ଵୀର୍ଯେଣାଜୌ ହରିର୍ ଇଵ କୋପେନ ହୁତଭୁଗ୍ ଯଥା
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତାପରେ ହରି ପରି, କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି ହେବ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଉତ୍ପଦ୍ଯମାନେ ତୁ ବୁଧପୁତ୍ରେ ମହାତ୍ମନି ଜଯଶବ୍ଦଶ୍ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ତ୍ଵ୍ ଆସୀଚ୍ ଚ ସୁରଵେଶ୍ମନି
ବୁଧଙ୍କ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତଠାରେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ବିଜୟର ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା।
ବୁଧପୁତ୍ରେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ତତ୍ରାଜଗ୍ମୁଃ ସୁରେଶ୍ଵରାଃ ଅହମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଗମଂ ତତ୍ର ମୁଦା ଯୁକ୍ତୋ ମହାମତେ
ବୁଧଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇ ସେଠାକୁ ଗଲି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଜାତମାତ୍ରଃ ସୁତୋ ରାଵମ୍ ଅକରୋତ୍ ସ ପୃଥୁସ୍ଵରମ୍ ତେନ ସର୍ଵେ ଽପ୍ଯ୍ ଅଵୋଚନ୍ ଵୈ ସଂଗତା ଋଷଯଃ ସୁରାଃ
ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ, ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ, କଥା ହେଲେ।
ଯସ୍ମାତ୍ ପୁରୂ ରଵୋ ଽସ୍ଯେତି ତସ୍ମାଦ୍ ଏଷ ପୁରୂରଵାଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ନାମ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ସଂତୁଷ୍ଟମାନସାଃ
ଏହାର ରବ ଅତି ବଡ଼ ଥିଲାବୋଲି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ 'ପୁରୁରବା' ବୋଲି ନାମ ଦେଲେ।
ବୁଧୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଧ୍ଯାପଯାମ୍ ଆସ କ୍ଷାତ୍ରଵିଦ୍ଯାଂ ସୁତଂ ଶୁଭାମ୍ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ସପ୍ରଯୋଗଂ ବୁଧଃ ପ୍ରାଦାତ୍ ତଦାତ୍ମଜେ
ବୁଧ ତାଙ୍କର ଶିଳ୍ପ ଓ ରାଜଧର୍ମ ଶିଖାଇଲେ, ଏବଂ ଧନୁର୍ବେଦ ସହିତ ତାହାର ପ୍ରୟୋଗ ମଧ୍ୟ ପୁଅକୁ ଦେଲେ।
ସ ଶୀଘ୍ରଂ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଅଗମଚ୍ ଛୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଯଥା ଶଶୀ ସ ମାତରଂ ଦୁଃଖଯୁତାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯେଲାଂ ମହାମତିଃ ନମସ୍ଯାଥ ଵିନୀତାତ୍ମା ଇଲାମ୍ ଐଲୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍
ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୀଘ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ତାଙ୍କ ମାଆ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ବିବେକୀ ପୁଅ ନମ୍ର ହୃଦୟରେ ମାଆଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି କଥା କହିଲା।
ବୁଧୋ ମାତର୍ ମମ ପିତା ତଵ ଭର୍ତା ପ୍ରିଯସ୍ ତଥା ଅହଂ ଚ ପୁତ୍ରଃ କର୍ମଣ୍ଯଃ କସ୍ମାତ୍ ତେ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ
"ମା, ବୁଧ ମୋର ବାପା ଓ ତୁମର ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟପରାୟଣ ପୁଅ। ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ଏମିତି ମନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଛ?"
