ଅନଲସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅମରାନ୍ ଆହ ଆପସ୍ ତତ୍ର କଥଂ ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍ ଵ୍ରଜେଯଂ ଯଦି ମାଂ ତତ୍ର ପ୍ରାପଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଦକଂ ମହତ୍
କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ମୁଁ ସେଠା, ଜଳକୁ, କିପରି ଯିବି? ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ସେଠାକୁ, ବଡ଼ ଜଳରେ, ନେଉଛ।
ଭଵନ୍ତ ଏଵ ତେ ଽପ୍ଯ୍ ଆହୁଃ କଥଂ ତେ ଽଗ୍ନେ ଗତିର୍ ଭଵେତ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ତାନ୍ ଦେଵାନ୍ କନ୍ଯା ମାଂ ଗୁଣଶାଲିନୀ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କହିଲେ: ଅଗ୍ନି, ତୁମେ କିପରି ସେଠାକୁ ଯିବ? ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ଗୁଣବତୀ କନ୍ୟା ମୋତେ ବହନ କରୁନ୍ତୁ।
ହିରଣ୍ଯକଲଶେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ନଯେଦ୍ ଯତ୍ର ଗତିର୍ ମମ ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କନ୍ଯାମ୍ ଊଚୁଃ ସରସ୍ଵତୀମ୍
ମୋତେ ସୁନାର କଳଶରେ ରଖି, ସେ ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଗତି, ସେଠାକୁ ନେଉନ୍ତୁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ସରସ୍ବତୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନଯୈନମ୍ ଅନଲଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶିରସା ଵରୁଣାଲଯମ୍
ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଇଯାଅ।
ସରସ୍ଵତୀ ସୁରାନ୍ ଆହ ନୈକା ଶକ୍ତା ଚ ଧାରଣେ ଯୁକ୍ତା ଚତସୃଭିଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଵହେଯଂ ଵରୁଣାଲଯମ୍
ସରସ୍ବତୀ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ମୁଁ ଏକା ଏହାକୁ ଧରିପାରିବି ନାହିଁ; ଚାରିଜଣ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଇଯିପାରିବି।
ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାଂ ଚ ଯମୁନାଂ ତଥା ନର୍ମଦାଂ ତପତୀଂ ଚୈଵ ସୁରାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ସରସ୍ବତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ନର୍ମଦା ଓ ତପତୀଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କରି କହିଲେ।
ତାଭିଃ ସମନ୍ଵିତୋଵାହ ହିରଣ୍ଯକଲଶେ ଽନଲମ୍ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଶିରସାଧାର୍ଯ ତା ଜଗ୍ମୁର୍ ଵରୁଣାଲଯମ୍
ସେମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସରସ୍ବତୀ ସୁନାର କଳଶରେ ଅଗ୍ନିକୁ ରଖି, ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ସେମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇଲେ।
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଯତ୍ର ଦେଵେଶଃ ସୋମନାଥୋ ଜଗତ୍ପତିଃ ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ଵିବୁଧୈଃ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଭାସେ ଶଶିଭୂଷଣଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ସୋମନାଥ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଭାସରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏହାକୁ ରଖାଗଲା।
ପ୍ରାପଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅନଲଂ ପଞ୍ଚନଦ୍ଯଃ ସରସ୍ଵତୀ ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ଚ ମହାନ୍ ଅଗ୍ନିଃ ପିବନ୍ ଵାରି ଶନୈଃ ଶନୈଃ
ପଞ୍ଚଟି ନଦୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ସେଠାରେ ମହାଅଗ୍ନି ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଦୀରେ-ଦୀରେ ପାଣି ପିଉଛନ୍ତି ।
ତତଃ ସୁରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଶିଵମ୍ ଊଚୁଃ ସୁରୋତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଶିବଙ୍କୁ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାଙ୍କୁ, କହିଲେ ।
ଅସ୍ଥ୍ନାଂ ଚ ପାଵନଂ ବ୍ରୂହି ଅସ୍ମାକଂ ଚ ଗଵାଂ ତଥା
ଆମେ ଏବଂ ଆମ ଗାଈମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହଡ଼କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉପାୟ କ'ଣ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।
