ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ସ ମହାଯତ୍ନମ୍ ଅକରୋତ୍ ପ୍ରିଯଯା ସହ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶ୍ ଚିରାଦ୍ ଆସୀତ୍ ସର୍ପୋ ଵୈ ଭୀଷଣାକୃତିଃ
ପୁଅ ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବହୁତ ଦିନ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲା—ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକାରର ନାଗ।
ପୁତ୍ରଂ ତଂ ଗୋପଯାମ୍ ଆସ ଶୂରସେନୋ ମହୀପତିଃ ରାଜ୍ଞଃ ପୁତ୍ରଃ ସର୍ପ ଇତି ନ କଶ୍ଚିଦ୍ ଵିନ୍ଦତେ ଜନଃ
ରାଜା ଶୂରସେନ ସେଇ ପୁଅକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ। ଜନସାଧାରଣ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ ଯେ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ସର୍ପ।
ଅନ୍ତର୍ଵର୍ତୀ ପରୋ ଵାପି ମାତରଂ ପିତରଂ ଵିନା ଧାତ୍ରେଯ୍ଯ୍ ଅପି ନ ଜାନାତି ନାମାତ୍ଯୋ ନ ପୁରୋହିତଃ
ଭିତରର କିମ୍ବା ବାହାରର କେହି, ମା' ବା ବାପା ବ୍ୟତୀତ, ଧାତ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ପୁରୋହିତ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷଣଂ ସର୍ପଂ ସଭାର୍ଯୋ ନୃପସତ୍ତମଃ ସଂତାପଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଆପ୍ନୋତି ସର୍ପାଦ୍ ଵରମ୍ ଅପୁତ୍ରତା
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହ ସଦା ଦୁଃଖିତ ରହିଲେ, ଭାବିଲେ—ପୁଅ ନ ଥିଲେ ଭଲ ଥାନ୍ତା।
ଏତଦ୍ ଅସ୍ତି ମହାସର୍ପୋ ଵକ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯଵତ୍ ସ ସର୍ପଃ ପିତରଂ ପ୍ରାହ କୁରୁ ଚୂଡାମ୍ ଅପି କ୍ରିଯାମ୍
ତଥାପି, ସେ ମହାନାଗ ସଦା ମନୁଷ୍ୟ ଭଳି କଥା ହୁଏ। ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଚୂଡ଼ାକର୍ମ କର।'
ତଥୋପନଯନଂ ଚାପି ଵେଦାଧ୍ଯଯନମ୍ ଏଵ ଚ ଯାଵଦ୍ ଵେଦଂ ନ ଚାଧୀତେ ତାଵଚ୍ ଛୂଦ୍ରସମୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏହିପରି ଉପନୟନ ଏବଂ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିନଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୂଦ୍ର ସମାନ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରଵଚଃ ଶୂରସେନୋ ଽତିଦୁଃଖିତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କଂଚନାନୀଯ ସଂସ୍କାରାଦି ତଦାକରୋତ୍ ଅଧୀତଵେଦଃ ସର୍ପୋ ଽପି ପିତରଂ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍
ପୁଅଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶୂରସେନ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଣି ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ। ସର୍ପ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ପରେ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଵିଵାହଂ କୁରୁ ମେ ରାଜନ୍ ସ୍ତ୍ରୀକାମୋ ଽହଂ ନୃପୋତ୍ତମ ଅନ୍ଯଥାପି ଚ କୃତ୍ଯଂ ତେ ନ ସିଧ୍ଯେଦ୍ ଇତି ମେ ମତିଃ
'ମୋ ପାଇଁ ବିବାହ କରାଅ, ରାଜା। ମୁଁ ଜନୀ ଚାହୁଁଛି। ନହେଲେ, ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ—ଏହି ମୋ ମନ୍ତବ୍ୟ।'
ଜନଯିତ୍ଵାତ୍ମଜାନ୍ ଵେଦଵିଧିନାଖିଲସଂସ୍କୃତୀଃ ନ କୁର୍ଯାଦ୍ ଯଃ ପିତା ତସ୍ଯ ନରକାନ୍ ନାସ୍ତି ନିଷ୍କୃତିଃ
ବେଦ ନିୟମରେ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର କରି ପୁଅ ପ୍ରସବ କରିବା ପରେ ଯଦି ବିବାହ କରାଏ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ପିତା ପାଇଁ କୌଣସି ପାପମୁଚ୍ଛିତି ନାହିଁ।
ଵିସ୍ମିତଃ ସ ପିତା ପ୍ରାହ ସୁତଂ ତମ୍ ଉରଗାକୃତିମ୍
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ବାପା ସେଇ ନାଗ ଆକାରର ପୁଅକୁ କହିଲେ।
ଯସ୍ଯ ଶବ୍ଦାଦ୍ ଅପି ତ୍ରାସଂ ଯାନ୍ତି ଶୂରାଶ୍ ଚ ପୂରୁଷାଃ ତସ୍ମୈ କନ୍ଯାଂ ତୁ କୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଵଦ ପୁତ୍ର କରୋମି କିମ୍
'ତୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ସାହସୀ ଲୋକମାନେ ଡରିଯାନ୍ତି। ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ କିଏ ତୋତେ ଝିଅ ଦେବ? କହ, ପୁଅ, ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତତ୍ ପିତୁର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ପଃ ପ୍ରାହ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ବାପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ସର୍ପ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିଵାହା ବହଵୋ ରାଜନ୍ ରାଜ୍ଞାଂ ସନ୍ତି ଜନେଶ୍ଵର ପ୍ରସହ୍ଯାହରଣଂ ଚାପି ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ ଵୈଵାହ ଏଵ ଚ