ସତ୍ଯଂ ପୁତ୍ର ବୁଧୋ ଭର୍ତା ତ୍ଵଂ ଚ ପୁତ୍ରୋ ଗୁଣାକରଃ ଭର୍ତୃପୁତ୍ରକୃତା ଚିନ୍ତା ନ ମମାସ୍ତି କଦାଚନ
"ପୁଅ, ନିଶ୍ଚୟ ବୁଧ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଓ ତୁମେ ଗୁଣର ଧାମ। ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ପୁଅ ଦ୍ୱାରା କେବେ ମୋତେ ଚିନ୍ତା ହୁଏନି।"
ତଥାପି ପୂର୍ଵଜଂ କିଂଚିଦ୍ ଦୁଃଖଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ ଚିନ୍ତଯେଯଂ ମହାବୁଦ୍ଧେ ତତୋ ମାତରମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
"ତଥାପି, ପୂର୍ବର କିଛି ଦୁଃଖ ମନେପକାଇ, ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରେ। ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହିପରି ମୁଁ କହିଲି।"
ନିଵେଦଯସ୍ଵ ମେ ମାତସ୍ ତଦ୍ ଏଵ ପ୍ରଥମଂ ମମ
"ମା, ମୋ ସେଇ ପ୍ରଥମ କଥାଟିଏ ମୋତେ କହ।"
ଇଲା ଚୈନମ୍ ଉଵାଚେଦଂ ରହୋଵାଚଂ କଥଂ ଵଦେ ତଥାପି ପୁତ୍ର ତେ ଵଚ୍ମି ପିତ୍ରୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଯତୋ ଗତିଃ ମଗ୍ନାନାଂ ଦୁଃଖପାଥୋବ୍ଧୌ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଵହଣଂ ପରମ୍
ଇଳା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କିପରି କହିବି? ତଥାପି, ପୁଅ, ତୁମକୁ କହିବି। ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା ପିତାମାତା ପାଇଁ, ପୁଅ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ନୌକା।"
ତନ୍ ମାତୃଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିନୀତଃ ପ୍ରାହ ମାତରମ୍ ପାଦଯୋଃ ପତିତଶ୍ ଚାପି ଵଦ ମାତର୍ ଯଥା ତଥା
ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନମ୍ର ପୁଅ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଗୋଟେ ପଡି, "ମା, ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି କହ," ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲା।
ସା ପୁରୂରଵସଂ ପ୍ରାହ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ତଥା କୁଲମ୍ ତତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ନାମ ରାଜ୍ଯପ୍ରାପ୍ତିଂ ପ୍ରିଯାନ୍ ସୁତାନ୍
ସେ ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶ, ସେଠି ନିଜ ଜନ୍ମ, ନିଜ ନାମ, ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କହିଲେ।
ପୁରୋଧସଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସ୍ଵକଂ ପଦମ୍ ଵନନିର୍ଯାଣମ୍ ଏଵାଥ ଅମାତ୍ଯାନାଂ ପୁରୋଧସଃ
ସେ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ, ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ, ନିଜ ପଦ, ଅଟାଳି ଯିବା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କହିଲେ।
ପ୍ରେଷଣଂ ଚ ନଗର୍ଯାଂ ତାଂ ମୃଗଯାସକ୍ତିମ୍ ଏଵ ଚ ହିମଵତ୍କନ୍ଦରଗତିଂ ଯକ୍ଷେଶ୍ଵରଗୃହେ ଗତିମ୍
ସେ ନଗରରୁ ପ୍ରେଷଣ, ଶିକାର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି, ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ ଯିବା, ଏବଂ ଯକ୍ଷପତିଙ୍କ ଘରେ ରହିବା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଉମାଵନପ୍ରଵେଶଂ ଚ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵପ୍ରାପ୍ତିମ୍ ଅଶେଷତଃ ମହେଶ୍ଵରାଜ୍ଞଯା ତତ୍ର ଚାପ୍ରଵେଶଂ ନରସ୍ଯ ତୁ
ଉମାବନକୁ ପ୍ରବେଶ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନାରୀ ହେବା, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଠି ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ନିଷେଧ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଯକ୍ଷିଣୀଵାକ୍ଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଵରଦାନଂ ତଥୈଵ ଚ ବୁଧପ୍ରାପ୍ତିଂ ତଥା ପ୍ରୀତିଂ ପୁତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯ୍ ଅଶେଷତଃ
ସେ ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କ କଥା, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା, ବୁଧଙ୍କ ଆଗମନ, ପୁଅ ଜନ୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ।
କଥଯାମ୍ ଆସ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାତରମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପୁରୂରଵାଃ କିଂ କରୋମି କିଂ କୃତ୍ଵା ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍
ସେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ପୁରୁରବା ମାଆଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ମୁଁ କଣ କରିବି? କଣ କଲେ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ହେବ?"
