ତସ୍ମାଦ୍ ଵାଗୀଶ୍ଵରୀ ଦେଵୀ ସା ତେ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ଅଗ୍ନିଶ୍ ଚ ରୂପଵାନ୍ ଦେଵସ୍ ତଵ ରୂପଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ତେଣୁ, ବାଣୀର ଦେବୀ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେବେ, ଏବଂ ରୂପଶ୍ରୀ ଅଗ୍ନି ଦେବତା ତୁମକୁ ଭଲ ରୂପ ଦେବେ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଗୌତମଂ ତଂ ଵୃଦ୍ଧୋଵାଚ ଵିଭାଵସୁମ୍ ପ୍ରାର୍ଥଯିତ୍ଵା ସୁଵିଦ୍ଯଂ ତଂ ସୁରୂପଂ ଚାକରୋନ୍ ମୁନିମ୍
ଏହିପରି କହି, ବୃଦ୍ଧା ଗୌତମଙ୍କୁ ବିଭାବସୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ; ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଭଲ ରୂପ ଦେଲେ।
ତତଃ ସୁଵିଦ୍ଯଃ ସୁଭଗଃ ସୁକାନ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧାଂ ସ ପତ୍ନୀମ୍ ଅକରୋତ୍ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତଃ ତଯା ସ ରେମେ ବହୁଲା ମନୋଜ୍ଞଯା ସମାଃ ସୁଖଂ ପ୍ରୀତମନା ଗୁହାଯାମ୍
ତାପରେ, ଜ୍ଞାନ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ରୂପର ସ୍ୱାମୀ ହୋଇ, ସେ ବୃଦ୍ଧାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ କଲେ; ସେ ମନମୋହନୀ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ ସହିତ ଗୁହାରେ ଅନେକ ଦିନ ଖୁସିରେ ରହିଲେ।
କଦାଚିତ୍ ତତ୍ର ଵସତୋର୍ ଦଂପତ୍ଯୋର୍ ମୁଦତୋର୍ ଗିରୌ ଗୁହାଯାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଆଜଗ୍ମୁର୍ ମୁନଯୋ ଽମଲାଃ
ଏକଦିନ, ପର୍ବତ ଉପରେ ଗୁହାରେ ଖୁସିରେ ବସୁଥିବା ସେ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ କିଛି ପବିତ୍ର ମୁନିମାନେ ଆସିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଵାମଦେଵାଦ୍ଯା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ମହର୍ଷଯଃ ଭ୍ରମନ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନି ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂସ୍ ତସ୍ଯ ତାଂ ଗୁହାମ୍
ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦେଖିବାକୁ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଏହି ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଆଗତାଂସ୍ ତାନ୍ ଋଷୀଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗୌତମଃ ସହ ଭାର୍ଯଯା ସତ୍କାରମ୍ ଅକରୋତ୍ ତେଷାଂ ଜହସୁସ୍ ତଂ ଚ କେଚନ
ମୁନିମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଜାଣି, ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଲୋକ ହସିଲେ।
ଯେ ବାଲା ଯୌଵନୋନ୍ମତ୍ତା ଵଯସା ଯେ ଚ ମଧ୍ଯମାଃ ଵୃଦ୍ଧାଂ ଚ ଗୌତମଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଜହସୁସ୍ ତତ୍ର କେଚନ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁବକ ଓ ଯୁବତୀ ଅଭିମାନରେ ମତ୍ତ, ଏବଂ ମଧ୍ୟବୟସ୍କ, ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧା ଓ ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖି ହସିଲେ।
ପୁତ୍ରୋ ଽଯଂ ତଵ ପୌତ୍ରୋ ଵା ଵୃଦ୍ଧେ କୋ ଗୌତମୋ ଽଭଵତ୍ ସତ୍ଯଂ ଵଦସ୍ଵ କଲ୍ଯାଣି ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଜହସୁର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏହା କି ତୁମର ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତି? ବୃଦ୍ଧେ, ଗୌତମ କିପରି ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ? ସତ୍ୟ କହ, ଶୁଭେ—ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ହସିଲେ।
ଵିଷଂ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଯୁଵତୀ ଵୃଦ୍ଧାଯା ଅମୃତଂ ଯୁଵା ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟସମାଯୋଗୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମାଭିର୍ ଅହୋ ଚିରାତ୍
ବୃଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଯୁବତୀ ହେଉଛି ବିଷ; ବୃଦ୍ଧା ପାଇଁ ଯୁବକ ହେଉଛି ଅମୃତ। ଏପରି ବିପରୀତ ମିଳନ ଆମେ ବହୁଦିନ ପରେ ଦେଖିଲୁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଊଚିରେ କେଚିଦ୍ ଦଂପତ୍ଯୋଃ ଶୃଣ୍ଵତୋସ୍ ତଦା ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା କୃତାତିଥ୍ଯା ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷଯଃ
ଏପରି କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, ଦମ୍ପତି ଶୁଣୁଥିଲେ; ଏହିପରି କହି ଅତିଥିସତ୍କାର ନେଇ, ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷି ଚାଲିଗଲେ।
ଋଷୀଣାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଉଭାଵ୍ ଅପି ସୁଦୁଃଖିତୌ ଲଜ୍ଜିତୌ ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୌ ଗୌତମୋ ଭାର୍ଯଯା ସହ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲମ୍ ଅଗସ୍ତ୍ଯମ୍ ଋଷିସତ୍ତମମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁହେଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ପିଡ଼ିତ ହେଲେ; ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କୋ ଦେଶଃ କିମ୍ ଉ ତୀର୍ଥଂ ଵା ଯତ୍ର ଶ୍ରେଯଃ ସମାପ୍ଯତେ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଏଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
କେଉଁ ଦେଶ କିମ୍ବା କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଶୀଘ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ?
