କାନ୍ତଂ ଦର୍ଶଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵୃଥା ଯାତି ଵଯୋ ମମ
“ତୁମର ପ୍ରିୟ ପତିକୁ ଦେଖା, ଭଦ୍ରା; ମୋର ଯୁବାବସ୍ଥା ନିଷ୍ଫଳ ଯାଉଛି।”
ତତଃ ସା ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ସର୍ପଂ ତମ୍ ଅତିଭୀଷଣମ୍ ସୁଗନ୍ଧକୁସୁମାକୀର୍ଣେ ଶଯନେ ସା ରହୋଗତା
ତାପରେ, ସେ ଏକା ଏକା ଥିବା ସମୟରେ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଶୟନରେ, ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ସର୍ପକୁ ଦେଖାଇଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷଣଂ ସର୍ପଂ ଭର୍ତାରଂ ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟା ଵାକ୍ଯମ୍ ଅଵଦତ୍ କାନ୍ତମ୍ ଅଞ୍ଜସା
ସେ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ, ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ପତିକୁ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦେଖା ମାତ୍ର କଥା କହିଲେ:
ଧନ୍ଯାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅନୁଗୃହୀତାସ୍ମି ଯସ୍ଯା ମେ ଦୈଵତଂ ପତିଃ
“ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋତେ ଦୟା କରାଯାଇଛି, ଯେ ମୋର ପତି ଦେବତା।”
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଶଯନେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତଂ ସର୍ପଂ ସର୍ପଭାଵନୈଃ ଖେଲଯାମ୍ ଆସ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ଗୀତୈଶ୍ ଚୈଵାଙ୍ଗସଂଗମୈଃ
ଏପରି କହି, ସେ ଶୟନରେ ରହି, ତାଙ୍କ ପତି ସର୍ପକୁ ତନୁମଧ୍ୟା ମିଳନ, ଗୀତ ଓ ମୃଦୁ ସ୍ପର୍ଶରେ ଖୁସି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସୁଗନ୍ଧକୁସୁମୈଃ ପାନୈସ୍ ତୋଷଯାମ୍ ଆସ ତଂ ପତିମ୍ ତସ୍ଯାଶ୍ ଚୈଵ ପ୍ରସାଦେନ ସର୍ପସ୍ଯାଭୂତ୍ ସ୍ମୃତିର୍ ମୁନେ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ଦୈଵକୃତଂ ରାତ୍ରୌ ସର୍ପୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରିଯାମ୍
ସେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଓ ପାନରେ ପତିକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ; ତାଙ୍କ ଦୟାରେ, ସର୍ପର ସ୍ମୃତି ଫେରିଲା, ମୁନି। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କଥା ମନେ କରି, ସର୍ପ ରାତିରେ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜକନ୍ଯାପି ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ଭୀତାସି କଥଂ ପ୍ରିଯେ ସୋଵାଚ ଦୈଵଵିହିତଂ କୋ ଽତିକ୍ରମିତୁମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ ପତିର୍ ଏଵ ଗତିଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସର୍ଵଦୈଵ ଵିଶେଷତଃ
ରାଜକନ୍ୟା କହିଲେ, “ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି ଭୟିତ ହେଉନାହିଁ କିପରି?” ସେ ଉତ୍ତର କଲେ, “ଯେଉଁ ଦୈବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ତାହାକୁ କିଏ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବ? ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ସଦା ଏକମାତ୍ର ଗତି, ବିଶେଷ କରି।”
ଶ୍ରୁତ୍ଵେତି ହୃଷ୍ଟସ୍ ତାମ୍ ଆହ ନାଗଃ ପ୍ରହସିତାନନଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନାଗ ହସିଥିବା ମୁହଁରେ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ।
ତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତଵ ଭକ୍ତ୍ଯାହଂ କିଂ ଦଦାମି ତଵେପ୍ସିତମ୍ ତଵ ପ୍ରସାଦାଚ୍ ଚାର୍ଵଙ୍ଗି ସର୍ଵସ୍ମୃତିର୍ ଅଭୂଦ୍ ଇଯମ୍
ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତିରେ ଖୁସି ହୋଇଛି; ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ କଣ ଦେଉଁ? ମୋର କୃପାରେ, ମୋର ଶୁଭାଙ୍ଗି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି ପାଇଛ।
ଶପ୍ତୋ ଽହଂ ଦେଵଦେଵେନ କୁପିତେନ ପିନାକିନା ମହେଶ୍ଵରକରେ ନାଗଃ ଶେଷପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ମୁଁ ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଶାପିତ ହୋଇଥିଲି; ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ହାତରେ ଶେଷଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗ ଜନ୍ମିଥିଲା।
