ଫେରିଆସିଥିଲେ।
ତାଵଦ୍ ଦେଵାଃ ସ୍ଥିତା ଆସନ୍ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତାଃ ପ୍ରସ୍ଥାନାତ୍ ତତ୍ର ମାତୄଣାଂ ସୁରାଣାଂ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତେଃ
ଦେବତାମାନେ ଗୌତମୀ ନଦୀକୂଳରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇ ରହିଥିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିନଥିଲେ।
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ତୁ ତତ୍ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଜଯଵର୍ଧନମ୍ ମାତୄଣାଂ ଯତ୍ର ଚୋତ୍ପତ୍ତିର୍ ମାତୃତୀର୍ଥଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରସ୍ଥାନ ହେଲା, ସେଠି ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, ଯେଉଁଠି ଜୟ ବଢ଼େ, ମାତୃମାନେ ଯେଉଁଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାତୃଙ୍କର ତୀର୍ଥ ଅଲଗା ଅଛି।
ତତ୍ର ତତ୍ର ବିଲାନ୍ଯ୍ ଆସନ୍ ରସାତଲଗତାନି ଚ ସୁରାସ୍ ତାଭ୍ଯୋ ଵରାନ୍ ପ୍ରୋଚୁର୍ ଲୋକେ ପୂଜାଂ ଯଥା ଶିଵଃ
ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଭୂଗର୍ଭକୁ ଯିବା ଗହ୍ୱର ଥିଲା; ଦେବତାମାନେ ମାତୃମାନେଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ସଂସାରରେ ଶିବଙ୍କ ପରି ପୂଜା ମିଳିବ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତଦ୍ଵନ୍ ମାତୃଭ୍ଯଃ ପୂଜା ଭଵତୁ ସର୍ଵଦା ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧୁର୍ ଦେଵା ଆସଂସ୍ ତତ୍ରୈଵ ମାତରଃ
“ଶିବଙ୍କ ପରି ସବୁବେଳେ ମାତୃମାନେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତୁ”—ଏହିପରି କହି, ଦେବତାମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ମାତୃମାନେ ସେଠି ରହିଗଲେ।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ସ୍ଥିତା ଦେଵ୍ଯୋ ମାତୃତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଵିଦୁଃ ସୁରାଣାମ୍ ଅପି ସେଵ୍ଯାନି କିଂ ପୁନର୍ ମାନୁଷାଦିଭିଃ
ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଦେବୀମାନେ ରହନ୍ତି, ସେଠି ମାତୃତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ସେବା କରିବା ଉଚିତ, ତେବେ ମଣିଷମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତ କହିବା କଥା ନୁହେଁ।
ତେଷୁ ସ୍ନାନମ୍ ଅଥୋ ଦାନଂ ପିତୄଣାଂ ଚୈଵ ତର୍ପଣମ୍ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଅକ୍ଷଯଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଶିଵସ୍ଯ ଵଚନଂ ଯଥା
ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ—ଏସବୁ କାମ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଶିବ କହିଛନ୍ତି।
ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ମରେଦ୍ ଅପି ପଠେତ୍ ତଥା ଆଖ୍ଯାନଂ ମାତୃତୀର୍ଥାନାମ୍ ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ ସ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ଏହି ମାତୃତୀର୍ଥର କଥା ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣେ, ସ୍ମରଣ କରେ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁଖୀ ହୁଏ।
ଇଦମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଦେଵାନାମ୍ ଅପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍
ଏଠି ଆଉ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହା 'ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମଣିଷମାନେଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଥିତେଷୁ ଦେଵସୈନ୍ଯେଷୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେଷୁ ରସାତଲମ୍ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଥା ମାତୃଷୁ ତାନ୍ ଅନୁ
ଦେବସେନା ଦୃଢ଼ ରହିଲା, ଦାନବମାନେ ଭୂଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଗଲେ।
ମଦୀଯଂ ପଞ୍ଚମଂ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଗର୍ଦଭାକୃତି ଭୀଷଣମ୍ ତଦ୍ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଦେଵସୈନ୍ଯେଷୁ ମଯି ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ହ
ମୋର ପଞ୍ଚମ ମୁଖ, ଭୟଙ୍କର ଗଧାର ଆକୃତିରେ, ଦେବସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଦଢ଼ିଥିବାବେଳେ କହିଲା।
ହେ ଦୈତ୍ଯାଃ କିଂ ପଲାଯନ୍ତେ ନ ଭଯଂ ଵୋ ଽସ୍ତୁ ସତ୍ଵରମ୍ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯେ କ୍ଷଣାଦ୍ ଇତି
“ହେ ଦାନବମାନେ, କାହିଁକି ପଳାଉଛ? ତୁମେ ଭୟ କରନି। ଶୀଘ୍ର ଆସ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଖାଇଦେବି!”
ନିଵାରଯନ୍ତଂ ମାମ୍ ଏଵଂ ଭକ୍ଷଣାଯୋଦ୍ଯତଂ ତଥା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ ଵିତ୍ରସ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍
ମୁଁ ଏପରି ଭାବେ ଖାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଓ ବାଧା ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ରାହି ଵିଷ୍ଣୋ ଜଗନ୍ନାଥ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽସ୍ଯ ମୁଖଂ ଲୁନ ଚକ୍ରଧୃଗ୍ ଵିବୁଧାନ୍ ଆହ ଚ୍ଛେଦ୍ମି ଚକ୍ରେଣ ଵୈ ଶିରଃ
“ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାଥ! ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖ। ଚକ୍ରଧାରୀ, ମୁଁ ଏହାର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେବି।”
କିଂ ତୁ ତଚ୍ ଛିନ୍ନମ୍ ଏଵେଦଂ ସଂହରେତ୍ ସଚରାଚରମ୍ ମନ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରୂମୋ ଽତ୍ର ଵିବୁଧାଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ହି
“କିନ୍ତୁ ଏହି ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଏହା ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବ। ଏଠି ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର, ଦେବମାନେ, ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣ।
ତ୍ରିନେତ୍ରଃ କଶିରଶ୍ ଛେତ୍ତା ସ ଚ ଧତ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ ମଯା ଚ ଶଂଭୁଃ ସର୍ଵୈଶ୍ ଚ ସ୍ତୁତଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ ତଥୈଵ ଚ
“ତିନି ଆଖିଅଛିଯିଏ, ସେଇ ଗଧାମୁଣ୍ଡ କାଟିବେ ଓ ଏହାକୁ ଧରିବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ, ଶମ୍ଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଆହ୍ୱାନିତ ହୋଇଛି।