ଵଦଦ୍ଭିର୍ ମୁନିଭିର୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ ଇଦଂ ଵଚଃ ସର୍ଵେ କାମାସ୍ ତତ୍ର ପୂର୍ଣା ଗୌତମ୍ଯାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ମୁନିମାନେ କହିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି—ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଗୌତମୀଂ ପାପନାଶିନୀମ୍ ଅହଂ ତ୍ଵାମ୍ ଅନୁଯାସ୍ଯାମି ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ସେଠିପାଇଁ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ପାପ ନାଶକୀ ଗୌତମୀକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ତୁମ ପଛରେ ଯିବି—ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କର।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵାଗସ୍ତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧଯା ଗୌତମୋ ଽଭ୍ଯଗାତ୍ ତତ୍ର ତେପେ ତପସ୍ ତୀଵ୍ରଂ ପତ୍ନ୍ଯା ସ ଭଗଵାନ୍ ଋଷିଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବୃଦ୍ଧା ସହିତ ଗୌତମ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ସେ ଭଗବତୀ ଋଷି ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ସହିତ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ।
ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ଦେଵସ୍ଯ ଶଂଭୋର୍ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଗଙ୍ଗାଂ ଚ ତୋଷଯାମ୍ ଆସ ଭାର୍ଯାର୍ଥଂ ଭଗଵାନ୍ ଋଷିଃ
ସେ ଭଗବତ୍ ଋଷି ଦେବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ଖିନ୍ନାତ୍ମନାମ୍ ଅତ୍ର ଭଵେ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଶରଣଂ ଶିଵଃ ମରୁଭୂମାଵ୍ ଅଧ୍ଵଗାନାଂ ଵିଟପୀଵ ପ୍ରିଯାଯୁତଃ
ଏହି ସଂସାରରେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହେ ଶିବ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ; ମରୁଭୂମିରେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଛାୟାଦାୟକ ପ୍ରିୟ ବୃକ୍ଷ ଯେପରି।
ଉଚ୍ଚାଵଚାନାଂ ଭୂତାନାଂ ସର୍ଵଥା ପାପନୋଦନଃ ସସ୍ଯାନାଂ ଘନଵତ୍ କୃଷ୍ଣ ତ୍ଵମ୍ ଅଵଗ୍ରହଶୋଷିଣାମ୍
ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ଚ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ, ତୁମେ ସବୁପ୍ରକାରେ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା; ହେ କୃଷ୍ଣ, ଶୁଖା ହୋଇଥିବା ଫସଲ ପାଇଁ ମେଘ ଯେପରି।
ଵୈକୁଣ୍ଠଦୁର୍ଗନିଃଶ୍ରେଣିସ୍ ତ୍ଵଂ ପୀଯୂଷତରଂଗିଣୀ ଅଧୋଗତାନାଂ ତପ୍ତାନାଂ ଶରଣଂ ଭଵ ଗୌତମି
ତୁମେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଦୁର୍ଗରୁ ବାହାରିବା ପାଇଁ ସିଢ଼ି, ପୀୟୂଷ ତରଙ୍ଗ ଥିବା ନଦୀ; ହେ ଗୌତମୀ, ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ।
ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟାଵଦଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଗୌତମଂ ଵୃଦ୍ଧଯା ଯୁତମ୍ ଶରଣାଗତଦୀନାର୍ତଂ ଶରଣ୍ଯା ଗୌତମୀ ମୁଦା
ତାପରେ, ଗୌତମୀ ଆନନ୍ଦରେ, ଶରଣାଗତ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା, ବୃଦ୍ଧା ସହିତ ଥିବା ଗୌତମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଭିଷିଞ୍ଚସ୍ଵ ଭାର୍ଯାଂ ତ୍ଵଂ ମଜ୍ଜଲୈର୍ ମନ୍ତ୍ରସଂଯୁତୈଃ କଲଶୈର୍ ଉପଚାରୈଶ୍ ଚ ତତଃ ପତ୍ନୀ ତଵ ପ୍ରିଯା
ତୁମେ ମନ୍ତ୍ର ମିଶିତ ଜଳ, କଳଶ ଓ ଉପଚାର ସହିତ ତୁମ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କର; ତାପରେ ତୁମ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ—
ସୁରୂପା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ସୁଭଗା ଚାରୁଲୋଚନା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପୂର୍ଣା ରମ୍ଯରୂପମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯତି
ସେ ସୁନ୍ଦର, ମନୋହର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଆକର୍ଷକ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ରୂପ ପାଇବେ।
ରୂପଵତ୍ଯା ପୁନସ୍ ତ୍ଵଂ ଵୈ ଭାର୍ଯଯା ଚାଭିଷେଚିତଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପୂର୍ଣଃ କାନ୍ତଂ ରୂପମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ପୁନି, ସୁନ୍ଦର ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ପାଇବ।
ତଥେତି ଗାଙ୍ଗଵଚନାଦ୍ ଯଥୋକ୍ତଂ ତୌ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ ସୁରୂପତାମ୍ ଉଭୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଗୌତମ୍ଯାଶ୍ ଚ ପ୍ରସାଦତଃ
ଗଙ୍ଗାଙ୍କ କଥାକୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି, ସେମାନେ ଯେପରି କହାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି କଲେ; ଗୌତମୀଙ୍କ କୃପାରେ ଉଭୟେ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ପାଇଲେ।
ଅଭିଷେକୋଦକଂ ଯଚ୍ ଚ ସା ନଦୀ ସମଜାଯତ ତସ୍ଯା ନାମ୍ନା ତୁ ଵିଖ୍ଯାତା ଵୃଦ୍ଧାଯା ମୁନିସତ୍ତମ
ଯେଉଁ ଅଭିଷେକ ଜଳ ବ୍ୟବହାର ହେଲା, ସେହି ନଦୀ ହେଲା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ନାମରେ 'ବୃଦ୍ଧା' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଵୃଦ୍ଧା ନଦୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ଗୌତମୋ ଽପି ତଥୋଚ୍ଯତେ ଵୃଦ୍ଧଗୌତମ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ ଋଷିଭିଃ ସମଵାସିଭିଃ ଵୃଦ୍ଧା ତୁ ଗୌତମୀଂ ପ୍ରାହ ଗଙ୍ଗାଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରୂପିଣୀମ୍
ସେ 'ବୃଦ୍ଧା' ନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ମୁନିମାନେ 'ବୃଦ୍ଧଗୌତମ' ବୋଲି କହନ୍ତି; ବୃଦ୍ଧା ଗୌତମୀଙ୍କୁ, ଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ, କଥା କହିଲେ।
ମନ୍ନାମ୍ନୀଯଂ ନଦୀ ଦେଵି ଵୃଦ୍ଧା ଚେତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତାମ୍ ତ୍ଵଯା ଚ ସଂଗମସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ହେ ଦେବୀ, ଏହି ନଦୀକୁ ମୋ ନାମରେ 'ବୃଦ୍ଧା' ବୋଲି ଡାକାଯାଉ; ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ସଙ୍ଗମ କରିଛ, ସେଠି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ।
ରୂପସୌଭାଗ୍ଯସଂପତ୍ତିପୁତ୍ରପୌତ୍ରପ୍ରଵର୍ଧନମ୍ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯକଲ୍ଯାଣଂ ଜଯପ୍ରୀତିଵିଵର୍ଧନମ୍ ସ୍ନାନଦାନାଦିହୋମୈଶ୍ ଚ ପିତୄଣାଂ ପାଵନଂ ପରମ୍
ଏଠାରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ, ପୁଅ-ନାତି ବୃଦ୍ଧି, ଆୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ, ବିଜୟ ଓ ପ୍ରେମ ବଢ଼ିବ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ବହୁତ ପବିତ୍ର ହେବେ।
ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହ ଚ ତାଂ ଗଙ୍ଗା ସୁଵୃଦ୍ଧାଂ ଗୌତମପ୍ରିଯାମ୍ ଗୌତମସ୍ଥାପିତଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଵୃଦ୍ଧାନାମ୍ନୈଵ କୀର୍ତିତମ୍
ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କୁ, ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବୃଦ୍ଧାଙ୍କୁ, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ; ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଲିଙ୍ଗ 'ବୃଦ୍ଧା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତତ୍ରୈଵ ଚ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧଯା ମୁନିସତ୍ତମଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଦାଯକମ୍
ସେଠାରେ, ବୃଦ୍ଧା ସହିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ; ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରେ।