ଇଲସୈନ୍ଯଂ ଚ ତତ୍ରାସୀତ୍ ତଦ୍ ଗତଂ ଚ ଯଥାସୁଖମ୍ ଉମାଵନସ୍ଥିତା ଚେଲା ଗାଯନ୍ତୀ ନୃତ୍ଯତୀ ପୁନଃ
ଏଠାରେ ଇଲାଙ୍କ ସେନା ଆରାମରେ ରହୁଥିଲେ; ଉମାବନରେ ଇଲା ନିଜେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ ଏବଂ ପୁନି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଭାଵମ୍ ଅନୁଚେଷ୍ଟନ୍ତୀ ସ୍ମରନ୍ତୀ କର୍ମଣୋ ଗତିମ୍ କଦାଚିତ୍ କ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ଇଲଯା ନୃତ୍ଯକର୍ମଣି
ସେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ଭାବରେ ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଗତିକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, କେବେ କେବେ ଇଲା ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ।
ତାମ୍ ଅପଶ୍ଯଦ୍ ବୁଧୋ ଧୀମାନ୍ ପିତରଂ ଗନ୍ତୁମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ ଇଲାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗତିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତାମ୍ ଆଗତ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ ବୁଧଃ
ବୁଧ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଇଲାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପଥ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ କହିଲେ।
ଭାର୍ଯା ଭଵ ମମ ସ୍ଵସ୍ଥା ସର୍ଵାଭ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଂ ପ୍ରିଯା ଭଵ
ତୁମେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ, ନିଜେ ଶାନ୍ତ ରୁହ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରିୟ ହେଉ।
ବୁଧଵାକ୍ଯମ୍ ଇଲା ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵ୍ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ତଥାକରୋତ୍ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଚ ଯକ୍ଷିଣୀଵାକ୍ଯଂ ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟାଭଵନ୍ ମୁନେ
ବୁଧଙ୍କର କଥାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଇଲା ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ତାହା ଅନୁସରଣ କଲେ; ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ମୁନି।
ବୁଧୋ ରେମେ ତଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ନୀତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ଥାନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ସା ଚାପି ସର୍ଵଭାଵେନ ତୋଷଯାମ୍ ଆସ ତଂ ପତିମ୍ ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ବୁଧସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଽଵଦତ୍ ପ୍ରିଯାମ୍
ବୁଧ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଉତ୍ତମ ଗୃହକୁ ନେଇଗଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ମନ ଦେଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ବହୁ ସମୟ ପରେ, ବୁଧ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ ତେ ଦେଯଂ ମଯା ଭଦ୍ରେ ପ୍ରିଯଂ ଯନ୍ ମନସି ସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ କଣ ଦେଉ, ଭଦ୍ରେ? ତୁମ ମନରେ ଯାହା ପ୍ରିୟ, ମୋତେ କହ।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତୁ ପୁତ୍ରଂ ଦେହୀତ୍ଯ୍ ଅଭାଷତ ଇଲା ବୁଧଂ ସୋମସୁତଂ ପ୍ରୀତିମନ୍ତଂ ପ୍ରିଯଂ ତଥା
ସେଇ ସମୟରେ ଇଲା, ପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଧଙ୍କୁ, ସୋମଙ୍କ ପୁଅକୁ, କହିଲେ: 'ମୋତେ ଏକ ପୁଅ ଦିଅ।'
ଅମୋଘମ୍ ଏତନ୍ ମଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ତଥା ପ୍ରୀତିସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ପୁତ୍ରସ୍ ତେ ଭଵିତା ତସ୍ମାତ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ
ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ ତୁମେ ଏକ ପୁଅ ପାଇବ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।
ସୋମଵଂଶକରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ତେଜସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୃହସ୍ପତିସମଃ କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମଃ
ସେ ସୋମବଂଶର ସ୍ଥାପକ ହେବେ, ମହିମାଶାଳୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ସମ।
ଵୀର୍ଯେଣାଜୌ ହରିର୍ ଇଵ କୋପେନ ହୁତଭୁଗ୍ ଯଥା
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତାପରେ ହରି ପରି, କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି ହେବ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଉତ୍ପଦ୍ଯମାନେ ତୁ ବୁଧପୁତ୍ରେ ମହାତ୍ମନି ଜଯଶବ୍ଦଶ୍ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ତ୍ଵ୍ ଆସୀଚ୍ ଚ ସୁରଵେଶ୍ମନି
ବୁଧଙ୍କ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତଠାରେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ବିଜୟର ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା।
ବୁଧପୁତ୍ରେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ତତ୍ରାଜଗ୍ମୁଃ ସୁରେଶ୍ଵରାଃ ଅହମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଗମଂ ତତ୍ର ମୁଦା ଯୁକ୍ତୋ ମହାମତେ
ବୁଧଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇ ସେଠାକୁ ଗଲି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଜାତମାତ୍ରଃ ସୁତୋ ରାଵମ୍ ଅକରୋତ୍ ସ ପୃଥୁସ୍ଵରମ୍ ତେନ ସର୍ଵେ ଽପ୍ଯ୍ ଅଵୋଚନ୍ ଵୈ ସଂଗତା ଋଷଯଃ ସୁରାଃ
ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ, ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ, କଥା ହେଲେ।
ଯସ୍ମାତ୍ ପୁରୂ ରଵୋ ଽସ୍ଯେତି ତସ୍ମାଦ୍ ଏଷ ପୁରୂରଵାଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ନାମ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ସଂତୁଷ୍ଟମାନସାଃ
ଏହାର ରବ ଅତି ବଡ଼ ଥିଲାବୋଲି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ 'ପୁରୁରବା' ବୋଲି ନାମ ଦେଲେ।
ବୁଧୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଧ୍ଯାପଯାମ୍ ଆସ କ୍ଷାତ୍ରଵିଦ୍ଯାଂ ସୁତଂ ଶୁଭାମ୍ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ସପ୍ରଯୋଗଂ ବୁଧଃ ପ୍ରାଦାତ୍ ତଦାତ୍ମଜେ
ବୁଧ ତାଙ୍କର ଶିଳ୍ପ ଓ ରାଜଧର୍ମ ଶିଖାଇଲେ, ଏବଂ ଧନୁର୍ବେଦ ସହିତ ତାହାର ପ୍ରୟୋଗ ମଧ୍ୟ ପୁଅକୁ ଦେଲେ।
ସ ଶୀଘ୍ରଂ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଅଗମଚ୍ ଛୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଯଥା ଶଶୀ ସ ମାତରଂ ଦୁଃଖଯୁତାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯେଲାଂ ମହାମତିଃ ନମସ୍ଯାଥ ଵିନୀତାତ୍ମା ଇଲାମ୍ ଐଲୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍
ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୀଘ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ତାଙ୍କ ମାଆ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ବିବେକୀ ପୁଅ ନମ୍ର ହୃଦୟରେ ମାଆଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି କଥା କହିଲା।
ବୁଧୋ ମାତର୍ ମମ ପିତା ତଵ ଭର୍ତା ପ୍ରିଯସ୍ ତଥା ଅହଂ ଚ ପୁତ୍ରଃ କର୍ମଣ୍ଯଃ କସ୍ମାତ୍ ତେ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ
"ମା, ବୁଧ ମୋର ବାପା ଓ ତୁମର ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟପରାୟଣ ପୁଅ। ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ଏମିତି ମନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଛ?"
ସତ୍ଯଂ ପୁତ୍ର ବୁଧୋ ଭର୍ତା ତ୍ଵଂ ଚ ପୁତ୍ରୋ ଗୁଣାକରଃ ଭର୍ତୃପୁତ୍ରକୃତା ଚିନ୍ତା ନ ମମାସ୍ତି କଦାଚନ
"ପୁଅ, ନିଶ୍ଚୟ ବୁଧ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଓ ତୁମେ ଗୁଣର ଧାମ। ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ପୁଅ ଦ୍ୱାରା କେବେ ମୋତେ ଚିନ୍ତା ହୁଏନି।"
ତଥାପି ପୂର୍ଵଜଂ କିଂଚିଦ୍ ଦୁଃଖଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ ଚିନ୍ତଯେଯଂ ମହାବୁଦ୍ଧେ ତତୋ ମାତରମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
"ତଥାପି, ପୂର୍ବର କିଛି ଦୁଃଖ ମନେପକାଇ, ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରେ। ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହିପରି ମୁଁ କହିଲି।"
ନିଵେଦଯସ୍ଵ ମେ ମାତସ୍ ତଦ୍ ଏଵ ପ୍ରଥମଂ ମମ
"ମା, ମୋ ସେଇ ପ୍ରଥମ କଥାଟିଏ ମୋତେ କହ।"
ଇଲା ଚୈନମ୍ ଉଵାଚେଦଂ ରହୋଵାଚଂ କଥଂ ଵଦେ ତଥାପି ପୁତ୍ର ତେ ଵଚ୍ମି ପିତ୍ରୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଯତୋ ଗତିଃ ମଗ୍ନାନାଂ ଦୁଃଖପାଥୋବ୍ଧୌ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଵହଣଂ ପରମ୍
ଇଳା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କିପରି କହିବି? ତଥାପି, ପୁଅ, ତୁମକୁ କହିବି। ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା ପିତାମାତା ପାଇଁ, ପୁଅ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ନୌକା।"
ତନ୍ ମାତୃଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିନୀତଃ ପ୍ରାହ ମାତରମ୍ ପାଦଯୋଃ ପତିତଶ୍ ଚାପି ଵଦ ମାତର୍ ଯଥା ତଥା
ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନମ୍ର ପୁଅ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଗୋଟେ ପଡି, "ମା, ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି କହ," ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲା।
ସା ପୁରୂରଵସଂ ପ୍ରାହ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ତଥା କୁଲମ୍ ତତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ନାମ ରାଜ୍ଯପ୍ରାପ୍ତିଂ ପ୍ରିଯାନ୍ ସୁତାନ୍
ସେ ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶ, ସେଠି ନିଜ ଜନ୍ମ, ନିଜ ନାମ, ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କହିଲେ।
ପୁରୋଧସଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସ୍ଵକଂ ପଦମ୍ ଵନନିର୍ଯାଣମ୍ ଏଵାଥ ଅମାତ୍ଯାନାଂ ପୁରୋଧସଃ
ସେ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ, ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ, ନିଜ ପଦ, ଅଟାଳି ଯିବା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କହିଲେ।
ପ୍ରେଷଣଂ ଚ ନଗର୍ଯାଂ ତାଂ ମୃଗଯାସକ୍ତିମ୍ ଏଵ ଚ ହିମଵତ୍କନ୍ଦରଗତିଂ ଯକ୍ଷେଶ୍ଵରଗୃହେ ଗତିମ୍
ସେ ନଗରରୁ ପ୍ରେଷଣ, ଶିକାର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି, ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ ଯିବା, ଏବଂ ଯକ୍ଷପତିଙ୍କ ଘରେ ରହିବା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଉମାଵନପ୍ରଵେଶଂ ଚ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵପ୍ରାପ୍ତିମ୍ ଅଶେଷତଃ ମହେଶ୍ଵରାଜ୍ଞଯା ତତ୍ର ଚାପ୍ରଵେଶଂ ନରସ୍ଯ ତୁ
ଉମାବନକୁ ପ୍ରବେଶ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନାରୀ ହେବା, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଠି ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ନିଷେଧ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଯକ୍ଷିଣୀଵାକ୍ଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଵରଦାନଂ ତଥୈଵ ଚ ବୁଧପ୍ରାପ୍ତିଂ ତଥା ପ୍ରୀତିଂ ପୁତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯ୍ ଅଶେଷତଃ
ସେ ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କ କଥା, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା, ବୁଧଙ୍କ ଆଗମନ, ପୁଅ ଜନ୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ।
କଥଯାମ୍ ଆସ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାତରମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପୁରୂରଵାଃ କିଂ କରୋମି କିଂ କୃତ୍ଵା ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍
ସେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ପୁରୁରବା ମାଆଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ମୁଁ କଣ କରିବି? କଣ କଲେ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ହେବ?"
ଏତାଵତା ତେ ତୃପ୍ତିଶ୍ ଚେଦ୍ ଅଲମ୍ ଏତେନ ଚାମ୍ବିକେ ଯଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ମନୋଵର୍ତି ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଜ୍ଞାପଯସ୍ଵ ମେ
"ମା, ଏଠାରେ ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ତେବେ ଏଠିଏ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ତଥାପି ତୁମ ମନରେ ଆଉ କିଛି ଥିଲେ, ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ।"