ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ମହାତ୍ମନା ଚାପି କାରିତୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ସୁରଭିର୍ ନନ୍ଦିନୀ ଧେନୁଃ କାମଧୁକ୍ କାମଦୋହିନୀ
ମହାତ୍ମା ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଦେବଶିଳ୍ପୀ, ସୁରଭି, ନନ୍ଦିନୀ, କାମଧେନୁ, ଏହି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କୃଷ୍ଣମୃଗୀମାନେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।
ଏତାଭିଃ କାମଵର୍ଷାଭିଃ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିମାନ୍ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଃ ପାରିଜାତୋ ଲତାଃ କଲ୍ପଲତାଦିକାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀମାନେ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ପାରିଜାତ, କଳ୍ପଲତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲତାମାନେ ବଳିରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଇଷ୍ଟତମଂ କିଂଚିତ୍ ତତ୍ର ତସ୍ମିନ୍ ମଖେ ସ୍ଥିତମ୍ ସ୍ଵଯଂ ମଘଵତା ପୂଷ୍ଣା ହରିଣା ପରିରକ୍ଷିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଆଦର୍ଶ ଓ ଆବଶ୍ୟକ, ସେସବୁ ବଳିରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର), ପୂଷା ଓ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ନିଜେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଦୀଯତାଂ ଭୁଜ୍ଯତାଂ ଵାପି କ୍ରିଯତାଂ ସ୍ଥୀଯତାଂ ସୁଖମ୍ ଏତୈଶ୍ ଚ ସର୍ଵତୋ ଵାକ୍ଯୈର୍ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପୂଜିତଂ ମଖମ୍
ଦିଅ, ଭୋଗ କର, କର, ସୁଖରେ ରୁହ—ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧୁର କଥାରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବଳି ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲା।
ଆଦୌ ତୁ ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଽସୌ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯା ଯୁତୋ ଯଯୌ ଶୋକକୋପପରୀତାତ୍ମା ପଶ୍ଚାଚ୍ ଛୂଲପିନାକଧୃକ୍
ପ୍ରଥମେ ବୀରଭଦ୍ର ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା। ପରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ପିନାକ ଧାରୀ ଭଗବାନ ଦେଖାଦେଲେ।
ଅଭ୍ଯାଯଯୌ ମହାଦେଵୋ ମହାଭୂତୈର୍ ଅଲଂକୃତଃ ତାନି ଭୂତାନି ପରିତୋ ମଖେ ଵେଷ୍ଟ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ମହାଦେବ ମହାଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସିଲେ। ସେହି ଭୂତମାନେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀରେ ଚାରିପାଖରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
କ୍ରତୁଂ ଵିଧ୍ଵଂସଯାମ୍ ଆସୁସ୍ ତତ୍ର କ୍ଷୋଭୋ ମହାନ୍ ଅଭୂତ୍ ପଲାଯନ୍ତ ତତଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଗତ୍ଵା ତତଃ ଶିଵମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବଡ ଉପଦ୍ରବ ହେଲା। କେହି ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, କେହି ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
କେଚିତ୍ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଦେଵେଶଂ କେଚିତ୍ କୁପ୍ଯନ୍ତି ଶଂକରମ୍ ଏଵଂ ଵିଧ୍ଵଂସିତଂ ଯଜ୍ଞଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂଷା ସମଭ୍ଯଗାତ୍
କେହି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, କେହି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ ହେବା ଦେଖି ପୂଷାନ୍ ଆସିଲେ।
ପୂଷ୍ଣୋ ଦନ୍ତାନ୍ ଅଥୋତ୍ପାଟ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଵ୍ଯଦ୍ରାଵଯତ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ଭଗସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଵିପ୍ର ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଵ୍ଯପାଟଯତ୍
ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ପୂଷାନ୍ଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଉଖଳିଦେଲେ, ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦୌଡ଼ାଇଦେଲେ। ମୁନି, ସେ ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ଉଖଳିଦେଲେ।
ଦିଵାକରଂ ପୁନର୍ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ପରିଭ୍ରାମ୍ଯ ସମାକ୍ଷିପତ୍ ତତଃ ସୁରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତେ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ସେ ଦିନକରଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଘୁମାଇ ଭୂମିରେ ପକେଇଦେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଗଦାପାଣେ ଭୂତନାଥକୃତାଦ୍ ଭଯାତ୍ ମହେଶ୍ଵରଗଣଃ କଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରମଥାନାଂ ତୁ ନାଯକଃ ତେନ ଦଗ୍ଧୋ ମଖଃ ସର୍ଵୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ପଶ୍ଯତୋ ହରେଃ
‘ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ, ଗଦାଧର!’—ଭୂତନାଥଙ୍କ କୃତ ଭୟରେ ଏମିତି ଚିତ୍କାର କଲେ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ପ୍ରମଥ ନାୟକ ସମସ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ଯଜ୍ଞକୁ ହରିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଦାହ କଲେ।
ହରିଣା ଚକ୍ରମ୍ ଉତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଭୂତନାଥଵଧଂ ପ୍ରତି ଭୂତନାଥୋ ଽପି ତଚ୍ ଚକ୍ରମ୍ ଆପତଚ୍ ଚ ତଦାଗ୍ରସତ୍
ହରି ଭୂତନାଥଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୂତନାଥ ସେ ଆସୁଥିବା ଚକ୍ରକୁ ଧରି ନେଲେ।
ଗ୍ରସ୍ତେ ଚକ୍ରେ ତତୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଲୋକପାଲା ଭଯାଦ୍ ଯଯୁଃ ତଥା ସ୍ଥିତାନ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯାଥ ଦକ୍ଷୋ ଯଜ୍ଞଂ ସୁରାନ୍ ଅପି ତୁଷ୍ଟାଵ ଶଂକରଂ ଦେଵଂ ଦକ୍ଷୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଜାପତିଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଧରାଯିବା ପରେ, ଲୋକପାଳମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ଏଭଳି ଦେଖି, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ ପୂରଣ ହେବାକୁ ଚାହିଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଜଯ ଶଂକର ସୋମେଶ ଜଯ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଶଂଭଵେ ଜଯ କଲ୍ଯାଣଭୃଚ୍ ଛଂଭୋ ଜଯ କାଲାତ୍ମନେ ନମଃ
ଜୟ ଶଙ୍କର, ସୋମେଶ୍ୱର, ଜୟ ସର୍ବଜ୍ଞ ଶମ୍ଭୁ! ଜୟ ଶୁଭତା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶମ୍ଭୁ, ଜୟ କାଳସ୍ୱରୂପ, ନମସ୍କାର!
ଆଦିକର୍ତର୍ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ନୀଲକଣ୍ଠ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରିଯ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମରୂପ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଆଦି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନୀଳକଣ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ବ୍ରହ୍ମାର ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ତ୍ରିମୂର୍ତଯେ ନମୋ ଦେଵ ତ୍ରିଧାମ ପରମେଶ୍ଵର ସର୍ଵମୂର୍ତେ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧାର କାମଦ
ତିନି ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବ, ତିନି ଧାମର ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ତିନି ଲୋକର ଆଧାର, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମୋ ଵେଦାନ୍ତଵେଦ୍ଯାଯ ନମସ୍ ତେ ପରମାତ୍ମନେ ଯଜ୍ଞରୂପ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞଧାମ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଉଥିବା, ପରମାତ୍ମା, ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ, ଯଜ୍ଞର ଆଧାର ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଯଜ୍ଞଦାନ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ହଵ୍ଯଵାହ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ ଯଜ୍ଞହର୍ତ୍ରେ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ଫଲଦାଯ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଯଜ୍ଞ ଦାନ କରୁଥିବା, ହବ୍ୟବାହନ, ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରୁଥିବା, ଫଳଦାତା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଜଗନ୍ନାଥ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ ଭକ୍ତାନାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭକ୍ତାନାଂ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଶରଣଂ ପ୍ରଭୋ
ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା! ଭକ୍ତ ଓ ଅଭକ୍ତ, ଦୁହିଁ ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ।
ଏଵଂ ତୁ ସ୍ତୁଵତସ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽଭୂନ୍ ମହେଶ୍ଵରଃ କିଂ ଦଦାମୀତି ତଂ ପ୍ରାହ କ୍ରତୁଃ ପୂର୍ଣୋ ଽସ୍ତୁ ମେ ପ୍ରଭୋ
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିବା ସମୟରେ, ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ—‘କଣ ଦେବି?’ ସେ କହିଲେ—‘ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।’
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ଶଂକରଃ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମା କରୁଣାଵରୁଣାଲଯଃ
‘ତଥା ହେଉ,’ ବୋଲି ଭଗବାନ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର, ଶଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, କରୁଣା ଓ ଦୟାର ନିବାସ କହିଦେଲେ।
କ୍ରତୁଂ କୃତ୍ଵା ତତଃ ପୂର୍ଣଂ ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଵୈ ମୁନେ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍ ଭୂତୈର୍ ଅନ୍ତରଧୀଯତ
ତାପରେ, ମୁନି, ସେ ଭଗବାନ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି କହି ଭୂତମାନେ ସହିତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଯଥାଗତଂ ସୁରା ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵମ୍ ଏଵ ସଦନଂ ପ୍ରତି ତତଃ କଦାଚିଦ୍ ଦେଵାନାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଵିଗ୍ରହୋ ମହାନ୍
ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁଣି ପୁଣି ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହା ପରେ କେତେକ ସମୟରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ବଭୂଵ ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଭୀତା ଦେଵାଃ ଶ୍ରିଯଃ ପତିମ୍ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସର୍ଵଭାଵେନ ଵଚୋଭିସ୍ ତଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ସେଠାରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ହୃଦୟରୁ ଓ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶ୍ରୀର ସ୍ୱାମୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ଶକ୍ରାଦଯୋ ଽପି ତ୍ରିଦଶାଃ କଟାକ୍ଷମ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ଯସ୍ଯାସ୍ ତପ ଆଚରନ୍ତି ସା ଚାପି ଯତ୍ପାଦରତା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ ତଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂତଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ
ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇବାକୁ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ତାଙ୍କର ଚରଣରେ ଲଗିଛି—ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଓ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ଧାରକ, ସେଠିକି ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଯସ୍ମାତ୍ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଂ ନ ପରଃ ସମାନୋ ନ ଚାଧିକସ୍ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯରଥାନ୍ ନୃସିଂହାତ୍ ସ ଦେଵଦେଵୋ ଽଵତୁ ନଃ ସମସ୍ତାନ୍ ମହାଭଯେଭ୍ଯଃ କୃପଯା ପ୍ରପନ୍ନାନ୍
ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼, ସମାନ କିମ୍ବା ଅଧିକ କେହି ନାହାନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଚିଲିକା ଉପରେ ଚଡ଼ିଥିବା ବା ନରସିଂହ ରୂପରେ। ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଭୟରୁ ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛୁ, ସେ ଦୟାକରି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଞ୍ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ କିମର୍ଥମ୍ ଆଗତାଃ ସର୍ଵେ ତତ୍କର୍ତାସ୍ମୀତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ତାନ୍
ତାପରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ଖୁସି ହେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତମେ ସମସ୍ତେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଯେଉଁ କାମ ପାଇଁ ଆସିଛ, ସେ କାମ ମୁଁ କରିବି।'
ଭଯଂ ଚ ତୀଵ୍ରଂ ଦୈତ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଦେଵାନାଂ ମଧୁସୂଦନ ତତସ୍ ତ୍ରାଣାଯ ଦେଵାନାଂ ମତିଂ କୁରୁ ଜନାର୍ଦନ
ମଧୁସୂଦନ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହିଥିରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମନ ରଖ।
ତାନ୍ ଆଗତାନ୍ ହରିଃ ପ୍ରାହ ଗ୍ରସ୍ତଂ ଚକ୍ରଂ ହରେଣ ମେ କିଂ କରୋମି ଗତଂ ଚକ୍ରଂ ଭଵନ୍ତଶ୍ ଚାର୍ତିମ୍ ଆଗତାଃ ଯାନ୍ତୁ ସର୍ଵେ ଦେଵଗଣା ରକ୍ଷା ଵଃ କ୍ରିଯତେ ମଯା
ହରି ଆସିଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ଚକ୍ର ହରା ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, ଚକ୍ର ନଥିବାରୁ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ତମେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ଆସିଛ, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଫେରିଯାଅ, ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।'
ତତୋ ଗତେଷୁ ଦେଵେଷୁ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚକ୍ରାର୍ଥମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ ଗୋଦାଵରୀଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଶଂଭୋଃ ପୂଜାଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର ଫେରାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗୋଦାବରୀକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।