କୃତ୍ଯାଂ ଶମଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ମହାନଲମ୍
ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ, ସେ ମହା ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହି ମାୟାକୁ ଶାନ୍ତ କର।
ପିପ୍ପଲାଦସ୍ ତୁ ତାନ୍ ଆହ ନ ଶକ୍ତୋ ଽହଂ ନିଵାରଣେ ଅସତ୍ଯଂ ନୈଵ ଵକ୍ତାହଂ ଯୂଯଂ କୃତ୍ଯାଂ ତୁ ବ୍ରୂତ ତାମ୍
ପିପ୍ପଳାଦ କହିଲେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ରୋକିପାରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହେନି। ତୁମେମାନେ ନିଜେ ଏହି ମାୟାକୁ କଥା କହ।
ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସା ମହାରୌଦ୍ରା ଵିପରୀତଂ କରିଷ୍ଯତି ତାମ୍ ଏଵ ଗତ୍ଵା ଵିବୁଧାଃ ପ୍ରୋଚୁସ୍ ତେ ଶାନ୍ତିକାରଣମ୍
ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ମାୟା ବିପରୀତ କାମ କରିବ। ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କଥା କହିଲେ।
ଅନଲଂ ଚ ଯଥାପ୍ରୀତି ତେ ଉଭେ ନେତ୍ଯ୍ ଅଵୋଚତାମ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ଭକ୍ଷଣାଯୈଵ ସୃଷ୍ଟା ଚାହଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନା
ଅଗ୍ନି ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ଦୁଇଟିକୁ ନେଇଯିଅ। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ତଥା ଚ ମତ୍ପ୍ରସୂତୋ ଽଗ୍ନିର୍ ଅନ୍ଯଥା ତତ୍ କଥଂ ଭଵେତ୍ ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚାପି ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ତଥା
ଏଭଳି ମୋ ଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ନହେଲେ ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ? ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜୀବ।
ସର୍ଵମ୍ ଅସ୍ମନ୍ମୁଖେ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନାଵଶିଷ୍ଯତେ ମଯା ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତେ ଦେଵାଃ ପୁନର୍ ଊଚୁର୍ ଉଭାଵ୍ ଅପି
ସମସ୍ତ କିଛି ମୋ ମୁହଁରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଜଣାଯାଉ; କିଛି ବାକି ରହିବ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଦେବତାମାନେ ପୁଣି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭକ୍ଷଯେତାମ୍ ଉଭୌ ସର୍ଵଂ ଯଥାନୁକ୍ରମତସ୍ ତଥା ଵଡଵାପି ସୁରାନ୍ ଏଵମ୍ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ନାରଦ
ଦୁଇଜଣ ଅନୁକ୍ରମରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ; ଏଭଳି, ହେ ନାରଦ, ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନେ ପାଖରେ ଏପରି କହିଲେ।
ଭଵତାମ୍ ଇଚ୍ଛଯା ସର୍ଵଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମେ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ତୁମେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ସମସ୍ତ କିଛି ମୋ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ।
ଵଡଵା ସା ନଦୀ ଜାତା ଗଙ୍ଗଯା ସଂଗତା ମୁନେ ତଦ୍ଭଵସ୍ ତୁ ମହାନ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଯ ଆସୀଦ୍ ଅତିଭୀଷଣଃ ତମ୍ ଆହୁର୍ ଅମରା ଵହ୍ନିଂ ଭୂତାନାମ୍ ଆଦିତୋ ଵିଦୁଃ
ସେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଏକ ନଦୀ ହେଲା, ଗଙ୍ଗା ସହିତ ମିଶିଗଲା, ହେ ମୁନି। ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିକୁ ଅମରମାନେ 'ବହ୍ନି' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରଥମ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ଜାଣିଲେ।
ଆପୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠତମା ଜ୍ଞେଯାସ୍ ତଥୈଵ ପ୍ରଥମଂ ଭଵାନ୍ ତତ୍ରାପ୍ଯ୍ ଅପାଂପତିଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ସମୁଦ୍ରମ୍ ଅଶନଂ କୁରୁ ଯଥୈଵ ତୁ ଵଯଂ ବ୍ରୂମୋ ଗଚ୍ଛ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍
ଜଳକୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବୋଲି ଜାଣିବା; ଏଭଳି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମ। ସେଠାରେ, ଜଳର ମାଳିକ ସମୁଦ୍ରକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ କର। ଯେପରି ଆମେ କହୁଛୁ, ଯାଅ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଜନ କର।
ଅନଲସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅମରାନ୍ ଆହ ଆପସ୍ ତତ୍ର କଥଂ ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍ ଵ୍ରଜେଯଂ ଯଦି ମାଂ ତତ୍ର ପ୍ରାପଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଦକଂ ମହତ୍
କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ମୁଁ ସେଠା, ଜଳକୁ, କିପରି ଯିବି? ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ସେଠାକୁ, ବଡ଼ ଜଳରେ, ନେଉଛ।
ଭଵନ୍ତ ଏଵ ତେ ଽପ୍ଯ୍ ଆହୁଃ କଥଂ ତେ ଽଗ୍ନେ ଗତିର୍ ଭଵେତ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ତାନ୍ ଦେଵାନ୍ କନ୍ଯା ମାଂ ଗୁଣଶାଲିନୀ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କହିଲେ: ଅଗ୍ନି, ତୁମେ କିପରି ସେଠାକୁ ଯିବ? ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ଗୁଣବତୀ କନ୍ୟା ମୋତେ ବହନ କରୁନ୍ତୁ।
ହିରଣ୍ଯକଲଶେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ନଯେଦ୍ ଯତ୍ର ଗତିର୍ ମମ ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କନ୍ଯାମ୍ ଊଚୁଃ ସରସ୍ଵତୀମ୍
ମୋତେ ସୁନାର କଳଶରେ ରଖି, ସେ ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଗତି, ସେଠାକୁ ନେଉନ୍ତୁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ସରସ୍ବତୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନଯୈନମ୍ ଅନଲଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶିରସା ଵରୁଣାଲଯମ୍
ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଇଯାଅ।
ସରସ୍ଵତୀ ସୁରାନ୍ ଆହ ନୈକା ଶକ୍ତା ଚ ଧାରଣେ ଯୁକ୍ତା ଚତସୃଭିଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଵହେଯଂ ଵରୁଣାଲଯମ୍
ସରସ୍ବତୀ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ମୁଁ ଏକା ଏହାକୁ ଧରିପାରିବି ନାହିଁ; ଚାରିଜଣ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଇଯିପାରିବି।
ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାଂ ଚ ଯମୁନାଂ ତଥା ନର୍ମଦାଂ ତପତୀଂ ଚୈଵ ସୁରାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ସରସ୍ବତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ନର୍ମଦା ଓ ତପତୀଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କରି କହିଲେ।
ତାଭିଃ ସମନ୍ଵିତୋଵାହ ହିରଣ୍ଯକଲଶେ ଽନଲମ୍ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଶିରସାଧାର୍ଯ ତା ଜଗ୍ମୁର୍ ଵରୁଣାଲଯମ୍
ସେମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସରସ୍ବତୀ ସୁନାର କଳଶରେ ଅଗ୍ନିକୁ ରଖି, ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ସେମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇଲେ।
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଯତ୍ର ଦେଵେଶଃ ସୋମନାଥୋ ଜଗତ୍ପତିଃ ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ଵିବୁଧୈଃ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଭାସେ ଶଶିଭୂଷଣଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ସୋମନାଥ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଭାସରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏହାକୁ ରଖାଗଲା।
ପ୍ରାପଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅନଲଂ ପଞ୍ଚନଦ୍ଯଃ ସରସ୍ଵତୀ ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ଚ ମହାନ୍ ଅଗ୍ନିଃ ପିବନ୍ ଵାରି ଶନୈଃ ଶନୈଃ
ପଞ୍ଚଟି ନଦୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ସେଠାରେ ମହାଅଗ୍ନି ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଦୀରେ-ଦୀରେ ପାଣି ପିଉଛନ୍ତି ।
ତତଃ ସୁରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଶିଵମ୍ ଊଚୁଃ ସୁରୋତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଶିବଙ୍କୁ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାଙ୍କୁ, କହିଲେ ।
ଅସ୍ଥ୍ନାଂ ଚ ପାଵନଂ ବ୍ରୂହି ଅସ୍ମାକଂ ଚ ଗଵାଂ ତଥା
ଆମେ ଏବଂ ଆମ ଗାଈମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହଡ଼କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉପାୟ କ'ଣ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।