'ରାଜା, ବହୁତ ପ୍ରକାର ବିବାହ ଅଛି। ରାଜାମାନେ ବଳେ ନେବା, ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ସମ୍ମତିରେ ବିବାହ କରନ୍ତି।'
ଜାତେ ଵିଵାହେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପିତାସୌ କୃତକୃଦ୍ ଭଵେତ୍ ନୋ ଚେଦ୍ ଅତ୍ରୈଵ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ମରିଷ୍ଯେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
'ମୋର ବିବାହ ହେଲେ, ରାଜା, ତୁମେ ପିତା ଭାବେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିବ। ନହେଲେ, ଏଠି ଗଙ୍ଗାରେ ମୁଁ ମରିଯିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତତ୍ ପୁତ୍ରନିଶ୍ଚଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଅପୁତ୍ରୋ ନୃପସତ୍ତମଃ ଵିଵାହାର୍ଥମ୍ ଅମାତ୍ଯାଂସ୍ ତାନ୍ ଆହୂଯେଦଂ ଵଚୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ପୁଅ ନିଶ୍ଚିତ ହେଇଛି ବୋଲି ବୁଝି, ପୁଅ ନଥିବା ରାଜା ସେ ବିବାହ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ନାଗେଶ୍ଵରୋ ମମ ସୁତୋ ଯୁଵରାଜୋ ଗୁଣାକରଃ ଗୁଣଵାନ୍ ମତିମାଞ୍ ଶୂରୋ ଦୁର୍ଜଯଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ
ନାଗେଶ୍ୱର ମୋର ପୁଅ, ସେ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ଗୁଣବାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସୂର, ଅଜୟ, ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର।
ରଥେ ନାଗେ ସ ଧନୁଷି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନୋପମୀଯତେ ଵିଵାହସ୍ ତସ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅହଂ ଵୃଦ୍ଧସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ରଥ ଉପରେ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ନାଗେ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ତାଙ୍କର ବିବାହ କରାଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି।
ରାଜ୍ଯଭାରଂ ସୁତେ ନ୍ଯସ୍ଯ ନିଶ୍ଚିନ୍ତୋ ଽହଂ ଭଵାମ୍ଯ୍ ଅତଃ ନ ଦାରସଂଗ୍ରହୋ ଯାଵତ୍ ତାଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ମମ ପ୍ରିଯଃ
ରାଜ୍ୟର ଭାର ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, ମୁଁ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହେବି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବିବାହ କରିନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ପୁଅ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।
ବାଲଭାଵଂ ନୋ ଜହାତି ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵେ ଽନୁମନ୍ଯ ଚ ଵିଵାହାଯାଥ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଯତ୍ନଂ ମମ ହିତେ ରତାଃ
ସେ ଏଯାଁ ଅଧିକ ଶିଶୁ ସ୍ୱଭାବ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ, ତମେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଭଲ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ବିବାହ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ନ ମେ କାଚିତ୍ ତଦା ଚିନ୍ତା କୃତୋଦ୍ଵାହୋ ଯଦାତ୍ମଜଃ ସୁତେ ନ୍ଯସ୍ତଭରା ଯାନ୍ତି କୃତିନସ୍ ତପସେ ଵନମ୍
ମୋ ପୁଅ ବିବାହିତ ହେଲେ ମୋତେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ରହିନଥାଏ। ପୁଅଙ୍କୁ ଭାର ଦେଇ, ସଫଳ ଲୋକମାନେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଅମାତ୍ଯା ରାଜଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେ ଵିନୀତଵତ୍ ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ହର୍ଷାଦ୍ ରାଜାନଂ ଭୂରିତେଜସମ୍
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭକ୍ତିଭାବରେ ହସ୍ତ ଯୋଡି ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଗୁଣଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ ତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ଵିଶ୍ରୁତଃ ଵିଵାହେ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ କିଂ ମନ୍ତ୍ର୍ଯଂ କିଂ ତୁ ଚିନ୍ତ୍ଯତେ
ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ଗୁଣରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଆପଣ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୁଅଙ୍କର ବିବାହ ପାଇଁ କଣ ଆଲୋଚନା କିମ୍ବା ଚିନ୍ତା ଅଛି?
