ଅସ୍ଥ୍ନାଂ ଚ ପାଵନଂ ବ୍ରୂହି ଅସ୍ମାକଂ ଚ ଗଵାଂ ତଥା
ଆମେ ଏବଂ ଆମ ଗାଈମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହଡ଼କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉପାୟ କ'ଣ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।
ଶିଵଃ ପ୍ରାହ ତଦା ସର୍ଵାନ୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଆପ୍ଲୁତ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ଦେଵାଶ୍ ଚ ଗାଵସ୍ ତତ୍ପାପାନ୍ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତେବେ ଶିବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଗଙ୍ଗାରେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଗାଈମାନେ ସେଇ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପ୍ରକ୍ଷାଲିତାନି ଚାସ୍ଥୀନି ଋଷିଦେହଭଵାନ୍ଯ୍ ଅଥ ତାନି ପ୍ରକ୍ଷାଲନାଦ୍ ଏଵ ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତାନି ପୂତତାମ୍
ଋଷିମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଯେଉଁ ହଡ଼ ଆସିଥିଲା, ସେଠାରେ ଧୋଇଦେଲେ, ସେହି ଧୋଇବା ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା ।
ଯତ୍ର ଦେଵା ମୁକ୍ତପାପାସ୍ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପାପନାଶନମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍
ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଦେବମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ, ସେଠା ହେଉଛି ପାପନାଶକ ତୀର୍ଥ । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ଦାନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
ଗଵାଂ ଚ ପାଵନଂ ଯତ୍ର ଗୋତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନାନ୍ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ ଗୋମେଧଫଲମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈମାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ସେଠାକୁ 'ଗୋତୀର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ।
ଯତ୍ର ତଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ଥୀନି ଆସନ୍ ପୁଣ୍ଯାନି ନାରଦ ପିତୃତୀର୍ଥଂ ତୁ ଵୈ ଜ୍ଞେଯଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍
ଓ ନାରଦ, ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହଡ଼ ଥିଲା, ସେଠାକୁ 'ପିତୃତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ ।
ଭସ୍ମାସ୍ଥିନଖରୋମାଣି ପ୍ରାଣିନୋ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ ତତ୍ର ତୀର୍ଥେ ସଂକ୍ରମେରନ୍ ଯାଵଚ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କତାରକମ୍
ଯେଉଁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର ଛାର, ହଡ଼, କେଶ କିମ୍ବା ନଖ ସେଠାରେ ରଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ତାରା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହିଥାଏ ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସୋ ଭଵେତ୍ ତସ୍ଯ ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମଣଃ ତଥା ଚକ୍ରେଶ୍ଵରାତ୍ ତୀର୍ଥାତ୍ ତ୍ରୀଣି ତୀର୍ଥାନି ନାରଦ ତତଃ ପୂତାଃ ସୁରଗଣା ଗାଵଃ ଶଂଭୁମ୍ ଅଥାବ୍ରୁଵନ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିପାରେ; ଏଭଳି ଭାବରେ ଚକ୍ରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥରୁ ତିନିଟି ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ତାପରେ, ଓ ନାରଦ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଗାଈମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଯାମଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵମ୍ ଅଧିଷ୍ଠାନମ୍ ଅତ୍ର ସୂର୍ଯଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ଅସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥିତେ ଦିନକରେ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ଚଳ, ଆମେ ଆମ-ଆମ ଗୃହକୁ ଯିବା; ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି ।
ଭଵେଯୁର୍ ଜଗତାମ୍ ଈଶ ତଦ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତୁମ୍ ଅର୍ହସି ସୂର୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାସ୍ଯ ଜଗତସ୍ ତସ୍ଥୁଷଶ୍ ଚ ସନାତନଃ
ହେ ଜଗତର ନାଥ, ଆମେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ; କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଜଗତର ଚଳାଚଳ ସବୁର ଶାଶ୍ୱତ ଆତ୍ମା ।
ଦିଵାକରୋ ଦେଵମଯସ୍ ତତ୍ରାସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଯତ୍ର ଵୈ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଃ ସ୍ଵଯମ୍ ସୁରଵାସଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ଭଵେଦ୍ ଯତ୍ର ଚ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକମ୍
ଦିନକର ଦେବମୟ ଭାବେ ଏଠାରେ ଆମେ ବସାଇଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ସ୍ୱୟଂ ବସିଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଅଛନ୍ତି, ସେଠା ଦେବମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ।
ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ପିପ୍ପଲାଦଂ ତଂ ସୁରାଃ ସ୍ଵଂ ସଦନଂ ଯଯୁଃ ପିପ୍ପଲାଃ କାଲପର୍ଯାଯେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜଗ୍ମୁର୍ ଅଥାକ୍ଷଯମ୍
ପିପ୍ପଳାଦଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଦେବମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ; ଏବଂ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ପିପ୍ପଳ ଗଛମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ ।
ପାଦପାନାଂ ପଦଂ ଵିପ୍ରଃ ପିପ୍ପଲାଦଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ କ୍ଷେତ୍ରାଧିପତ୍ଯେ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଶଂକରମ୍
ପିପ୍ପଳ ଗଛମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପିପ୍ପଳାଦ ମୁନି, କ୍ଷେତ୍ରର ଅଧିପତି ଭାବେ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା ସ୍ଥାପନ କଲେ ।
ଦଧୀଚିସୂନୁର୍ ମୁନିର୍ ଉଗ୍ରତେଜା ଅଵାପ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ଗୌତମସ୍ଯାତ୍ମଜାଂ ଚ ପୁତ୍ରାନ୍ ଅଥାଵାପ୍ଯ ଶ୍ରିଯଂ ଯଶଶ୍ ଚ ସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଅଵାପ ଧୀରଃ
ଦଧୀଚିଙ୍କ ପୁଅ, ଉଗ୍ରତପସ୍ବୀ ମୁନି, ଗୌତମଙ୍କ ଝିଅକୁ ବିବାହ କଲେ, ପୁଅ, ଧନ, ଯଶ ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପିପ୍ପଲେଶ୍ଵରମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅଘନାଶନମ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ 'ପିପ୍ପଳେଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉଛି, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
କିଂ ପୁନଃ ସ୍ନାନଦାନାଭ୍ଯାମ୍ ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ଦର୍ଶନାତ୍ ଚକ୍ରେଶ୍ଵରଃ ପିପ୍ପଲେଶୋ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ନାମନୀ
ତେବେ ସ୍ନାନ ଏବଂ ଦାନ କଲେ, ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କେତେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ; ଚକ୍ରେଶ୍ୱର ଏବଂ ପିପ୍ପଳେଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି ଦେବଦେବଙ୍କର ନାମ ।
ସରହସ୍ଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵକାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାତ୍ ସୁରଵାସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ତୁ ତତ୍ କ୍ଷେତ୍ରଂ ସୁରାଣାମ୍ ଅପି ଵଲ୍ଲଭମ୍
ଏହି ପରମ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ଇତୀଦମ୍ ଆଖ୍ଯାନମ୍ ଅତୀଵ ପୁଣ୍ଯଂ ପଠେତ ଵା ଯଃ ଶୃଣୁଯାତ୍ ସ୍ମରେଦ୍ ଵା ସ ଦୀର୍ଘଜୀଵୀ ଧନଵାନ୍ ଧର୍ମଯୁକ୍ତଶ୍ ଚାନ୍ତେ ସ୍ମରଞ୍ ଶଂଭୁମ୍ ଉପୈତି ନିତ୍ଯମ୍
ଏହି ପବିତ୍ର କଥାକୁ ଯେ କେହି ପଢ଼ନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧନୀ, ଧର୍ମିକ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେଠି ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ନାଗତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍ ଯତ୍ର ନାଗେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଃ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଵିସ୍ତରମ୍
