ଅଭିଷିଞ୍ଚସ୍ଵ ଭାର୍ଯାଂ ତ୍ଵଂ ମଜ୍ଜଲୈର୍ ମନ୍ତ୍ରସଂଯୁତୈଃ କଲଶୈର୍ ଉପଚାରୈଶ୍ ଚ ତତଃ ପତ୍ନୀ ତଵ ପ୍ରିଯା
ତୁମେ ମନ୍ତ୍ର ମିଶିତ ଜଳ, କଳଶ ଓ ଉପଚାର ସହିତ ତୁମ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କର; ତାପରେ ତୁମ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ—
ସୁରୂପା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ସୁଭଗା ଚାରୁଲୋଚନା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପୂର୍ଣା ରମ୍ଯରୂପମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯତି
ସେ ସୁନ୍ଦର, ମନୋହର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଆକର୍ଷକ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ରୂପ ପାଇବେ।
ରୂପଵତ୍ଯା ପୁନସ୍ ତ୍ଵଂ ଵୈ ଭାର୍ଯଯା ଚାଭିଷେଚିତଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପୂର୍ଣଃ କାନ୍ତଂ ରୂପମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ପୁନି, ସୁନ୍ଦର ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ପାଇବ।
ତଥେତି ଗାଙ୍ଗଵଚନାଦ୍ ଯଥୋକ୍ତଂ ତୌ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ ସୁରୂପତାମ୍ ଉଭୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଗୌତମ୍ଯାଶ୍ ଚ ପ୍ରସାଦତଃ
ଗଙ୍ଗାଙ୍କ କଥାକୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି, ସେମାନେ ଯେପରି କହାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି କଲେ; ଗୌତମୀଙ୍କ କୃପାରେ ଉଭୟେ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ପାଇଲେ।
ଅଭିଷେକୋଦକଂ ଯଚ୍ ଚ ସା ନଦୀ ସମଜାଯତ ତସ୍ଯା ନାମ୍ନା ତୁ ଵିଖ୍ଯାତା ଵୃଦ୍ଧାଯା ମୁନିସତ୍ତମ
ଯେଉଁ ଅଭିଷେକ ଜଳ ବ୍ୟବହାର ହେଲା, ସେହି ନଦୀ ହେଲା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ନାମରେ 'ବୃଦ୍ଧା' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଵୃଦ୍ଧା ନଦୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ଗୌତମୋ ଽପି ତଥୋଚ୍ଯତେ ଵୃଦ୍ଧଗୌତମ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ ଋଷିଭିଃ ସମଵାସିଭିଃ ଵୃଦ୍ଧା ତୁ ଗୌତମୀଂ ପ୍ରାହ ଗଙ୍ଗାଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରୂପିଣୀମ୍
ସେ 'ବୃଦ୍ଧା' ନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ମୁନିମାନେ 'ବୃଦ୍ଧଗୌତମ' ବୋଲି କହନ୍ତି; ବୃଦ୍ଧା ଗୌତମୀଙ୍କୁ, ଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ, କଥା କହିଲେ।
ମନ୍ନାମ୍ନୀଯଂ ନଦୀ ଦେଵି ଵୃଦ୍ଧା ଚେତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତାମ୍ ତ୍ଵଯା ଚ ସଂଗମସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ହେ ଦେବୀ, ଏହି ନଦୀକୁ ମୋ ନାମରେ 'ବୃଦ୍ଧା' ବୋଲି ଡାକାଯାଉ; ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ସଙ୍ଗମ କରିଛ, ସେଠି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ।
ରୂପସୌଭାଗ୍ଯସଂପତ୍ତିପୁତ୍ରପୌତ୍ରପ୍ରଵର୍ଧନମ୍ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯକଲ୍ଯାଣଂ ଜଯପ୍ରୀତିଵିଵର୍ଧନମ୍ ସ୍ନାନଦାନାଦିହୋମୈଶ୍ ଚ ପିତୄଣାଂ ପାଵନଂ ପରମ୍
ଏଠାରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ, ପୁଅ-ନାତି ବୃଦ୍ଧି, ଆୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ, ବିଜୟ ଓ ପ୍ରେମ ବଢ଼ିବ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ବହୁତ ପବିତ୍ର ହେବେ।
ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହ ଚ ତାଂ ଗଙ୍ଗା ସୁଵୃଦ୍ଧାଂ ଗୌତମପ୍ରିଯାମ୍ ଗୌତମସ୍ଥାପିତଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଵୃଦ୍ଧାନାମ୍ନୈଵ କୀର୍ତିତମ୍
ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କୁ, ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବୃଦ୍ଧାଙ୍କୁ, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ; ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଲିଙ୍ଗ 'ବୃଦ୍ଧା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତତ୍ରୈଵ ଚ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧଯା ମୁନିସତ୍ତମଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଦାଯକମ୍
ସେଠାରେ, ବୃଦ୍ଧା ସହିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ; ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଵୃଦ୍ଧାସଂଗମମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ସେଥିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ବୃଦ୍ଧାସଙ୍ଗମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଇଲାତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ନୃଣାମ୍ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନାଂ ପାଵନଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍
ଏହାକୁ ଇଳା ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ଵଯେ ଜାତ ଇଲୋ ନାମ ଜନେଶ୍ଵରଃ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ସାର୍ଧଂ ଜଗାମ ମୃଗଯାଵନମ୍
ବୈବସ୍ବତ ବଂଶରେ ଇଳା ନାମକ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଶିକାର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ପରିବଭ୍ରାମ ଗହନଂ ବହୁଵ୍ଯାଲସମାକୁଲମ୍ ନାନାକାରଦ୍ଵିଜଯୁତଂ ଵିଟପୈଃ ପରିଶୋଭିତମ୍
ସେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଗଛମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।
ଵନେଚରଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମୃଗଯାଗତମାନସଃ ତତ୍ରୈଵ ମତିମ୍ ଆଧତ୍ତ ଇଲୋ ଽମାତ୍ଯାନ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତାଙ୍କର ମନ ଶିକାରରେ ଲାଗିଥିବାବେଳେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ଇଳା ନିଶ୍ଚୟ କରି ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ନଗରଂ ସର୍ଵେ ମମ ପୁତ୍ରେଣ ପାଲିତମ୍ ଦେଶଂ କୋଶଂ ବଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ପାଲଯନ୍ତୁ ପୁନଶ୍ ଚ ତମ୍
ତମେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ନଗରକୁ ଫେରିଯାଅ; ଦେଶ, ଧନ, ସେନା, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ସେଠି ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କର।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଽପି ତଥା ଯାତୁ ଆଦାଯାଗ୍ନୀନ୍ ପିତେଵ ନଃ ପତ୍ନୀଭିଃ ସହିତୋ ଧୀମାନ୍ ଅରଣ୍ଯେ ଽହଂ ଵସାମ୍ଯ୍ ଅଥ
ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଆମ ପିତାଙ୍କ ପରି ଅଗ୍ନି ନେଇ ଯାଆନ୍ତୁ; ମୁଁ ମୋ ଜଣେ ଜଣେ ରାଣୀମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବି।
ଅରଣ୍ଯଭୋଗଭୁଗ୍ଭିଶ୍ ଚ ଵାଜିଵାରଣମାନୁଷୈଃ ମୃଗଯାଶୀଲିଭିଃ କୈଶ୍ଚିଦ୍ ଯାନ୍ତୁ ସର୍ଵ ଇତଃ ପୁରୀମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଜଙ୍ଗଲର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି—ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ମଣିଷ ଏବଂ କିଛି ଶିକାର ପ୍ରେମୀ—ସେମାନେ ଏଠାରୁ ନଗରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଯଯୁସ୍ ତେ ଽପି ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାଯାଚ୍ ଛନୈର୍ ଗିରିମ୍ ହିମଵନ୍ତଂ ରତ୍ନମଯଂ ଵସଂସ୍ ତତ୍ର ଇଲୋ ନୃପଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ଇଳା ନିଜେ ଶାନ୍ତିରେ ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଠି ରାଜା ରହିଲେ।
ଦଦର୍ଶ କନ୍ଦରଂ ତତ୍ର ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରିତମ୍ ତତ୍ର ଯକ୍ଷେଶ୍ଵରଃ କଶ୍ଚିତ୍ ସମନ୍ଯୁର୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ସେଠି ସେ ଏକ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ସେଠି ଏକ ଯକ୍ଷ ନାୟକ ସମନ୍ୟୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସମାନାମ୍ନୀ ଭର୍ତୃଵ୍ରତପରାଯଣା ତସ୍ମିନ୍ ଵସତ୍ଯ୍ ଅସୌ ଯକ୍ଷୋ ରମଣୀଯେ ନଗୋତ୍ତମେ