ଅମାତ୍ଯେଷୁ ତଥୋକ୍ତେଷୁ ଗମ୍ଭୀରୋ ନୃପସତ୍ତମଃ ପୁତ୍ରଂ ସର୍ପଂ ତ୍ଵ୍ ଅମାତ୍ଯାନାଂ ନ ଚାଖ୍ଯାତି ନ ତେ ଵିଦୁଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ଗଭୀର ଚିନ୍ତାଶୀଳ ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ନାହିଁ ଯେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସର୍ପ। ସେମାନେ ଏହା ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।
ରାଜା ପୁନସ୍ ତାନ୍ ଉଵାଚ କା ସ୍ଯାତ୍ କନ୍ଯା ଗୁଣାଧିକା ମହାଵଂଶଭଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କୋ ରାଜା ସ୍ଯାଦ୍ ଗୁଣାଶ୍ରଯଃ
ରାଜା ପୁଣି ପଚାରିଲେ: 'କେଉଁ ଝିଅ ଅଧିକ ଗୁଣବତୀ? କେଉଁ ମହାବଂଶର ଝିଅ, ଧନୀ, ଏବଂ କେଉଁ ରାଜା ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ?'
ସଂବନ୍ଧଯୋଗ୍ଯଃ ଶୂରଶ୍ ଚ ଯତ୍ସଂବନ୍ଧଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ ତଦ୍ ରାଜଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଅମାତ୍ଯାନାଂ ମହାମତିଃ
କେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ମିଳିପାରିବ, କେଉଁ ଶୂରବୀର ଅଛନ୍ତି, କାହା ସମ୍ବନ୍ଧ ସମ୍ମାନିତ? ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ—
କୁଲୀନଃ ସାଧୁର୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ରାଜକାର୍ଯହିତେ ରତଃ ରାଜ୍ଞୋ ମତିଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ଇଙ୍ଗିତଜ୍ଞୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍
ସେ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ବହୁତ ନିଷ୍ଠାବାନ, ରାଜାଙ୍କର କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ରାଜାଙ୍କର ମନ ଓ ଇଂଗিত ବୁଝି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ପୂର୍ଵଦେଶେ ମହାରାଜ ଵିଜଯୋ ନାମ ଭୂପତିଃ ଵାଜିଵାରଣରତ୍ନାନାଂ ଯସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ପୂର୍ବଦିଗରେ, ହେ ମହାରାଜ, ବିଜୟ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରତ୍ନର ଗଣନା ନାହିଁ।
ଅଷ୍ଟୌ ପୁତ୍ରା ମହେଷ୍ଵାସା ମହାରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ ତେଷାଂ ସ୍ଵସା ଭୋଗଵତୀ ସାକ୍ଷାଲ୍ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ଇଵାପରା ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯୋଗ୍ଯା ସା ଭାର୍ଯା ରାଜନ୍ ମଯୋଦିତା
ସେ ଜ୍ଞାନୀ ମହାରାଜଙ୍କର ଆଠିଏ ପୁଅ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର। ସେମାନଙ୍କର ଭଉଣୀ ଭୋଗବତୀ, ସେ ନିଜେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି, ଏବଂ ସେ ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଲି।
ଵୃଦ୍ଧାମାତ୍ଯଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସୁତା ତସ୍ଯ କଥଂ ମେ ଽସ୍ଯ ସୁତସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ ଵଦସ୍ଵ ତତ୍
ତାଙ୍କର ଝିଅ କିପରି ମୋ ପୁଅଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ? ଏହା ମୋତେ କହ।