ଇଲୋ ରାଜା ତଵାଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵନଂ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ ଅମ୍ବିକେ ତତ୍ କ୍ଷମସ୍ଵ ସୁରେଶାନି ପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ଦାତୁଂ ତ୍ଵମ୍ ଅର୍ହସି
ଦେବମହିଳା, ରାଜା ଇଳା ତୁମର ଆଜ୍ଞା ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଦୟାକରି ଏହି ଅପରାଧକୁ ଖ୍ମା କର, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଫେରାଇପାରିବ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଭଵସ୍ଯ ତୁ ମତେ ସ୍ଥିତା ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଆହ ଦେଵୀଵାକ୍ଯରତଃ ସଦା
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ, ଭବଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ରହି। ତାପରେ ସେ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସଦା ଦେବୀଙ୍କ କଥାରେ ଭକ୍ତ, କହିଲେ।
ଅତ୍ରାଭିଷେକମାତ୍ରେଣ ପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ନୃପଃ
ଏଠାରେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏହି ରାଜା ପୁନି ପୁରୁଷତ୍ୱ ପାଇବେ।
ସ୍ନାତାଯା ବୁଧଭାର୍ଯାଯାଃ ଶରୀରାଦ୍ ଵାରି ସୁସ୍ରୁଵେ ନୃତ୍ଯଂ ଗୀତଂ ଚ ଲାଵଣ୍ଯଂ ଯକ୍ଷିଣ୍ଯା ଯଦ୍ ଉପାର୍ଜିତମ୍
ବୁଧଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ପାଣି ବହିଲା; ଏବଂ ଯକ୍ଷିଣୀ ଯେଉଁ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଵାରିଧାରାଭିର୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ଭସି ସମାଵିଶତ୍ ନୃତ୍ଯା ଗୀତା ଚ ସୌଭାଗ୍ଯା ଇମା ନଦ୍ଯୋ ବଭୂଵିରେ
ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଜଳଧାରା ମାଧ୍ୟମରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଲିନ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟରୁ ଏହି ନଦୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତାଶ୍ ଚାପି ସଂଗତା ଗଙ୍ଗାଂ ତେ ପୁଣ୍ଯାଃ ସଂଗମାସ୍ ତ୍ରଯଃ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସୁରରାଜ୍ଯଫଲପ୍ରଦମ୍
ସେହି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ମିଶି, ତିନୋଟି ପବିତ୍ର ସଂଗମ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ଫଳ ମିଳେ।
ଇଲା ପୁଂସ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଵାପ୍ଯାଥ ଗୌରୀଶଂଭୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ ମହାଭ୍ଯୁଦଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵାଜିମେଧମ୍ ଅଥାକରୋତ୍
ଗୌରୀ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ଇଳା ପୁନି ପୁରୁଷତ୍ୱ ପାଇ, ବଡ଼ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇବା ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ପୁରୋଧସଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ଭାର୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାଂସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଅମାତ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ବଲଂ କୋଶମ୍ ଆନୀଯ ସ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଡାକିଲେ।
ଚତୁରଙ୍ଗଂ ବଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡକେ ଽସ୍ଥାପଯତ୍ ତଦା ଇଲସ୍ଯ ନାମ୍ନା ଵିଖ୍ଯାତଂ ତତ୍ର ତତ୍ ପୁରମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ସେ ସମୟରେ ଦଣ୍ଡକରେ ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ଓ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଏହି ସହରକୁ ଇଳା ନାମରେ ପରିଚିତ।
ପୂର୍ଵଜାତାନ୍ ଅଥୋ ପୁତ୍ରାନ୍ ସୂର୍ଯଵଂଶକ୍ରମାଗତେ ରାଜ୍ଯେ ଽଭିଷିଚ୍ଯ ପଶ୍ଚାତ୍ ତମ୍ ଐଲଂ ସ୍ନେହାଦ୍ ଅସିଞ୍ଚଯତ୍
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ଚାଲାଇଲେ, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ; ପରେ ସେ ଆଇଳଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ସୋମଵଂଶକରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଅଯଂ ରାଜା ଭଵେଦ୍ ଇତି ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ମତିମାନେଭ୍ଯୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଽଭଵନ୍ ମୁନେ
ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା, ଯିଏ ସୋମବଂଶ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ।
ଯତ୍ର ଚ କ୍ରତଵୋ ଵୃତ୍ତା ଇଲସ୍ଯ ନୃପତେଃ ଶୁଭାଃ ଯତ୍ର ପୁଂସ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଵାପ୍ଯାଥ ଯତ୍ର ପୁତ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଇଳାଙ୍କ ଶୁଭ ଯଜ୍ଞ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପୁନି ପୁରୁଷତ୍ୱ ପାଇଲେ ଓ ପୁଅମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଏହି ସବୁ ସେଠାରେ।
ଯକ୍ଷିଣୀଦତ୍ତନୃତ୍ଯାଦିଗୀତସୌଭାଗ୍ଯମଙ୍ଗଲାଃ ନଦ୍ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗାଂ ସଂଗତାସ୍ ତାନି ନାରଦ
ନାରଦ, ଯେଉଁଠାରେ ଯକ୍ଷିଣୀ ଦେଇଥିବା ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ନଦୀମାନେ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ମିଶିଥିଲେ।
ତୀର୍ଥାନି ଶୁଭଦାନ୍ଯ୍ ଆସନ୍ ସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଥ ଷୋଡଶ ଉଭଯୋସ୍ ତୀରଯୋସ୍ ତାତ ତତ୍ର ଶଂଭୁର୍ ଇଲେଶ୍ଵରଃ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏଠାରେ, ପ୍ରିୟ, ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଷୋଳହ ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଇଳାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ବସିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଚକ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିନାଶନମ୍ ଯତ୍ର ଚକ୍ରେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଶ୍ ଚକ୍ରମ୍ ଆପ ଯତୋ ହରିଃ
ଏହାକୁ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଚକ୍ରର ମାଲିକ ଦେବତା ଚକ୍ର ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ହରି ମଧ୍ୟ ଏଠି କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚକ୍ରାର୍ଥଂ ଶଂକରଂ ପ୍ରଭୁଃ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଚକ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ଚକ୍ର ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ଦକ୍ଷକ୍ରତୌ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ଦେଵାନାଂ ଚ ସମାଗମେ
ଏହି କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବଳି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠା ହେଲେ—
ଦକ୍ଷେଣ ଦୂଷିତେ ଦେଵେ ଶିଵେ ଶର୍ଵେ ମହେଶ୍ଵରେ ଅନାହ୍ଵାନେ ସୁରେଶସ୍ଯ ଦକ୍ଷଚିତ୍ତେ ମଲୀମସେ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ମନ ଖରାପ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ଶିବ, ଶର୍ବ, ମହେଶ୍ବରଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର କଲେ।
ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯା ଶ୍ରୁତେ ଵାକ୍ଯେ ଅନାହ୍ଵାନସ୍ଯ କାରଣେ ଅହଲ୍ଯାଯାଂ ଚୋକ୍ତଵତ୍ଯାଂ କୁପିତାଭୂତ୍ ସୁରେଶ୍ଵରୀ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନ ମିଳିବାର କାରଣ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ଅହଲ୍ୟା ଏହା ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଣୀ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ପିତରଂ ନାଶଯେ ପାପଂ କ୍ଷମେଯଂ ନ କଥଂଚନ ଶୃଣ୍ଵତୀ ଦୋଷଵାକ୍ଯାନି ପିତ୍ରା ଚୋକ୍ତାନି ଭର୍ତରି
ମୁଁ ଏହି ପାପ ପାଇଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି; ଏପରି ଦୋଷ ଶୁଣିଲା ପରେ, ମୁଁ କେବେ ମାଫ କରିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୋ ବାପା ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି।
ପତ୍ଯୁଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ଯା ନିନ୍ଦାଂ ତାସାଂ ପାପାଵଧିଃ କୁତଃ ଯାଦୃଶସ୍ ତାଦୃଶୋ ଵାପି ପତିଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପରା ଗତିଃ
ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାପର କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେପରି ସ୍ୱାମୀ ପାଆନ୍ତି, ସେହିପରି ସେମାନଙ୍କ ପରମ ଗତି।
କିଂ ପୁନଃ ସକଲାଧୀଶୋ ମହାଦେଵୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ଶ୍ରୁତଂ ତନ୍ନିନ୍ଦନଂ ତର୍ହି ଧାରଯାମି ନ ଦେହକମ୍
ଏବେ ଯଦି ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା ହୁଏ—ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଅଧିକ ଧାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯ ଇମଂ ଦେହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସା ମହାସତୀ କୋପେନ ମହତାଵିଷ୍ଟା ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ସୁରେଶ୍ଵରୀ
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି—ଏପରି କହି, ସେ ମହାସତୀ ଦେବୀ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦହିଉଠିଲେ।
ଶିଵୈକଚେତନା ଦେହଂ ବଲାଦ୍ ଯୋଗାଚ୍ ଚ ତତ୍ଯଜେ ମହେଶ୍ଵରୋ ଽପି ସକଲଂ ଵୃତ୍ତମ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ନାରଦାତ୍
ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେ ଯୋଗବଳରେ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ମହେଶ୍ବର ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ—
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକୋପ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଜଯାଂ ଚ ଵିଜଯାଂ ତଥା ତେ ଊଚତୁର୍ ଉଭେ ଦେଵଂ ଦକ୍ଷକ୍ରତୁଵିନାଶନମ୍
ଏହା ଦେଖି, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଜୟା, ବିଜୟାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଦୁଇଜଣେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବଳି ଧ୍ୱଂସ ଘଟିଥିବା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯା ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଖଂ ପ୍ରାଯାନ୍ ମହେଶ୍ଵରଃ ଭୀମୈର୍ ଗଣୈଃ ପରିଵୃତୋ ଭୂତନାଥୈଃ ସମଂ ଯଯୌ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମହେଶ୍ବର ଭୟଙ୍କର ଗଣ ଏବଂ ଭୂତନାଥମାନଙ୍କ ସହିତ ବଳିକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଲେ।
ମଖସ୍ ତୈର୍ ଵେଷ୍ଟିତଃ ସର୍ଵୋ ଦେଵବ୍ରହ୍ମପୁରସ୍କୃତଃ ଦକ୍ଷେଣ ଯଜମାନେନ ଶୁଦ୍ଧଭାଵେନ ରକ୍ଷିତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଳିକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଆଗରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜକ ଦକ୍ଷ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠାଦିଭିର୍ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରୈର୍ ମୁନିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ ଇନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ ଵସୁଭିଃ ସର୍ଵତଃପରିପାଲିତଃ
ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମଵେଦୈଶ୍ ଚ ସ୍ଵାହାଶବ୍ଦୈର୍ ଅଲଂକୃତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୁଷ୍ଟିସ୍ ତଥା ତୁଷ୍ଟିଃ ଶାନ୍ତିର୍ ଲଜ୍ଜା ସରସ୍ଵତୀ
ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ବେଦର ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ 'ସ୍ୱାହା' ଶବ୍ଦରେ ବଳି ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପୋଷଣ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ଶାନ୍ତି, ଲଜ୍ଜା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ବି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଭୂମିର୍ ଦ୍ଯୌଃ ଶର୍ଵରୀ କ୍ଷାନ୍ତିର୍ ଉଷା ଆଶା ଜଯା ମତିଃ ଏତାଭିଶ୍ ଚ ତଥାନ୍ଯାଭିଃ ସର୍ଵତଃ ସମଲଂକୃତଃ
ଭୂମି, ଆକାଶ, ରାତି, ଖ୍ଷମା, ପ୍ରଭାତ, ଆଶା, ବିଜୟ, ମତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏହାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।