ସୋମଵଂଶକରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଅଯଂ ରାଜା ଭଵେଦ୍ ଇତି ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ମତିମାନେଭ୍ଯୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଽଭଵନ୍ ମୁନେ
ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା, ଯିଏ ସୋମବଂଶ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ।
ଯତ୍ର ଚ କ୍ରତଵୋ ଵୃତ୍ତା ଇଲସ୍ଯ ନୃପତେଃ ଶୁଭାଃ ଯତ୍ର ପୁଂସ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଵାପ୍ଯାଥ ଯତ୍ର ପୁତ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଇଳାଙ୍କ ଶୁଭ ଯଜ୍ଞ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପୁନି ପୁରୁଷତ୍ୱ ପାଇଲେ ଓ ପୁଅମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଏହି ସବୁ ସେଠାରେ।
ଯକ୍ଷିଣୀଦତ୍ତନୃତ୍ଯାଦିଗୀତସୌଭାଗ୍ଯମଙ୍ଗଲାଃ ନଦ୍ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗାଂ ସଂଗତାସ୍ ତାନି ନାରଦ
ନାରଦ, ଯେଉଁଠାରେ ଯକ୍ଷିଣୀ ଦେଇଥିବା ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ନଦୀମାନେ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ମିଶିଥିଲେ।
ତୀର୍ଥାନି ଶୁଭଦାନ୍ଯ୍ ଆସନ୍ ସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଥ ଷୋଡଶ ଉଭଯୋସ୍ ତୀରଯୋସ୍ ତାତ ତତ୍ର ଶଂଭୁର୍ ଇଲେଶ୍ଵରଃ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏଠାରେ, ପ୍ରିୟ, ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଷୋଳହ ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଇଳାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ବସିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଚକ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିନାଶନମ୍ ଯତ୍ର ଚକ୍ରେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଶ୍ ଚକ୍ରମ୍ ଆପ ଯତୋ ହରିଃ
ଏହାକୁ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଚକ୍ରର ମାଲିକ ଦେବତା ଚକ୍ର ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ହରି ମଧ୍ୟ ଏଠି କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚକ୍ରାର୍ଥଂ ଶଂକରଂ ପ୍ରଭୁଃ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଚକ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ଚକ୍ର ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ଦକ୍ଷକ୍ରତୌ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ଦେଵାନାଂ ଚ ସମାଗମେ
ଏହି କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବଳି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠା ହେଲେ—
ଦକ୍ଷେଣ ଦୂଷିତେ ଦେଵେ ଶିଵେ ଶର୍ଵେ ମହେଶ୍ଵରେ ଅନାହ୍ଵାନେ ସୁରେଶସ୍ଯ ଦକ୍ଷଚିତ୍ତେ ମଲୀମସେ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ମନ ଖରାପ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ଶିବ, ଶର୍ବ, ମହେଶ୍ବରଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର କଲେ।
ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯା ଶ୍ରୁତେ ଵାକ୍ଯେ ଅନାହ୍ଵାନସ୍ଯ କାରଣେ ଅହଲ୍ଯାଯାଂ ଚୋକ୍ତଵତ୍ଯାଂ କୁପିତାଭୂତ୍ ସୁରେଶ୍ଵରୀ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନ ମିଳିବାର କାରଣ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ଅହଲ୍ୟା ଏହା ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଣୀ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ପିତରଂ ନାଶଯେ ପାପଂ କ୍ଷମେଯଂ ନ କଥଂଚନ ଶୃଣ୍ଵତୀ ଦୋଷଵାକ୍ଯାନି ପିତ୍ରା ଚୋକ୍ତାନି ଭର୍ତରି
ମୁଁ ଏହି ପାପ ପାଇଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି; ଏପରି ଦୋଷ ଶୁଣିଲା ପରେ, ମୁଁ କେବେ ମାଫ କରିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୋ ବାପା ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି।
ପତ୍ଯୁଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ଯା ନିନ୍ଦାଂ ତାସାଂ ପାପାଵଧିଃ କୁତଃ ଯାଦୃଶସ୍ ତାଦୃଶୋ ଵାପି ପତିଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପରା ଗତିଃ
ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାପର କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେପରି ସ୍ୱାମୀ ପାଆନ୍ତି, ସେହିପରି ସେମାନଙ୍କ ପରମ ଗତି।
କିଂ ପୁନଃ ସକଲାଧୀଶୋ ମହାଦେଵୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ଶ୍ରୁତଂ ତନ୍ନିନ୍ଦନଂ ତର୍ହି ଧାରଯାମି ନ ଦେହକମ୍
ଏବେ ଯଦି ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା ହୁଏ—ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଅଧିକ ଧାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯ ଇମଂ ଦେହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସା ମହାସତୀ କୋପେନ ମହତାଵିଷ୍ଟା ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ସୁରେଶ୍ଵରୀ
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି—ଏପରି କହି, ସେ ମହାସତୀ ଦେବୀ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦହିଉଠିଲେ।
ଶିଵୈକଚେତନା ଦେହଂ ବଲାଦ୍ ଯୋଗାଚ୍ ଚ ତତ୍ଯଜେ ମହେଶ୍ଵରୋ ଽପି ସକଲଂ ଵୃତ୍ତମ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ନାରଦାତ୍
ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେ ଯୋଗବଳରେ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ମହେଶ୍ବର ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ—
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକୋପ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଜଯାଂ ଚ ଵିଜଯାଂ ତଥା ତେ ଊଚତୁର୍ ଉଭେ ଦେଵଂ ଦକ୍ଷକ୍ରତୁଵିନାଶନମ୍
ଏହା ଦେଖି, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଜୟା, ବିଜୟାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଦୁଇଜଣେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବଳି ଧ୍ୱଂସ ଘଟିଥିବା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯା ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଖଂ ପ୍ରାଯାନ୍ ମହେଶ୍ଵରଃ ଭୀମୈର୍ ଗଣୈଃ ପରିଵୃତୋ ଭୂତନାଥୈଃ ସମଂ ଯଯୌ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମହେଶ୍ବର ଭୟଙ୍କର ଗଣ ଏବଂ ଭୂତନାଥମାନଙ୍କ ସହିତ ବଳିକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଲେ।
ମଖସ୍ ତୈର୍ ଵେଷ୍ଟିତଃ ସର୍ଵୋ ଦେଵବ୍ରହ୍ମପୁରସ୍କୃତଃ ଦକ୍ଷେଣ ଯଜମାନେନ ଶୁଦ୍ଧଭାଵେନ ରକ୍ଷିତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଳିକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଆଗରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜକ ଦକ୍ଷ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠାଦିଭିର୍ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରୈର୍ ମୁନିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ ଇନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ ଵସୁଭିଃ ସର୍ଵତଃପରିପାଲିତଃ
ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମଵେଦୈଶ୍ ଚ ସ୍ଵାହାଶବ୍ଦୈର୍ ଅଲଂକୃତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୁଷ୍ଟିସ୍ ତଥା ତୁଷ୍ଟିଃ ଶାନ୍ତିର୍ ଲଜ୍ଜା ସରସ୍ଵତୀ
ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ବେଦର ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ 'ସ୍ୱାହା' ଶବ୍ଦରେ ବଳି ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପୋଷଣ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ଶାନ୍ତି, ଲଜ୍ଜା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ବି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଭୂମିର୍ ଦ୍ଯୌଃ ଶର୍ଵରୀ କ୍ଷାନ୍ତିର୍ ଉଷା ଆଶା ଜଯା ମତିଃ ଏତାଭିଶ୍ ଚ ତଥାନ୍ଯାଭିଃ ସର୍ଵତଃ ସମଲଂକୃତଃ
ଭୂମି, ଆକାଶ, ରାତି, ଖ୍ଷମା, ପ୍ରଭାତ, ଆଶା, ବିଜୟ, ମତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏହାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।
ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ମହାତ୍ମନା ଚାପି କାରିତୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ସୁରଭିର୍ ନନ୍ଦିନୀ ଧେନୁଃ କାମଧୁକ୍ କାମଦୋହିନୀ
ମହାତ୍ମା ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଦେବଶିଳ୍ପୀ, ସୁରଭି, ନନ୍ଦିନୀ, କାମଧେନୁ, ଏହି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କୃଷ୍ଣମୃଗୀମାନେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।
