କଥଂ ସ ସଗରୋ ଜାତୋ ଗରେଣୈଵ ସହାଚ୍ଯୁତଃ କିମର୍ଥଂ ଚ ଶକାଦୀନାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମହୌଜସାମ୍
ହେ ନିର୍ମଳ, ସଗର କିପରି ଗର ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏବଂ ଶକ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ କାହିଁକି ବାହାର କରିଦେଲେ?
ଧର୍ମାନ୍ କୁଲୋଚିତାନ୍ ରାଜା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନିରସଦ୍ ଅଚ୍ଯୁତଃ ଏତନ୍ ନଃ ସର୍ଵମ୍ ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ
କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଧର୍ମିକ ରାଜା ଶକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବଂଶର ଚାଳିତ ଧର୍ମରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ସବୁ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।
ବାହୋର୍ ଵ୍ଯସନିନଃ ପୂର୍ଵଂ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଭୂତ୍ କିଲ ହୈହଯୈସ୍ ତାଲଜଙ୍ଘୈଶ୍ ଚ ଶକୈଃ ସାର୍ଧଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପୂର୍ବେ ବାହୁ, ଯିଏ ଅନେକ ଦୁର୍ବୃତ୍ତିରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ ଓ ଶକମାନେ ଦଳିଦେଇଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।
ଯଵନାଃ ପାରଦାଶ୍ ଚୈଵ କାମ୍ବୋଜାଃ ପହ୍ନଵାସ୍ ତଥା ଏତେ ହ୍ଯ୍ ଅପି ଗଣାଃ ପଞ୍ଚ ହୈହଯାର୍ଥେ ପରାକ୍ରମନ୍
ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦଳ ହୈହୟମାନେଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ହୃତରାଜ୍ଯସ୍ ତଦା ରାଜା ସ ଵୈ ବାହୁର୍ ଵନଂ ଯଯୌ ପତ୍ନ୍ଯା ଚାନୁଗତୋ ଦୁଃଖୀ ତତ୍ର ପ୍ରାଣାନ୍ ଅଵାସୃଜତ୍
ସେତେବେଳେ, ବାହୁ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ସହ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ପତ୍ନୀ ତୁ ଯାଦଵୀ ତସ୍ଯ ସଗର୍ଭା ପୃଷ୍ଠତୋ ଽନ୍ଵଗାତ୍ ସପତ୍ନ୍ଯା ଚ ଗରସ୍ ତସ୍ଯୈ ଦତ୍ତଃ ପୂର୍ଵଂ କିଲାନଘାଃ
ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ଏକ ଯାଦବୀ ଥିଲେ, ଗର୍ଭବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ପଛରୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ସପତ୍ନୀ ତାଙ୍କୁ ବିଷ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସା ତୁ ଭର୍ତୁଶ୍ ଚିତାଂ କୃତ୍ଵା ଵନେ ତାମ୍ ଅଭ୍ଯରୋହତ ଔର୍ଵସ୍ ତାଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଵିପ୍ରାଃ କାରୁଣ୍ଯାତ୍ ସମଵାରଯତ୍
ସେ ବନରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ତାହାରେ ଚଢ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଔର୍ବ, କରୁଣାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇଲେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଚ ଗର୍ଭଃ ସ ଗରେଣୈଵ ସହାଚ୍ଯୁତଃ ଵ୍ଯଜାଯତ ମହାବାହୁଃ ସଗରୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ
ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବିଷ ସହିତ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ସଗର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ଔର୍ଵସ୍ ତୁ ଜାତକର୍ମାଦୀଂସ୍ ତସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ମହାତ୍ମନଃ ଅଧ୍ଯାପ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତୋ ଽସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ଔର୍ବ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ନିଷ୍ପାଦନ କଲେ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ସେଇ ପୁଅଙ୍କୁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇଲେ, ତା'ପରେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।