ଶିଵଃ ପ୍ରାହ ତଦା ସର୍ଵାନ୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଆପ୍ଲୁତ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ଦେଵାଶ୍ ଚ ଗାଵସ୍ ତତ୍ପାପାନ୍ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତେବେ ଶିବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଗଙ୍ଗାରେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଗାଈମାନେ ସେଇ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପ୍ରକ୍ଷାଲିତାନି ଚାସ୍ଥୀନି ଋଷିଦେହଭଵାନ୍ଯ୍ ଅଥ ତାନି ପ୍ରକ୍ଷାଲନାଦ୍ ଏଵ ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତାନି ପୂତତାମ୍
ଋଷିମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଯେଉଁ ହଡ଼ ଆସିଥିଲା, ସେଠାରେ ଧୋଇଦେଲେ, ସେହି ଧୋଇବା ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା ।
ଯତ୍ର ଦେଵା ମୁକ୍ତପାପାସ୍ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପାପନାଶନମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍
ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଦେବମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ, ସେଠା ହେଉଛି ପାପନାଶକ ତୀର୍ଥ । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ଦାନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
ଗଵାଂ ଚ ପାଵନଂ ଯତ୍ର ଗୋତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନାନ୍ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ ଗୋମେଧଫଲମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈମାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ସେଠାକୁ 'ଗୋତୀର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ।
ଯତ୍ର ତଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ଥୀନି ଆସନ୍ ପୁଣ୍ଯାନି ନାରଦ ପିତୃତୀର୍ଥଂ ତୁ ଵୈ ଜ୍ଞେଯଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍
ଓ ନାରଦ, ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହଡ଼ ଥିଲା, ସେଠାକୁ 'ପିତୃତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ ।
ଭସ୍ମାସ୍ଥିନଖରୋମାଣି ପ୍ରାଣିନୋ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ ତତ୍ର ତୀର୍ଥେ ସଂକ୍ରମେରନ୍ ଯାଵଚ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କତାରକମ୍
ଯେଉଁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର ଛାର, ହଡ଼, କେଶ କିମ୍ବା ନଖ ସେଠାରେ ରଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ତାରା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହିଥାଏ ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସୋ ଭଵେତ୍ ତସ୍ଯ ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମଣଃ ତଥା ଚକ୍ରେଶ୍ଵରାତ୍ ତୀର୍ଥାତ୍ ତ୍ରୀଣି ତୀର୍ଥାନି ନାରଦ ତତଃ ପୂତାଃ ସୁରଗଣା ଗାଵଃ ଶଂଭୁମ୍ ଅଥାବ୍ରୁଵନ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିପାରେ; ଏଭଳି ଭାବରେ ଚକ୍ରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥରୁ ତିନିଟି ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ତାପରେ, ଓ ନାରଦ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଗାଈମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଯାମଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵମ୍ ଅଧିଷ୍ଠାନମ୍ ଅତ୍ର ସୂର୍ଯଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ଅସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥିତେ ଦିନକରେ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ଚଳ, ଆମେ ଆମ-ଆମ ଗୃହକୁ ଯିବା; ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି ।
ଭଵେଯୁର୍ ଜଗତାମ୍ ଈଶ ତଦ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତୁମ୍ ଅର୍ହସି ସୂର୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାସ୍ଯ ଜଗତସ୍ ତସ୍ଥୁଷଶ୍ ଚ ସନାତନଃ
ହେ ଜଗତର ନାଥ, ଆମେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ; କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଜଗତର ଚଳାଚଳ ସବୁର ଶାଶ୍ୱତ ଆତ୍ମା ।
ଦିଵାକରୋ ଦେଵମଯସ୍ ତତ୍ରାସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଯତ୍ର ଵୈ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଃ ସ୍ଵଯମ୍ ସୁରଵାସଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ଭଵେଦ୍ ଯତ୍ର ଚ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକମ୍
ଦିନକର ଦେବମୟ ଭାବେ ଏଠାରେ ଆମେ ବସାଇଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ସ୍ୱୟଂ ବସିଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଅଛନ୍ତି, ସେଠା ଦେବମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ।
ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ପିପ୍ପଲାଦଂ ତଂ ସୁରାଃ ସ୍ଵଂ ସଦନଂ ଯଯୁଃ ପିପ୍ପଲାଃ କାଲପର୍ଯାଯେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜଗ୍ମୁର୍ ଅଥାକ୍ଷଯମ୍
ପିପ୍ପଳାଦଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଦେବମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ; ଏବଂ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ପିପ୍ପଳ ଗଛମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ ।
ପାଦପାନାଂ ପଦଂ ଵିପ୍ରଃ ପିପ୍ପଲାଦଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ କ୍ଷେତ୍ରାଧିପତ୍ଯେ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଶଂକରମ୍
ପିପ୍ପଳ ଗଛମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପିପ୍ପଳାଦ ମୁନି, କ୍ଷେତ୍ରର ଅଧିପତି ଭାବେ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା ସ୍ଥାପନ କଲେ ।
ଦଧୀଚିସୂନୁର୍ ମୁନିର୍ ଉଗ୍ରତେଜା ଅଵାପ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ଗୌତମସ୍ଯାତ୍ମଜାଂ ଚ ପୁତ୍ରାନ୍ ଅଥାଵାପ୍ଯ ଶ୍ରିଯଂ ଯଶଶ୍ ଚ ସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଅଵାପ ଧୀରଃ
ଦଧୀଚିଙ୍କ ପୁଅ, ଉଗ୍ରତପସ୍ବୀ ମୁନି, ଗୌତମଙ୍କ ଝିଅକୁ ବିବାହ କଲେ, ପୁଅ, ଧନ, ଯଶ ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପିପ୍ପଲେଶ୍ଵରମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅଘନାଶନମ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ 'ପିପ୍ପଳେଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉଛି, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
କିଂ ପୁନଃ ସ୍ନାନଦାନାଭ୍ଯାମ୍ ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ଦର୍ଶନାତ୍ ଚକ୍ରେଶ୍ଵରଃ ପିପ୍ପଲେଶୋ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ନାମନୀ
ତେବେ ସ୍ନାନ ଏବଂ ଦାନ କଲେ, ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କେତେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ; ଚକ୍ରେଶ୍ୱର ଏବଂ ପିପ୍ପଳେଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି ଦେବଦେବଙ୍କର ନାମ ।
ସରହସ୍ଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵକାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାତ୍ ସୁରଵାସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ତୁ ତତ୍ କ୍ଷେତ୍ରଂ ସୁରାଣାମ୍ ଅପି ଵଲ୍ଲଭମ୍
ଏହି ପରମ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ଇତୀଦମ୍ ଆଖ୍ଯାନମ୍ ଅତୀଵ ପୁଣ୍ଯଂ ପଠେତ ଵା ଯଃ ଶୃଣୁଯାତ୍ ସ୍ମରେଦ୍ ଵା ସ ଦୀର୍ଘଜୀଵୀ ଧନଵାନ୍ ଧର୍ମଯୁକ୍ତଶ୍ ଚାନ୍ତେ ସ୍ମରଞ୍ ଶଂଭୁମ୍ ଉପୈତି ନିତ୍ଯମ୍
ଏହି ପବିତ୍ର କଥାକୁ ଯେ କେହି ପଢ଼ନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧନୀ, ଧର୍ମିକ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେଠି ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ନାଗତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍ ଯତ୍ର ନାଗେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଃ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଵିସ୍ତରମ୍
ନାଗତୀର୍ଥ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠି ନାଗେଶ୍ୱର ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି। ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଏବେ ଶୁଣ।
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନପୁରେ ରାଜା ଶୂରସେନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ସୋମଵଂଶଭଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମତିମାନ୍ ଗୁଣସାଗରଃ
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନପୁରରେ ଶୂରସେନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ, ମହାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଗୁଣର ସାଗର ଥିଲେ।