ସୋ ଽହଂ ପତିସ୍ ତ୍ଵଂ ଚ ଭାର୍ଯା ନାମ୍ନା ଭୋଗଵତୀ ପୁରା ଉମାଵାକ୍ଯାଜ୍ ଜହାସୋଚ୍ଚୈଃ ଶଂଭୁଃ ପ୍ରୀତୋ ରହୋଗତଃ
ମୁଁ ସ୍ୱାମୀ ଓ ତୁମେ ଭୋଗବତୀ ନାମରେ ମୋର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ; ପୂର୍ବରୁ ଉମାଙ୍କ କଥାରେ, ଶମ୍ଭୁ ଗୁପ୍ତରେ ଖୁସି ହୋଇ ଉଚ୍ଚରେ ହସିଥିଲେ।
ମମାପି ଚାଗତଂ ଭଦ୍ରେ ହାସ୍ଯଂ ତଦ୍ଦେଵସଂନିଧୌ ତତସ୍ ତୁ କୁପିତଃ ଶଂଭୁଃ ପ୍ରାଦାଚ୍ ଛାପଂ ମମେଦୃଶମ୍
ଶୁଭେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ହସିଥିଲି; ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମୋତେ ଏହି ଶାପ ଦେଲେ।
ମନୁଷ୍ଯଯୋନୌ ତ୍ଵଂ ସର୍ପୋ ଭଵିତା ଜ୍ଞାନଵାନ୍ ଇତି
ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଏକ ଜ୍ଞାନବାନ ନାଗ ହେବ।
ତତଃ ପ୍ରସାଦିତଃ ଶଂଭୁସ୍ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ମଯା ସହ ତତଶ୍ ଚୋକ୍ତଂ ତେନ ଭଦ୍ରେ ଗୌତମ୍ଯାଂ ମମ ପୂଜନମ୍
ତାପରେ, ଶୁଭେ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲା; ତାପରେ ସେ କହିଲେ, 'ଶୁଭେ, ଗୌତମୀରେ ମୋର ପୂଜା କର।'
କୁର୍ଵତୋ ଜ୍ଞାନମ୍ ଆଧାସ୍ଯେ ଯଦା ସର୍ପାକୃତେସ୍ ତଵ ତଦା ଵିଶାପୋ ଭଵିତା ଭୋଗଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦତଃ
ଗୌତମୀରେ ନାଗ ଆକୃତିରେ ପୂଜା କରିବାବେଳେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇବି; ତାପରେ, ଭୋଗବତୀଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଶାପ ଦୂର ହେବ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଇଦଂ ମମାପନ୍ନଂ ତଵ ଚାପି ଶୁଭାନନେ ତସ୍ମାନ୍ ନୀତ୍ଵା ଗୌତମୀଂ ମାଂ ପୂଜାଂ କୁରୁ ମଯା ସହ
ଶୁଭାନନେ, ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ଓ ତୁମର ଉପରେ ଆସିଛି; ତେଣୁ ମୋତେ ଗୌତମୀକୁ ନେଇ, ମୋ ସହିତ ପୂଜା କର।
ତତୋ ଵିଶାପୋ ଭଵିତା ଆଵାଂ ଯାଵଃ ଶିଵଂ ପୁନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦାର୍ତାନାଂ ଶିଵ ଏଵ ପରା ଗତିଃ
ତାପରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଶାପ ଦୂର ହେବ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଆଉ ଏକଥର ଶିବଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବା; ସମସ୍ତ ଦୁଃଖି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବ ହିଁ ପରମ ଗତି।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତୃଵଚନଂ ସା ଭର୍ତ୍ରା ଗୌତମୀଂ ଯଯୌ ତତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ଗୌତମ୍ଯାଂ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରେ ଶିଵସ୍ଯ ତୁ
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଗୌତମୀକୁ ଗଲା; ତାପରେ, ଗୌତମୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲା।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ଦଦୌ ମୁନେ ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ପିତରୌ ସର୍ପୋ ଭାର୍ଯଯା ଗନ୍ତୁମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ ଶିଵଲୋକଂ ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପିତା ପ୍ରାହ ମହାମତିଃ
ତାପରେ, ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ମୁନି; ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ନାଗ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଶିବଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା; ଏହା ଜାଣି, ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପିତା କହିଲେ।
ଯୁଵରାଜ୍ଯଧରୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ର ଏକୋ ଭଵାନ୍ ଇତି ତସ୍ମାଦ୍ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଶେଷେଣ କୃତ୍ଵୋତ୍ପାଦ୍ଯ ସୁତାନ୍ ବହୂନ୍ ଯାତେ ମଯି ପରଂ ଧାମ ତତୋ ଯାହି ଶିଵଂ ପୁରମ୍
ତୁମେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ; ତେଣୁ ରାଜ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଚାଲାଉ, ଅନେକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଉ, ମୁଁ ପରମ ଧାମକୁ ଯିବା ପରେ ଶିବଙ୍କ ସହରକୁ ଯାଉ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୃଵଚସ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଆହ ସ ନାଗରାଟ୍ କାମରୂପମ୍ ଅଵାପ୍ଯାଥ ଭାର୍ଯଯା ସହ ସୁଵ୍ରତଃ
ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାଗରାଜ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ'; ଏବଂ ଚାହିଁଥିବା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଶୁଭ୍ର ଭାର୍ୟା ସହିତ—
ପିତ୍ରା ମାତ୍ରା ତଥା ପୁତ୍ରୈ ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ସୁଵିସ୍ତରମ୍ ଯାତେ ପିତରି ସ୍ଵର୍ଲୋକଂ ପୁତ୍ରାନ୍ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଵକେ ପଦେ
ପିତା, ମାତା ଓ ପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇ, ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ନିଜ ପୁତ୍ରମାନେ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇଲେ।
ଭାର୍ଯାମାତ୍ଯାଦିସହିତସ୍ ତତଃ ଶିଵପୁରଂ ଯଯୌ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ନାଗତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଶ୍ରୁତମ୍
ଭାର୍ୟା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସେ ଶିବପୁରକୁ ଗଲେ; ଏହିଠାରୁ, ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ନାଗତୀର୍ଥ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
ଯତ୍ର ନାଗେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଭୋଗଵତ୍ଯା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ନାଗେଶ୍ଵର ଦେବ ଭୋଗବତୀରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ମାତୃତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ନୃଣାମ୍ ଆଧିଭିର୍ ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁସ୍ ତତ୍ତୀର୍ଥସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପି
ଏହି ସ୍ଥାନ 'ମାତୃତୀର୍ଥ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଦେଵାନାମ୍ ଅସୁରାଣାଂ ଚ ସଂଗରୋ ଽଭୂତ୍ ସୁଦାରୁଣଃ ନାଶକ୍ନୁଵଂସ୍ ତଦା ଜେତୁଂ ଦେଵା ଦାନଵସଂଗରମ୍
ଦେବମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସେ ସମୟରେ ଦେବମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତଦାହମ୍ ଅଗମଂ ଦେଵୈସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଶୂଲପାଣିନମ୍ ଅସ୍ତଵଂ ଵିଵିଧୈର୍ ଵାକ୍ଯୈଃ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଃ ଶନୈଃ
ତାପରେ ମୁଁ ଦେବମାନେ ସହିତ ଠିଆ ଥିବା ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲି, ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି।
ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଦେଵୈର୍ ଅସୁରୈଶ୍ ଚ ସର୍ଵୈର୍ ଯଦାହୃତଂ ସଂମଥିତୁଂ ସମୁଦ୍ରମ୍ ଯତ୍ କାଲକୂଟଂ ସମଭୂନ୍ ମହେଶ ତତ୍ ତ୍ଵାଂ ଵିନା କୋ ଗ୍ରସିତୁଂ ସମର୍ଥଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶି ଯେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କଲେ ଓ ଘୋର ବିଷ ବାହାରିଲା, ହେ ମହାଦେବ, ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଏହି ବିଷ କିଏ ପିଇପାରିଥାନ୍ତା?
ପୁଷ୍ପପ୍ରହାରେଣ ଜଗତ୍ତ୍ରଯଂ ଯଃ ସ୍ଵାଧୀନମ୍ ଆପାଦଯିତୁଂ ସମର୍ଥଃ ମାରୋ ହରେ ଽପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯସୁରାଦିଵନ୍ଦ୍ଯୋ ଵିତାଯମାନୋ ଵିଲଯଂ ପ୍ରଯାତଃ
ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ତିନି ଜଗତକୁ ନିଜ ଅଧିନ କରିପାରିଥିଲେ, ସେଇ କାମଦେବ, ଯିଏକି ହରି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନୀୟ, ସେ ନଶ୍ଟ ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଵିମଥ୍ଯ ଵାରୀଶମ୍ ଅନଙ୍ଗଶତ୍ରୋ ଯଦ୍ ଉତ୍ତମଂ ତତ୍ ତୁ ଦିଵୌକସେଭ୍ଯଃ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଷଂ ସଂହରନ୍ ନୀଲକଣ୍ଠ କୋ ଵା ଧର୍ତୁଂ ତ୍ଵାମ୍ ଋତେ ଵୈ ସମର୍ଥଃ
ପାଣିର ରାଜାକୁ ମଥି, ହେ କାମଦେବଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜିନିଷ ଦେବମାନେକୁ ଦେଲା, ଓ ନୀଳକଣ୍ଠ, ବିଷକୁ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କଲା, ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଏହି ବିଷ କିଏ ସହିପାରିବ?