ନାଗତୀର୍ଥ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠି ନାଗେଶ୍ୱର ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି। ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଏବେ ଶୁଣ।
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନପୁରେ ରାଜା ଶୂରସେନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ସୋମଵଂଶଭଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମତିମାନ୍ ଗୁଣସାଗରଃ
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନପୁରରେ ଶୂରସେନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ, ମହାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଗୁଣର ସାଗର ଥିଲେ।
ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ସ ମହାଯତ୍ନମ୍ ଅକରୋତ୍ ପ୍ରିଯଯା ସହ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶ୍ ଚିରାଦ୍ ଆସୀତ୍ ସର୍ପୋ ଵୈ ଭୀଷଣାକୃତିଃ
ପୁଅ ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବହୁତ ଦିନ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲା—ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକାରର ନାଗ।
ପୁତ୍ରଂ ତଂ ଗୋପଯାମ୍ ଆସ ଶୂରସେନୋ ମହୀପତିଃ ରାଜ୍ଞଃ ପୁତ୍ରଃ ସର୍ପ ଇତି ନ କଶ୍ଚିଦ୍ ଵିନ୍ଦତେ ଜନଃ
ରାଜା ଶୂରସେନ ସେଇ ପୁଅକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ। ଜନସାଧାରଣ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ ଯେ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ସର୍ପ।
ଅନ୍ତର୍ଵର୍ତୀ ପରୋ ଵାପି ମାତରଂ ପିତରଂ ଵିନା ଧାତ୍ରେଯ୍ଯ୍ ଅପି ନ ଜାନାତି ନାମାତ୍ଯୋ ନ ପୁରୋହିତଃ
ଭିତରର କିମ୍ବା ବାହାରର କେହି, ମା' ବା ବାପା ବ୍ୟତୀତ, ଧାତ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ପୁରୋହିତ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷଣଂ ସର୍ପଂ ସଭାର୍ଯୋ ନୃପସତ୍ତମଃ ସଂତାପଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଆପ୍ନୋତି ସର୍ପାଦ୍ ଵରମ୍ ଅପୁତ୍ରତା
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହ ସଦା ଦୁଃଖିତ ରହିଲେ, ଭାବିଲେ—ପୁଅ ନ ଥିଲେ ଭଲ ଥାନ୍ତା।
ଏତଦ୍ ଅସ୍ତି ମହାସର୍ପୋ ଵକ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯଵତ୍ ସ ସର୍ପଃ ପିତରଂ ପ୍ରାହ କୁରୁ ଚୂଡାମ୍ ଅପି କ୍ରିଯାମ୍
ତଥାପି, ସେ ମହାନାଗ ସଦା ମନୁଷ୍ୟ ଭଳି କଥା ହୁଏ। ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଚୂଡ଼ାକର୍ମ କର।'
ତଥୋପନଯନଂ ଚାପି ଵେଦାଧ୍ଯଯନମ୍ ଏଵ ଚ ଯାଵଦ୍ ଵେଦଂ ନ ଚାଧୀତେ ତାଵଚ୍ ଛୂଦ୍ରସମୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏହିପରି ଉପନୟନ ଏବଂ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିନଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୂଦ୍ର ସମାନ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରଵଚଃ ଶୂରସେନୋ ଽତିଦୁଃଖିତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କଂଚନାନୀଯ ସଂସ୍କାରାଦି ତଦାକରୋତ୍ ଅଧୀତଵେଦଃ ସର୍ପୋ ଽପି ପିତରଂ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍
ପୁଅଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶୂରସେନ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଣି ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ। ସର୍ପ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ପରେ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଵିଵାହଂ କୁରୁ ମେ ରାଜନ୍ ସ୍ତ୍ରୀକାମୋ ଽହଂ ନୃପୋତ୍ତମ ଅନ୍ଯଥାପି ଚ କୃତ୍ଯଂ ତେ ନ ସିଧ୍ଯେଦ୍ ଇତି ମେ ମତିଃ
'ମୋ ପାଇଁ ବିବାହ କରାଅ, ରାଜା। ମୁଁ ଜନୀ ଚାହୁଁଛି। ନହେଲେ, ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ—ଏହି ମୋ ମନ୍ତବ୍ୟ।'
ଜନଯିତ୍ଵାତ୍ମଜାନ୍ ଵେଦଵିଧିନାଖିଲସଂସ୍କୃତୀଃ ନ କୁର୍ଯାଦ୍ ଯଃ ପିତା ତସ୍ଯ ନରକାନ୍ ନାସ୍ତି ନିଷ୍କୃତିଃ
ବେଦ ନିୟମରେ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର କରି ପୁଅ ପ୍ରସବ କରିବା ପରେ ଯଦି ବିବାହ କରାଏ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ପିତା ପାଇଁ କୌଣସି ପାପମୁଚ୍ଛିତି ନାହିଁ।
ଵିସ୍ମିତଃ ସ ପିତା ପ୍ରାହ ସୁତଂ ତମ୍ ଉରଗାକୃତିମ୍
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ବାପା ସେଇ ନାଗ ଆକାରର ପୁଅକୁ କହିଲେ।