ଆଗ୍ନେଯଂ ତୁ ମହାଭାଗା ଅମରୈର୍ ଅପି ଦୁଃସହମ୍ ସ ତେନାସ୍ତ୍ରବଲେନାଜୌ ବଲେନ ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର, ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟବତୀ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ। ସେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଓ ନିଜ ବଳ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ହୈହଯାନ୍ ଵିଜଘାନାଶୁ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରୁଦ୍ରଃ ପଶୂନ୍ ଇଵ ଆଜହାର ଚ ଲୋକେଷୁ କୀର୍ତିଂ କୀର୍ତିମତାଂ ଵରଃ
କ୍ରୋଧିତ ରୁଦ୍ର ହୈହୟମାନେଙ୍କୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ପରି ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ କଲେ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଗିଲେ।
ତତଃ ଶକାଂଶ୍ ଚ ଯଵନାନ୍ କାମ୍ବୋଜାନ୍ ପାରଦାଂସ୍ ତଥା ପହ୍ନଵାଂଶ୍ ଚୈଵ ନିଃଶେଷାନ୍ କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସିତୋ ନୃପଃ
ତାପରେ ରାଜା ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ ଏବଂ ପହ୍ନବ ଜନମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଵୀରେଣ ସଗରେଣ ମହାତ୍ମନା ଵସିଷ୍ଠଂ ଶରଣଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣିପେତୁର୍ ମନୀଷିଣମ୍
ଶୂରବୀର ସଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଉଥିବା ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥ ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମଯେନ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ସଗରଂ ଵାରଯାମ୍ ଆସ ତେଷାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଭଯଂ ତଦା
ତାପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସିଷ୍ଠ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନେଠାରେ ଦୟା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ନିରାପତ୍ତା ଦେଲେ ଏବଂ ସଗରଙ୍କୁ ବାରଣ କଲେ।
ସଗରଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତୁ ଗୁରୋର୍ ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ ଧର୍ମଂ ଜଘାନ ତେଷାଂ ଵୈ ଵେଷାନ୍ ଅନ୍ଯାଂଶ୍ ଚକାର ହ
ସଗର ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ମନେରଖି, ସେମାନେଠାରେ ହତ୍ୟା କଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ବଦଳାଇଦେଲେ।
ଅର୍ଧଂ ଶକାନାଂ ଶିରସୋ ମୁଣ୍ଡଯିତ୍ଵା ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ ଯଵନାନାଂ ଶିରଃ ସର୍ଵଂ କାମ୍ବୋଜାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ଶକମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁଣ୍ଡାଇ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଯବନ ଏବଂ କାମ୍ବୋଜମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ ଏଭଳି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପାରଦା ମୁକ୍ତକେଶାଶ୍ ଚ ପହ୍ନଵାଞ୍ ଶ୍ମଶ୍ରୁଧାରିଣଃ ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରାଃ କୃତାସ୍ ତେନ ମହାତ୍ମନା
ପାରଦମାନେ ଖୋଲା କେଶ ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ, ପହ୍ନବମାନେ ଦାଢ଼ି ରଖିଲେ, ଏବଂ ସେହି ମହାତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ କଲେ।
ଶକା ଯଵନକାମ୍ବୋଜାଃ ପାରଦାଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ କୋଣିସର୍ପା ମାହିଷକା ଦର୍ଵାଶ୍ ଚୋଲାଃ ସକେରଲାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ, କୋଣିସର୍ପ, ମାହିଷକ, ଦର୍ବ, ଚୋଳ ଏବଂ ସକେରଳମାନେ—
ସର୍ଵେ ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵିପ୍ରା ଧର୍ମସ୍ ତେଷାଂ ନିରାକୃତଃ ଵସିଷ୍ଠଵଚନାଦ୍ ରାଜ୍ଞା ସଗରେଣ ମହାତ୍ମନା
ଏହି ସମସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମହାନ ସଗର ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମ କେଢ଼ିନେଲେ।
ସ ଧର୍ମଵିଜଯୀ ରାଜା ଵିଜିତ୍ଯେମାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ ଅଶ୍ଵଂ ପ୍ରଚାରଯାମ୍ ଆସ ଵାଜିମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ
ସେ ଧର୍ମରେ ବିଜୟୀ ରାଜା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଚାରଯତଃ ସୋ ଽଶ୍ଵଃ ସମୁଦ୍ରେ ପୂର୍ଵଦକ୍ଷିଣେ ଵେଲାସମୀପେ ଽପହୃତୋ ଭୂମିଂ ଚୈଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ
ଅଶ୍ୱ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ଧରାଯାଇ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ନେଇଯାଇଦିଆଗଲା।
ସ ତଂ ଦେଶଂ ତଦା ପୁତ୍ରୈଃ ଖାନଯାମ୍ ଆସ ପାର୍ଥିଵଃ ଆସେଦୁସ୍ ତେ ତଦା ତତ୍ର ଖନ୍ଯମାନେ ମହାର୍ଣଵେ
ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ସେଇ ଦେଶ ଖନନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ମହାସାଗର ଖୋଦିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତମ୍ ଆଦିପୁରୁଷଂ ଦେଵଂ ହରିଂ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍ ଵିଷ୍ଣୁଂ କପିଲରୂପେଣ ସ୍ଵପନ୍ତଂ ପୁରୁଷଂ ତଦା
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଆଦିପୁରୁଷ, ଦେବତା, ହରି, କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରଜାପତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କପିଳ ରୂପରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଃସମୁତ୍ଥେନ ତେଜସା ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତଃ ଦଗ୍ଧାଃ ସର୍ଵେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଶ୍ ଚତ୍ଵାରସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଵଶେଷିତାଃ
ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ତେଜରେ ଜାଗ୍ରତ ହେବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ମହାମୁନି ଦହିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଚାରିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ବର୍ହିକେତୁଃ ସୁକେତୁଶ୍ ଚ ତଥା ଧର୍ମରଥୋ ନୃପଃ ଶୂରଃ ପଞ୍ଚନଦଶ୍ ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶକରା ନୃପାଃ
ବର୍ହିକେତୁ, ସୁକେତୁ, ଧର୍ମରଥ ଏବଂ ପଞ୍ଚନଦ ଏହି ଶୂରବୀର ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ।
ପ୍ରାଦାଚ୍ ଚ ତସ୍ମୈ ଭଗଵାନ୍ ହରିର୍ ନାରାଯଣୋ ଵରମ୍ ଅକ୍ଷଯଂ ଵଂଶମ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋଃ କୀର୍ତିଂ ଚାପ୍ଯ୍ ଅନିଵର୍ତିନୀମ୍
ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ହରି ନାରାୟଣ ଅକ୍ଷୟ ଵଂଶ ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ କୀର୍ତ୍ତି ଦେବା ପ୍ରସାଦ କଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ସମୁଦ୍ରଂ ଚ ଵିଭୁଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସଂ ତଥାକ୍ଷଯମ୍ ସମୁଦ୍ରଶ୍ ଚାର୍ଘମ୍ ଆଦାଯ ଵଵନ୍ଦେ ତଂ ମହୀପତିମ୍
ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ, ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅକ୍ଷୟ ବାସ ଦେଲେ; ସମୁଦ୍ର ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ସେ ମହାରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲା।
ସାଗରତ୍ଵଂ ଚ ଲେଭେ ସ କର୍ମଣା ତେନ ତସ୍ଯ ହ ତଂ ଚାଶ୍ଵମେଧିକଂ ସୋ ଽଶ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ରାଦ୍ ଉପଲବ୍ଧଵାନ୍
ସେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ସାଗର ନାମ ପାଇଲେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱକୁ ଫେରାଇ ପାଇଲେ।
ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଶତଂ ସ ସୁମହାତପାଃ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିସ୍ ତସ୍ଯେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଏକଶ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସଠି ହଜାର ପୁଅ ଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ସଗରସ୍ଯାତ୍ମଜା ଵୀରାଃ କଥଂ ଜାତା ମହାବଲାଃ ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ରା ଵିଧିନା କେନ ସତ୍ତମ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଠି ହଜାର ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ କେଉଁପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ହେଲେ?