ସେଠି ସମାନା ନାମକ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯିଏ ପତି ନିଷ୍ଠାରେ ନିବେଶିତ, ସେ ଯକ୍ଷ ସହିତ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରେ ବସୁଥିଲେ।
ମୃଗରୂପେଣ ଵ୍ଯଚରଦ୍ ଭାର୍ଯଯା ସ ମହାମତିଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ସ୍ଵଵନେ ଯକ୍ଷଃ କ୍ରୀଡତେ ନୃତ୍ଯଗୀତକୈଃ
ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଯକ୍ଷ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ମୃଗ ରୂପେ ଘୁରୁଥିଲେ; ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଖେଳୁଥିଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ସ ଯକ୍ଷୋ ଜାନାତି ମୃଗରୂପଧରୋ ଽପି ଚ ଇଲସ୍ ତୁ ତଂ ନ ଜାନାତି କନ୍ଦରଂ ଯକ୍ଷପାଲିତମ୍
ଏଭଳି ଯକ୍ଷ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଇଳା ଏହି ଗୁହା ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ବୋଲି ଜାଣିନଥିଲେ।
ଯକ୍ଷସ୍ଯ ଗେହଂ ଵିପୁଲଂ ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରିତମ୍ ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟୋ ନୃପତିର୍ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତଃ
ଯକ୍ଷଙ୍କର ବଡ଼ ଘର, ବିଭିନ୍ନ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ସେଠି ରାଜା ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ବସିଥିଲେ।
ଵାସଂ ଚକ୍ରେ ସ ତତ୍ରୈଵ ଗେହେ ଯକ୍ଷସ୍ଯ ଧୀମତଃ ସ ଯକ୍ଷୋ ଽଧର୍ମକୋପେନ ଭାର୍ଯଯା ମୃଗରୂପଧୃକ୍
ସେଠି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଯକ୍ଷଙ୍କ ଘରେ, ରାଜା ବାସ କଲେ; ଯକ୍ଷ, ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ଇଲଂ ଜେତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ଯାଚିତୋ ନ ଦଦାତି ଚ ହୃତଂ ଗେହଂ ମମାନେନ କିଂ କରୋମୀତ୍ଯ୍ ଅଚିନ୍ତଯତ୍
ମୁଁ ଇଳାଙ୍କୁ ଜିତିପାରୁନି, ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ମୋ ଘର ସେ ଦଖଳ କରିଛନ୍ତି—ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଯୁଧି ମତ୍ତଂ କଥଂ ହନ୍ଯାଂ ଚେତି ସ୍ଥିତ୍ଵା ସ ଯକ୍ଷରାଟ୍ ଆତ୍ମୀଯାନ୍ ପ୍ରେଷଯାମ୍ ଆସ ଯକ୍ଷାଞ୍ ଶୂରାନ୍ ଧନୁର୍ଧରାନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ କିପରି ମାରିବି? ଏଭଳି ଭାବି, ଯକ୍ଷରାଜ ତାଙ୍କର ଶୂର, ଧନୁର୍ଧାରୀ ଯକ୍ଷମାନେଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ଯୁଦ୍ଧେ ଜିତ୍ଵା ଚ ରାଜାନମ୍ ଇଲମ୍ ଉଦ୍ଧତଦନ୍ତିନମ୍ ଗୃହାଦ୍ ଯଥାନ୍ଯତୋ ଯାତି ମମ ତତ୍ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଇଳାଙ୍କୁ, ଯିଏ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ, ଜିତିବା ପରେ, ସେଉଁଠିଠାରୁ ଅନ୍ୟଯେଉଁଠି ପରି ମୋ ଘରରୁ ତାଙ୍କୁ ବାହାର କରିବାକୁ ତୁମେ ଉଚିତ।
ଯକ୍ଷେଶ୍ଵରସ୍ଯ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯାଦ୍ ଯକ୍ଷାସ୍ ତେ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ ଇଲଂ ଗତ୍ଵାବ୍ରୁଵନ୍ ସର୍ଵେ ନିର୍ଗଚ୍ଛାସ୍ମାଦ୍ ଗୁହାଲଯାତ୍
ଯକ୍ଷପତିଙ୍କର ଆଦେଶରେ, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଦମସ୍ତ ଯକ୍ଷମାନେ ଇଲାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ କହିଲେ: 'ଏହି ଗୁହା ଘରୁ ବାହାରିଆ।'
ନ ଚେଦ୍ ଯୁଦ୍ଧାତ୍ ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ ପଲାଯ୍ଯ କ୍ଵ ଗମିଷ୍ଯସି ତଦ୍ ଯକ୍ଷଵଚନାତ୍ କୋପାଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚକ୍ରେ ସ ରାଜରାଟ୍
'ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି ଭାଗିଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ କେଉଁଠି ଯିବ?' ଯକ୍ଷଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।