ଋଷୀଣାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଉଭାଵ୍ ଅପି ସୁଦୁଃଖିତୌ ଲଜ୍ଜିତୌ ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୌ ଗୌତମୋ ଭାର୍ଯଯା ସହ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲମ୍ ଅଗସ୍ତ୍ଯମ୍ ଋଷିସତ୍ତମମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁହେଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ପିଡ଼ିତ ହେଲେ; ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କୋ ଦେଶଃ କିମ୍ ଉ ତୀର୍ଥଂ ଵା ଯତ୍ର ଶ୍ରେଯଃ ସମାପ୍ଯତେ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଏଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
କେଉଁ ଦେଶ କିମ୍ବା କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଶୀଘ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ?
ଵଦଦ୍ଭିର୍ ମୁନିଭିର୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ ଇଦଂ ଵଚଃ ସର୍ଵେ କାମାସ୍ ତତ୍ର ପୂର୍ଣା ଗୌତମ୍ଯାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ମୁନିମାନେ କହିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି—ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଗୌତମୀଂ ପାପନାଶିନୀମ୍ ଅହଂ ତ୍ଵାମ୍ ଅନୁଯାସ୍ଯାମି ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ସେଠିପାଇଁ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ପାପ ନାଶକୀ ଗୌତମୀକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ତୁମ ପଛରେ ଯିବି—ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କର।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵାଗସ୍ତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧଯା ଗୌତମୋ ଽଭ୍ଯଗାତ୍ ତତ୍ର ତେପେ ତପସ୍ ତୀଵ୍ରଂ ପତ୍ନ୍ଯା ସ ଭଗଵାନ୍ ଋଷିଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବୃଦ୍ଧା ସହିତ ଗୌତମ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ସେ ଭଗବତୀ ଋଷି ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ସହିତ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ।
ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ଦେଵସ୍ଯ ଶଂଭୋର୍ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଗଙ୍ଗାଂ ଚ ତୋଷଯାମ୍ ଆସ ଭାର୍ଯାର୍ଥଂ ଭଗଵାନ୍ ଋଷିଃ
ସେ ଭଗବତ୍ ଋଷି ଦେବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ଖିନ୍ନାତ୍ମନାମ୍ ଅତ୍ର ଭଵେ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଶରଣଂ ଶିଵଃ ମରୁଭୂମାଵ୍ ଅଧ୍ଵଗାନାଂ ଵିଟପୀଵ ପ୍ରିଯାଯୁତଃ
ଏହି ସଂସାରରେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହେ ଶିବ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ; ମରୁଭୂମିରେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଛାୟାଦାୟକ ପ୍ରିୟ ବୃକ୍ଷ ଯେପରି।
ଉଚ୍ଚାଵଚାନାଂ ଭୂତାନାଂ ସର୍ଵଥା ପାପନୋଦନଃ ସସ୍ଯାନାଂ ଘନଵତ୍ କୃଷ୍ଣ ତ୍ଵମ୍ ଅଵଗ୍ରହଶୋଷିଣାମ୍
ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ଚ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ, ତୁମେ ସବୁପ୍ରକାରେ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା; ହେ କୃଷ୍ଣ, ଶୁଖା ହୋଇଥିବା ଫସଲ ପାଇଁ ମେଘ ଯେପରି।
ଵୈକୁଣ୍ଠଦୁର୍ଗନିଃଶ୍ରେଣିସ୍ ତ୍ଵଂ ପୀଯୂଷତରଂଗିଣୀ ଅଧୋଗତାନାଂ ତପ୍ତାନାଂ ଶରଣଂ ଭଵ ଗୌତମି
ତୁମେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଦୁର୍ଗରୁ ବାହାରିବା ପାଇଁ ସିଢ଼ି, ପୀୟୂଷ ତରଙ୍ଗ ଥିବା ନଦୀ; ହେ ଗୌତମୀ, ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ।
ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟାଵଦଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଗୌତମଂ ଵୃଦ୍ଧଯା ଯୁତମ୍ ଶରଣାଗତଦୀନାର୍ତଂ ଶରଣ୍ଯା ଗୌତମୀ ମୁଦା