ଏତାଵତା ତେ ତୃପ୍ତିଶ୍ ଚେଦ୍ ଅଲମ୍ ଏତେନ ଚାମ୍ବିକେ ଯଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ମନୋଵର୍ତି ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଜ୍ଞାପଯସ୍ଵ ମେ
"ମା, ଏଠାରେ ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ତେବେ ଏଠିଏ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ତଥାପି ତୁମ ମନରେ ଆଉ କିଛି ଥିଲେ, ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ।"
ଇଚ୍ଛେଯଂ ପୁଂସ୍ତ୍ଵମ୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟମ୍ ଇଚ୍ଛେଯଂ ରାଜ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଅଭିଷେକଂ ଚ ପୁତ୍ରାଣାଂ ତଵ ଚାପି ଵିଶେଷତଃ
ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଚାହେଁ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ, ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କର ଅଭିଷେକ ଓ ବିଶେଷକରି ତୁମର ଅଭିଷେକ ଆଶା କରେଁ।
ଦାନଂ ଦାତୁଂ ଚ ଯଷ୍ଟୁଂ ଚ ମୁକ୍ତିମାର୍ଗସ୍ଯ ଵୀକ୍ଷଣମ୍ ସର୍ଵଂ ଚ କର୍ତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ତଵ ପୁତ୍ର ପ୍ରସାଦତଃ
ମୁଁ ଦାନ ଦେବାକୁ, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ, ମୁକ୍ତିର ପଥ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ; ଏସବୁ କିଛି ତୁମ ପୁଅଙ୍କର କୃପାରେ କରିବାକୁ ଆଶା କରେଁ।
ଉପାଯଂ ତ୍ଵା ତୁ ପୃଚ୍ଛାମି ଯେନ ପୁଂସ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି ତପସୋ ଵାନ୍ଯତୋ ଵାପି ଵଦସ୍ଵ ମମ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, କେଉଁଠି ଉପାୟ ଅଛି ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷତ୍ୱ ମିଳିପାରିବ—ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା; ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କୁହ।
ବୁଧଂ ତ୍ଵଂ ପିତରଂ ପୃଚ୍ଛ ଗତ୍ଵା ପୁତ୍ର ଯଥାର୍ଥଵତ୍ ସ ତୁ ସର୍ଵଂ ତୁ ଜାନାତି ଉପଦେକ୍ଷ୍ଯତି ତେ ହିତମ୍
ପୁଅ, ତୁମେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ତୁମର ବାପା ବୁଧଙ୍କୁ ପଚାର; ସେ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେବେ।
ତନ୍ମାତୃଵଚନାଦ୍ ଐଲୋ ଗତ୍ଵା ପିତରମ୍ ଅଞ୍ଜସା ଉଵାଚ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ମାତୁଃ କୃତ୍ଯଂ ତଥାତ୍ମନଃ
ତାପରେ, ମାଆଁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଏଇଲ ଏକଦମେ ବାପାଙ୍କଠାରେ ଗଲେ, ଶିର ନମାଇ ମାଆଁ ଓ ନିଜର କାମ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଇଲଂ ଜାନେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଇଲାଂ ଜାତାଂ ପୁନସ୍ ତଥା ଉମାଵନପ୍ରଵେଶଂ ଚ ଶଂଭୋର୍ ଆଜ୍ଞାଂ ତଥୈଵ ଚ
ମୁଁ ଇଲାଙ୍କୁ ଜାଣେ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ; ମୁଁ ଜାଣେ ଇଲା ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଉମାଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ଓ ଶଂଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମଧ୍ୟ।
ତସ୍ମାଚ୍ ଛଂଭୁପ୍ରସାଦେନ ଉମାଯାଶ୍ ଚ ପ୍ରସାଦତଃ ଵିଶାପୋ ଭଵିତା ପୁତ୍ର ତାଵ୍ ଆରାଧ୍ଯ ନ ଚାନ୍ଯଥା
ତେଣୁ, ଶଂଭୁଙ୍କର କୃପା ଓ ଉମାଙ୍କର ଦୟାରେ ଶାପ ଦୂର ହେବ, ପୁଅ; ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ହିଁ ଏହା ସମ୍ଭବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ପଶ୍ଯେଯଂ ତଂ କଥଂ ଦେଵଂ କଥଂ ଵା ମାତରଂ ଶିଵାମ୍ ତୀର୍ଥାଦ୍ ଵା ତପସୋ ଵାପି ତତ୍ ପିତଃ ପ୍ରଥମଂ ଵଦ
ମୁଁ କିପରି ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ କିମ୍ବା ମା ଶିବାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା? ବାପା, ପ୍ରଥମେ ମୋତେ କୁହ।
ଗୌତମୀଂ ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ର ତ୍ଵଂ ତତ୍ରାସ୍ତେ ସର୍ଵଦା ଶିଵଃ ଉମଯା ସହିତଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଶାପହନ୍ତା ଵରପ୍ରଦଃ
ପୁଅ, ତୁମେ ଗୌତମୀକୁ ଯାଅ; ସେଠି ଶିବ ସଦା ଉମାଙ୍କ ସହିତ ବସନ୍ତି, ଶାପ ନାଶକ ଓ ଦାନଦାତା ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ପୁରୂରଵାଃ ପିତୁର୍ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମୁଦିତୋ ଽଭଵତ୍ ଗୌତମୀଂ ତପସେ ଧୀମାନ୍ ଗଙ୍ଗାଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପାଵନୀମ୍
ପୁରୁରବା, ବାପାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ଧୀର ଭାବେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗୌତମୀ ଓ ତିନି ଲୋକ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ।