ପତ୍ଯୁଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ଯା ନିନ୍ଦାଂ ତାସାଂ ପାପାଵଧିଃ କୁତଃ ଯାଦୃଶସ୍ ତାଦୃଶୋ ଵାପି ପତିଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପରା ଗତିଃ
ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାପର କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେପରି ସ୍ୱାମୀ ପାଆନ୍ତି, ସେହିପରି ସେମାନଙ୍କ ପରମ ଗତି।
କିଂ ପୁନଃ ସକଲାଧୀଶୋ ମହାଦେଵୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ଶ୍ରୁତଂ ତନ୍ନିନ୍ଦନଂ ତର୍ହି ଧାରଯାମି ନ ଦେହକମ୍
ଏବେ ଯଦି ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା ହୁଏ—ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଅଧିକ ଧାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯ ଇମଂ ଦେହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସା ମହାସତୀ କୋପେନ ମହତାଵିଷ୍ଟା ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ସୁରେଶ୍ଵରୀ
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି—ଏପରି କହି, ସେ ମହାସତୀ ଦେବୀ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦହିଉଠିଲେ।
ଶିଵୈକଚେତନା ଦେହଂ ବଲାଦ୍ ଯୋଗାଚ୍ ଚ ତତ୍ଯଜେ ମହେଶ୍ଵରୋ ଽପି ସକଲଂ ଵୃତ୍ତମ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ନାରଦାତ୍
ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେ ଯୋଗବଳରେ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ମହେଶ୍ବର ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ—
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକୋପ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଜଯାଂ ଚ ଵିଜଯାଂ ତଥା ତେ ଊଚତୁର୍ ଉଭେ ଦେଵଂ ଦକ୍ଷକ୍ରତୁଵିନାଶନମ୍
ଏହା ଦେଖି, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଜୟା, ବିଜୟାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଦୁଇଜଣେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବଳି ଧ୍ୱଂସ ଘଟିଥିବା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯା ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଖଂ ପ୍ରାଯାନ୍ ମହେଶ୍ଵରଃ ଭୀମୈର୍ ଗଣୈଃ ପରିଵୃତୋ ଭୂତନାଥୈଃ ସମଂ ଯଯୌ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମହେଶ୍ବର ଭୟଙ୍କର ଗଣ ଏବଂ ଭୂତନାଥମାନଙ୍କ ସହିତ ବଳିକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଲେ।
ମଖସ୍ ତୈର୍ ଵେଷ୍ଟିତଃ ସର୍ଵୋ ଦେଵବ୍ରହ୍ମପୁରସ୍କୃତଃ ଦକ୍ଷେଣ ଯଜମାନେନ ଶୁଦ୍ଧଭାଵେନ ରକ୍ଷିତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଳିକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଆଗରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜକ ଦକ୍ଷ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠାଦିଭିର୍ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରୈର୍ ମୁନିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ ଇନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ ଵସୁଭିଃ ସର୍ଵତଃପରିପାଲିତଃ
ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମଵେଦୈଶ୍ ଚ ସ୍ଵାହାଶବ୍ଦୈର୍ ଅଲଂକୃତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୁଷ୍ଟିସ୍ ତଥା ତୁଷ୍ଟିଃ ଶାନ୍ତିର୍ ଲଜ୍ଜା ସରସ୍ଵତୀ
ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ବେଦର ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ 'ସ୍ୱାହା' ଶବ୍ଦରେ ବଳି ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପୋଷଣ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ଶାନ୍ତି, ଲଜ୍ଜା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ବି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଭୂମିର୍ ଦ୍ଯୌଃ ଶର୍ଵରୀ କ୍ଷାନ୍ତିର୍ ଉଷା ଆଶା ଜଯା ମତିଃ ଏତାଭିଶ୍ ଚ ତଥାନ୍ଯାଭିଃ ସର୍ଵତଃ ସମଲଂକୃତଃ
ଭୂମି, ଆକାଶ, ରାତି, ଖ୍ଷମା, ପ୍ରଭାତ, ଆଶା, ବିଜୟ, ମତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏହାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।
ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ମହାତ୍ମନା ଚାପି କାରିତୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ସୁରଭିର୍ ନନ୍ଦିନୀ ଧେନୁଃ କାମଧୁକ୍ କାମଦୋହିନୀ