ଶିଵଃ ପ୍ରାହ ତଦା ସର୍ଵାନ୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଆପ୍ଲୁତ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ଦେଵାଶ୍ ଚ ଗାଵସ୍ ତତ୍ପାପାନ୍ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତେବେ ଶିବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଗଙ୍ଗାରେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଗାଈମାନେ ସେଇ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପ୍ରକ୍ଷାଲିତାନି ଚାସ୍ଥୀନି ଋଷିଦେହଭଵାନ୍ଯ୍ ଅଥ ତାନି ପ୍ରକ୍ଷାଲନାଦ୍ ଏଵ ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତାନି ପୂତତାମ୍
ଋଷିମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଯେଉଁ ହଡ଼ ଆସିଥିଲା, ସେଠାରେ ଧୋଇଦେଲେ, ସେହି ଧୋଇବା ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା ।
ଯତ୍ର ଦେଵା ମୁକ୍ତପାପାସ୍ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପାପନାଶନମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍
ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଦେବମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ, ସେଠା ହେଉଛି ପାପନାଶକ ତୀର୍ଥ । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ଦାନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
ଗଵାଂ ଚ ପାଵନଂ ଯତ୍ର ଗୋତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନାନ୍ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ ଗୋମେଧଫଲମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈମାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ସେଠାକୁ 'ଗୋତୀର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ।
ଯତ୍ର ତଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ଥୀନି ଆସନ୍ ପୁଣ୍ଯାନି ନାରଦ ପିତୃତୀର୍ଥଂ ତୁ ଵୈ ଜ୍ଞେଯଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍
ଓ ନାରଦ, ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହଡ଼ ଥିଲା, ସେଠାକୁ 'ପିତୃତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ ।
ଭସ୍ମାସ୍ଥିନଖରୋମାଣି ପ୍ରାଣିନୋ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ ତତ୍ର ତୀର୍ଥେ ସଂକ୍ରମେରନ୍ ଯାଵଚ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କତାରକମ୍
ଯେଉଁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର ଛାର, ହଡ଼, କେଶ କିମ୍ବା ନଖ ସେଠାରେ ରଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ତାରା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହିଥାଏ ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସୋ ଭଵେତ୍ ତସ୍ଯ ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମଣଃ ତଥା ଚକ୍ରେଶ୍ଵରାତ୍ ତୀର୍ଥାତ୍ ତ୍ରୀଣି ତୀର୍ଥାନି ନାରଦ ତତଃ ପୂତାଃ ସୁରଗଣା ଗାଵଃ ଶଂଭୁମ୍ ଅଥାବ୍ରୁଵନ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିପାରେ; ଏଭଳି ଭାବରେ ଚକ୍ରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥରୁ ତିନିଟି ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ତାପରେ, ଓ ନାରଦ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଗାଈମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଯାମଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵମ୍ ଅଧିଷ୍ଠାନମ୍ ଅତ୍ର ସୂର୍ଯଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ଅସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥିତେ ଦିନକରେ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ଚଳ, ଆମେ ଆମ-ଆମ ଗୃହକୁ ଯିବା; ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି ।
ଭଵେଯୁର୍ ଜଗତାମ୍ ଈଶ ତଦ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତୁମ୍ ଅର୍ହସି ସୂର୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାସ୍ଯ ଜଗତସ୍ ତସ୍ଥୁଷଶ୍ ଚ ସନାତନଃ
ହେ ଜଗତର ନାଥ, ଆମେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ; କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଜଗତର ଚଳାଚଳ ସବୁର ଶାଶ୍ୱତ ଆତ୍ମା ।