ଏତାଭିଃ କାମଵର୍ଷାଭିଃ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିମାନ୍ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଃ ପାରିଜାତୋ ଲତାଃ କଲ୍ପଲତାଦିକାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀମାନେ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ପାରିଜାତ, କଳ୍ପଲତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲତାମାନେ ବଳିରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଇଷ୍ଟତମଂ କିଂଚିତ୍ ତତ୍ର ତସ୍ମିନ୍ ମଖେ ସ୍ଥିତମ୍ ସ୍ଵଯଂ ମଘଵତା ପୂଷ୍ଣା ହରିଣା ପରିରକ୍ଷିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଆଦର୍ଶ ଓ ଆବଶ୍ୟକ, ସେସବୁ ବଳିରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର), ପୂଷା ଓ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ନିଜେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଦୀଯତାଂ ଭୁଜ୍ଯତାଂ ଵାପି କ୍ରିଯତାଂ ସ୍ଥୀଯତାଂ ସୁଖମ୍ ଏତୈଶ୍ ଚ ସର୍ଵତୋ ଵାକ୍ଯୈର୍ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପୂଜିତଂ ମଖମ୍
ଦିଅ, ଭୋଗ କର, କର, ସୁଖରେ ରୁହ—ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧୁର କଥାରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବଳି ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲା।
ଆଦୌ ତୁ ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଽସୌ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯା ଯୁତୋ ଯଯୌ ଶୋକକୋପପରୀତାତ୍ମା ପଶ୍ଚାଚ୍ ଛୂଲପିନାକଧୃକ୍
ପ୍ରଥମେ ବୀରଭଦ୍ର ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା। ପରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ପିନାକ ଧାରୀ ଭଗବାନ ଦେଖାଦେଲେ।
ଅଭ୍ଯାଯଯୌ ମହାଦେଵୋ ମହାଭୂତୈର୍ ଅଲଂକୃତଃ ତାନି ଭୂତାନି ପରିତୋ ମଖେ ଵେଷ୍ଟ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ମହାଦେବ ମହାଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସିଲେ। ସେହି ଭୂତମାନେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀରେ ଚାରିପାଖରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
କ୍ରତୁଂ ଵିଧ୍ଵଂସଯାମ୍ ଆସୁସ୍ ତତ୍ର କ୍ଷୋଭୋ ମହାନ୍ ଅଭୂତ୍ ପଲାଯନ୍ତ ତତଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଗତ୍ଵା ତତଃ ଶିଵମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବଡ ଉପଦ୍ରବ ହେଲା। କେହି ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, କେହି ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
କେଚିତ୍ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଦେଵେଶଂ କେଚିତ୍ କୁପ୍ଯନ୍ତି ଶଂକରମ୍ ଏଵଂ ଵିଧ୍ଵଂସିତଂ ଯଜ୍ଞଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂଷା ସମଭ୍ଯଗାତ୍
କେହି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, କେହି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ ହେବା ଦେଖି ପୂଷାନ୍ ଆସିଲେ।
ପୂଷ୍ଣୋ ଦନ୍ତାନ୍ ଅଥୋତ୍ପାଟ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଵ୍ଯଦ୍ରାଵଯତ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ଭଗସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଵିପ୍ର ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଵ୍ଯପାଟଯତ୍
ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ପୂଷାନ୍ଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଉଖଳିଦେଲେ, ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦୌଡ଼ାଇଦେଲେ। ମୁନି, ସେ ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ଉଖଳିଦେଲେ।
ଦିଵାକରଂ ପୁନର୍ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ପରିଭ୍ରାମ୍ଯ ସମାକ୍ଷିପତ୍ ତତଃ ସୁରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତେ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ସେ ଦିନକରଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଘୁମାଇ ଭୂମିରେ ପକେଇଦେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।