ମହାତ୍ମା ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଦେବଶିଳ୍ପୀ, ସୁରଭି, ନନ୍ଦିନୀ, କାମଧେନୁ, ଏହି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କୃଷ୍ଣମୃଗୀମାନେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।
ଏତାଭିଃ କାମଵର୍ଷାଭିଃ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିମାନ୍ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଃ ପାରିଜାତୋ ଲତାଃ କଲ୍ପଲତାଦିକାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀମାନେ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ପାରିଜାତ, କଳ୍ପଲତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲତାମାନେ ବଳିରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଇଷ୍ଟତମଂ କିଂଚିତ୍ ତତ୍ର ତସ୍ମିନ୍ ମଖେ ସ୍ଥିତମ୍ ସ୍ଵଯଂ ମଘଵତା ପୂଷ୍ଣା ହରିଣା ପରିରକ୍ଷିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଆଦର୍ଶ ଓ ଆବଶ୍ୟକ, ସେସବୁ ବଳିରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର), ପୂଷା ଓ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ନିଜେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଦୀଯତାଂ ଭୁଜ୍ଯତାଂ ଵାପି କ୍ରିଯତାଂ ସ୍ଥୀଯତାଂ ସୁଖମ୍ ଏତୈଶ୍ ଚ ସର୍ଵତୋ ଵାକ୍ଯୈର୍ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପୂଜିତଂ ମଖମ୍
ଦିଅ, ଭୋଗ କର, କର, ସୁଖରେ ରୁହ—ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧୁର କଥାରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବଳି ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲା।
ଆଦୌ ତୁ ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଽସୌ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯା ଯୁତୋ ଯଯୌ ଶୋକକୋପପରୀତାତ୍ମା ପଶ୍ଚାଚ୍ ଛୂଲପିନାକଧୃକ୍
ପ୍ରଥମେ ବୀରଭଦ୍ର ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା। ପରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ପିନାକ ଧାରୀ ଭଗବାନ ଦେଖାଦେଲେ।
ଅଭ୍ଯାଯଯୌ ମହାଦେଵୋ ମହାଭୂତୈର୍ ଅଲଂକୃତଃ ତାନି ଭୂତାନି ପରିତୋ ମଖେ ଵେଷ୍ଟ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ମହାଦେବ ମହାଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସିଲେ। ସେହି ଭୂତମାନେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀରେ ଚାରିପାଖରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
କ୍ରତୁଂ ଵିଧ୍ଵଂସଯାମ୍ ଆସୁସ୍ ତତ୍ର କ୍ଷୋଭୋ ମହାନ୍ ଅଭୂତ୍ ପଲାଯନ୍ତ ତତଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଗତ୍ଵା ତତଃ ଶିଵମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବଡ ଉପଦ୍ରବ ହେଲା। କେହି ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, କେହି ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
କେଚିତ୍ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଦେଵେଶଂ କେଚିତ୍ କୁପ୍ଯନ୍ତି ଶଂକରମ୍ ଏଵଂ ଵିଧ୍ଵଂସିତଂ ଯଜ୍ଞଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂଷା ସମଭ୍ଯଗାତ୍
କେହି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, କେହି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ ହେବା ଦେଖି ପୂଷାନ୍ ଆସିଲେ।
ପୂଷ୍ଣୋ ଦନ୍ତାନ୍ ଅଥୋତ୍ପାଟ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଵ୍ଯଦ୍ରାଵଯତ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ଭଗସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଵିପ୍ର ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଵ୍ଯପାଟଯତ୍
ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ପୂଷାନ୍ଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଉଖଳିଦେଲେ, ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦୌଡ଼ାଇଦେଲେ। ମୁନି, ସେ ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ଉଖଳିଦେଲେ।
ଦିଵାକରଂ ପୁନର୍ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ପରିଭ୍ରାମ୍ଯ ସମାକ୍ଷିପତ୍ ତତଃ ସୁରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତେ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ସେ ଦିନକରଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଘୁମାଇ ଭୂମିରେ ପକେଇଦେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଗଦାପାଣେ ଭୂତନାଥକୃତାଦ୍ ଭଯାତ୍ ମହେଶ୍ଵରଗଣଃ କଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରମଥାନାଂ ତୁ ନାଯକଃ ତେନ ଦଗ୍ଧୋ ମଖଃ ସର୍ଵୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ପଶ୍ଯତୋ ହରେଃ