ତାପରେ, ଗୌତମୀ ଆନନ୍ଦରେ, ଶରଣାଗତ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା, ବୃଦ୍ଧା ସହିତ ଥିବା ଗୌତମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଭିଷିଞ୍ଚସ୍ଵ ଭାର୍ଯାଂ ତ୍ଵଂ ମଜ୍ଜଲୈର୍ ମନ୍ତ୍ରସଂଯୁତୈଃ କଲଶୈର୍ ଉପଚାରୈଶ୍ ଚ ତତଃ ପତ୍ନୀ ତଵ ପ୍ରିଯା
ତୁମେ ମନ୍ତ୍ର ମିଶିତ ଜଳ, କଳଶ ଓ ଉପଚାର ସହିତ ତୁମ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କର; ତାପରେ ତୁମ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ—
ସୁରୂପା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ସୁଭଗା ଚାରୁଲୋଚନା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପୂର୍ଣା ରମ୍ଯରୂପମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯତି
ସେ ସୁନ୍ଦର, ମନୋହର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଆକର୍ଷକ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ରୂପ ପାଇବେ।
ରୂପଵତ୍ଯା ପୁନସ୍ ତ୍ଵଂ ଵୈ ଭାର୍ଯଯା ଚାଭିଷେଚିତଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପୂର୍ଣଃ କାନ୍ତଂ ରୂପମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ପୁନି, ସୁନ୍ଦର ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ପାଇବ।
ତଥେତି ଗାଙ୍ଗଵଚନାଦ୍ ଯଥୋକ୍ତଂ ତୌ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ ସୁରୂପତାମ୍ ଉଭୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଗୌତମ୍ଯାଶ୍ ଚ ପ୍ରସାଦତଃ
ଗଙ୍ଗାଙ୍କ କଥାକୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି, ସେମାନେ ଯେପରି କହାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି କଲେ; ଗୌତମୀଙ୍କ କୃପାରେ ଉଭୟେ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ପାଇଲେ।
ଅଭିଷେକୋଦକଂ ଯଚ୍ ଚ ସା ନଦୀ ସମଜାଯତ ତସ୍ଯା ନାମ୍ନା ତୁ ଵିଖ୍ଯାତା ଵୃଦ୍ଧାଯା ମୁନିସତ୍ତମ
ଯେଉଁ ଅଭିଷେକ ଜଳ ବ୍ୟବହାର ହେଲା, ସେହି ନଦୀ ହେଲା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ନାମରେ 'ବୃଦ୍ଧା' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଵୃଦ୍ଧା ନଦୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ଗୌତମୋ ଽପି ତଥୋଚ୍ଯତେ ଵୃଦ୍ଧଗୌତମ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ ଋଷିଭିଃ ସମଵାସିଭିଃ ଵୃଦ୍ଧା ତୁ ଗୌତମୀଂ ପ୍ରାହ ଗଙ୍ଗାଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରୂପିଣୀମ୍
ସେ 'ବୃଦ୍ଧା' ନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ମୁନିମାନେ 'ବୃଦ୍ଧଗୌତମ' ବୋଲି କହନ୍ତି; ବୃଦ୍ଧା ଗୌତମୀଙ୍କୁ, ଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ, କଥା କହିଲେ।
ମନ୍ନାମ୍ନୀଯଂ ନଦୀ ଦେଵି ଵୃଦ୍ଧା ଚେତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତାମ୍ ତ୍ଵଯା ଚ ସଂଗମସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ହେ ଦେବୀ, ଏହି ନଦୀକୁ ମୋ ନାମରେ 'ବୃଦ୍ଧା' ବୋଲି ଡାକାଯାଉ; ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ସଙ୍ଗମ କରିଛ, ସେଠି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ।
ରୂପସୌଭାଗ୍ଯସଂପତ୍ତିପୁତ୍ରପୌତ୍ରପ୍ରଵର୍ଧନମ୍ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯକଲ୍ଯାଣଂ ଜଯପ୍ରୀତିଵିଵର୍ଧନମ୍ ସ୍ନାନଦାନାଦିହୋମୈଶ୍ ଚ ପିତୄଣାଂ ପାଵନଂ ପରମ୍
ଏଠାରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ, ପୁଅ-ନାତି ବୃଦ୍ଧି, ଆୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ, ବିଜୟ ଓ ପ୍ରେମ ବଢ଼ିବ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ବହୁତ ପବିତ୍ର ହେବେ।
ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହ ଚ ତାଂ ଗଙ୍ଗା ସୁଵୃଦ୍ଧାଂ ଗୌତମପ୍ରିଯାମ୍ ଗୌତମସ୍ଥାପିତଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଵୃଦ୍ଧାନାମ୍ନୈଵ କୀର୍ତିତମ୍
ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କୁ, ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବୃଦ୍ଧାଙ୍କୁ, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ; ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଲିଙ୍ଗ 'ବୃଦ୍ଧା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତତ୍ରୈଵ ଚ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧଯା ମୁନିସତ୍ତମଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଦାଯକମ୍
ସେଠାରେ, ବୃଦ୍ଧା ସହିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ; ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଵୃଦ୍ଧାସଂଗମମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ସେଥିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ବୃଦ୍ଧାସଙ୍ଗମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଇଲାତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ନୃଣାମ୍ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନାଂ ପାଵନଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍
ଏହାକୁ ଇଳା ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ଵଯେ ଜାତ ଇଲୋ ନାମ ଜନେଶ୍ଵରଃ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ସାର୍ଧଂ ଜଗାମ ମୃଗଯାଵନମ୍
ବୈବସ୍ବତ ବଂଶରେ ଇଳା ନାମକ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଶିକାର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ପରିବଭ୍ରାମ ଗହନଂ ବହୁଵ୍ଯାଲସମାକୁଲମ୍ ନାନାକାରଦ୍ଵିଜଯୁତଂ ଵିଟପୈଃ ପରିଶୋଭିତମ୍
ସେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଗଛମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।
ଵନେଚରଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମୃଗଯାଗତମାନସଃ ତତ୍ରୈଵ ମତିମ୍ ଆଧତ୍ତ ଇଲୋ ଽମାତ୍ଯାନ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତାଙ୍କର ମନ ଶିକାରରେ ଲାଗିଥିବାବେଳେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ଇଳା ନିଶ୍ଚୟ କରି ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ନଗରଂ ସର୍ଵେ ମମ ପୁତ୍ରେଣ ପାଲିତମ୍ ଦେଶଂ କୋଶଂ ବଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ପାଲଯନ୍ତୁ ପୁନଶ୍ ଚ ତମ୍
ତମେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ନଗରକୁ ଫେରିଯାଅ; ଦେଶ, ଧନ, ସେନା, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ସେଠି ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କର।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଽପି ତଥା ଯାତୁ ଆଦାଯାଗ୍ନୀନ୍ ପିତେଵ ନଃ ପତ୍ନୀଭିଃ ସହିତୋ ଧୀମାନ୍ ଅରଣ୍ଯେ ଽହଂ ଵସାମ୍ଯ୍ ଅଥ
ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଆମ ପିତାଙ୍କ ପରି ଅଗ୍ନି ନେଇ ଯାଆନ୍ତୁ; ମୁଁ ମୋ ଜଣେ ଜଣେ ରାଣୀମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବି।
ଅରଣ୍ଯଭୋଗଭୁଗ୍ଭିଶ୍ ଚ ଵାଜିଵାରଣମାନୁଷୈଃ ମୃଗଯାଶୀଲିଭିଃ କୈଶ୍ଚିଦ୍ ଯାନ୍ତୁ ସର୍ଵ ଇତଃ ପୁରୀମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଜଙ୍ଗଲର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି—ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ମଣିଷ ଏବଂ କିଛି ଶିକାର ପ୍ରେମୀ—ସେମାନେ ଏଠାରୁ ନଗରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଯଯୁସ୍ ତେ ଽପି ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାଯାଚ୍ ଛନୈର୍ ଗିରିମ୍ ହିମଵନ୍ତଂ ରତ୍ନମଯଂ ଵସଂସ୍ ତତ୍ର ଇଲୋ ନୃପଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ଇଳା ନିଜେ ଶାନ୍ତିରେ ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଠି ରାଜା ରହିଲେ।
ଦଦର୍ଶ କନ୍ଦରଂ ତତ୍ର ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରିତମ୍ ତତ୍ର ଯକ୍ଷେଶ୍ଵରଃ କଶ୍ଚିତ୍ ସମନ୍ଯୁର୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ସେଠି ସେ ଏକ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ସେଠି ଏକ ଯକ୍ଷ ନାୟକ ସମନ୍ୟୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।