‘ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ, ଗଦାଧର!’—ଭୂତନାଥଙ୍କ କୃତ ଭୟରେ ଏମିତି ଚିତ୍କାର କଲେ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ପ୍ରମଥ ନାୟକ ସମସ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ଯଜ୍ଞକୁ ହରିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଦାହ କଲେ।
ହରିଣା ଚକ୍ରମ୍ ଉତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଭୂତନାଥଵଧଂ ପ୍ରତି ଭୂତନାଥୋ ଽପି ତଚ୍ ଚକ୍ରମ୍ ଆପତଚ୍ ଚ ତଦାଗ୍ରସତ୍
ହରି ଭୂତନାଥଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୂତନାଥ ସେ ଆସୁଥିବା ଚକ୍ରକୁ ଧରି ନେଲେ।
ଗ୍ରସ୍ତେ ଚକ୍ରେ ତତୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଲୋକପାଲା ଭଯାଦ୍ ଯଯୁଃ ତଥା ସ୍ଥିତାନ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯାଥ ଦକ୍ଷୋ ଯଜ୍ଞଂ ସୁରାନ୍ ଅପି ତୁଷ୍ଟାଵ ଶଂକରଂ ଦେଵଂ ଦକ୍ଷୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଜାପତିଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଧରାଯିବା ପରେ, ଲୋକପାଳମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ଏଭଳି ଦେଖି, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ ପୂରଣ ହେବାକୁ ଚାହିଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଜଯ ଶଂକର ସୋମେଶ ଜଯ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଶଂଭଵେ ଜଯ କଲ୍ଯାଣଭୃଚ୍ ଛଂଭୋ ଜଯ କାଲାତ୍ମନେ ନମଃ
ଜୟ ଶଙ୍କର, ସୋମେଶ୍ୱର, ଜୟ ସର୍ବଜ୍ଞ ଶମ୍ଭୁ! ଜୟ ଶୁଭତା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶମ୍ଭୁ, ଜୟ କାଳସ୍ୱରୂପ, ନମସ୍କାର!
ଆଦିକର୍ତର୍ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ନୀଲକଣ୍ଠ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରିଯ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମରୂପ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଆଦି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନୀଳକଣ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ବ୍ରହ୍ମାର ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ତ୍ରିମୂର୍ତଯେ ନମୋ ଦେଵ ତ୍ରିଧାମ ପରମେଶ୍ଵର ସର୍ଵମୂର୍ତେ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧାର କାମଦ
ତିନି ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବ, ତିନି ଧାମର ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ତିନି ଲୋକର ଆଧାର, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମୋ ଵେଦାନ୍ତଵେଦ୍ଯାଯ ନମସ୍ ତେ ପରମାତ୍ମନେ ଯଜ୍ଞରୂପ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞଧାମ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଉଥିବା, ପରମାତ୍ମା, ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ, ଯଜ୍ଞର ଆଧାର ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଯଜ୍ଞଦାନ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ହଵ୍ଯଵାହ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ ଯଜ୍ଞହର୍ତ୍ରେ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ଫଲଦାଯ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଯଜ୍ଞ ଦାନ କରୁଥିବା, ହବ୍ୟବାହନ, ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରୁଥିବା, ଫଳଦାତା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଜଗନ୍ନାଥ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ ଭକ୍ତାନାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭକ୍ତାନାଂ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଶରଣଂ ପ୍ରଭୋ
ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା! ଭକ୍ତ ଓ ଅଭକ୍ତ, ଦୁହିଁ ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ।
ଏଵଂ ତୁ ସ୍ତୁଵତସ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽଭୂନ୍ ମହେଶ୍ଵରଃ କିଂ ଦଦାମୀତି ତଂ ପ୍ରାହ କ୍ରତୁଃ ପୂର୍ଣୋ ଽସ୍ତୁ ମେ ପ୍ରଭୋ
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିବା ସମୟରେ, ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ—‘କଣ ଦେବି?’ ସେ କହିଲେ—‘ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।’