ସ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ତାଂ ଦୀକ୍ଷାମ୍ ଅଵହଦ୍ ବଲୀ ଅଵିଦ୍ଯମାନେ ମାଂସେ ତୁ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ସେହି ଦୀକ୍ଷା ଅଟୁଟ ରଖିଲେ, ଯଦିଓ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠ ପାଇଁ ମାଂସ ମିଳୁଥିଲା ନାହିଁ।
ସର୍ଵକାମଦୁଘାଂ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଂ ସ ଦଦର୍ଶ ନୃପାତ୍ମଜଃ ତାଂ ଵୈ କ୍ରୋଧାଚ୍ ଚ ମୋହାଚ୍ ଚ ଶ୍ରମାଚ୍ ଚୈଵ କ୍ଷୁଧାନ୍ଵିତଃ
ରାଜପୁତ୍ର ଏକ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗାଈକୁ ଦେଖିଲେ; କ୍ରୋଧ, ମୋହ, କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଭୋକରେ ତାକୁ ଧରିଲେ।
ଦେଶଧର୍ମଗତୋ ରାଜା ଜଘାନ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ତନ୍ମାଂସଂ ସ ସ୍ଵଯଂ ଚୈଵ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜାନ୍
ଦେଶର ଚଳିତ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ରାଜା ସେଇ ଗାଈକୁ ମାରିଦେଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେ ନିଜେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସେ ମାଂସ ଖାଇଲେ।
ଭୋଜଯାମ୍ ଆସ ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଚୁକ୍ରୁଧେ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ବଶିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ପାତଯେଯମ୍ ଅହଂ କ୍ରୂର ତଵ ଶଙ୍କୁମ୍ ଅସଂଶଯମ୍ ଯଦି ତେ ଦ୍ଵାଵ୍ ଇମୌ ଶଙ୍କୂ ନ ସ୍ଯାତାଂ ଵୈ କୃତୌ ପୁନଃ
ହେ କ୍ରୂର, ଏହି କଠି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ତୋତେ ଫେଲିଦେଉଥାନ୍ତି, ଯଦି ତୋର ଏହି ଦୁଇଟି କଠି ପୁଣି ତିଆରି ହେବ ନାହିଁ।
ପିତୁଶ୍ ଚାପରିତୋଷେଣ ଗୁରୁଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଵଧେନ ଚ ଅପ୍ରୋକ୍ଷିତୋପଯୋଗାଚ୍ ଚ ତ୍ରିଵିଧସ୍ ତେ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ପିତାଙ୍କର ଅସନ୍ତୋଷ, ଗୁରୁଙ୍କ ଗାଈ ମାରିବା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ନହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ତୋର ତିନି ପ୍ରକାର ଅପରାଧ ହୋଇଛି।
ଏଵଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଶଙ୍କୂନି ତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତପାଃ ତ୍ରିଶଙ୍କୁର୍ ଇତି ହୋଵାଚ ତ୍ରିଶଙ୍କୁସ୍ ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଏପରି ତାଙ୍କର ତିନିଟି କଠି ଦେଖି, ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ, 'ତ୍ରିଶଙ୍କୁ'। ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ 'ତ୍ରିଶଙ୍କୁ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଦାରାଣାମ୍ ଅନେନ ଭରଣଂ କୃତମ୍ ତେନ ତସ୍ମୈ ଵରଂ ପ୍ରାଦାନ୍ ମୁନିଃ ପ୍ରୀତସ୍ ତ୍ରିଶଙ୍କଵେ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ଜୀବିକା ପାଇଲେ; ଏହିଯୋଗୁଁ ମୁନି ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏକ ଵର ଦେଲେ।
ଛନ୍ଦ୍ଯମାନୋ ଵରେଣାଥ ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ନୃପାତ୍ମଜଃ ସଶରୀରୋ ଵ୍ରଜେ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଯାଚିତୋ ଵରଃ
ଵର ଚାହିଁବାକୁ କହିଲେ, ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି'। ଏହିପରି ସେ ଵର ଚାହିଲେ।
ଅନାଵୃଷ୍ଟିଭଯେ ତସ୍ମିନ୍ ଗତେ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକେ ପିତ୍ର୍ଯେ ରାଜ୍ଯେ ଽଭିଷିଚ୍ଯାଥ ଯାଜଯାମ୍ ଆସ ପାର୍ଥିଵମ୍
ବାରହ ବର୍ଷର ଅନାବୃଷ୍ଟି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଓ ଭୟ ହଟିଯିବା ପରେ, ସେ ପିତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ମିଷତାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ କୌଶିକଃ ଦିଵମ୍ ଆରୋପଯାମ୍ ଆସ ସଶରୀରଂ ମହାତପାଃ
ଦେବତାମାନେ ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, କୌଶିକ ମହାତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେହସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠାଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ସତ୍ଯରଥା ନାମ ପତ୍ନୀ କୈକେଯଵଂଶଜା କୁମାରଂ ଜନଯାମ୍ ଆସ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମ୍ ଅକଲ୍ମଷମ୍
ତାଙ୍କର ସତ୍ୟରଥା ନାମକ ପତ୍ନୀ, କୈକେୟ ବଂଶର ଜନ୍ମ, ଏକ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସ ଵୈ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ ତ୍ରୈଶଙ୍କଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଆହର୍ତା ରାଜସୂଯସ୍ଯ ସମ୍ରାଡ୍ ଇତି ହ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ସେହି ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ତିନି ତ୍ରୈଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସାରା ଜଗତରେ ସାମ୍ରାଟ୍ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଽଭୂଦ୍ ରୋହିତୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ ହରିତୋ ରୋହିତସ୍ଯାଥ ଚଞ୍ଚୁର୍ ହାରିତ ଉଚ୍ଯତେ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ରୋହିତ। ରୋହିତଙ୍କୁ ହରିତ ଓ ହରିତଙ୍କୁ ଚଞ୍ଚୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ହାରିତ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
ଵିଜଯଶ୍ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଶ୍ ଚଞ୍ଚୁପୁତ୍ରୋ ବଭୂଵ ହ ଜେତା ସ ସର୍ଵପୃଥିଵୀଂ ଵିଜଯସ୍ ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଚଞ୍ଚୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବିଜୟ, ଯିଏ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ସାରା ପୃଥିବୀକୁ ଜିତିଥିଲେ, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ବିଜୟ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ରୁରୁକସ୍ ତନଯସ୍ ତସ୍ଯ ରାଜା ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦଃ ରୁରୁକସ୍ଯ ଵୃକଃ ପୁତ୍ରୋ ଵୃକାଦ୍ ବାହୁସ୍ ତୁ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ ରୁରୁକ, ଏକ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା। ରୁରୁକଙ୍କର ପୁଅ ଭଲେ ବୃକ, ବୃକଙ୍କୁ ବାହୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ହୈହଯାସ୍ ତାଲଜଙ୍ଘାଶ୍ ଚ ନିରସ୍ଯନ୍ତି ସ୍ମ ତଂ ନୃପମ୍ ତତ୍ପତ୍ନୀ ଗର୍ଭମ୍ ଆଦାଯ ଔର୍ଵସ୍ଯାଶ୍ରମମ୍ ଆଵିଶତ୍
ହୈହୟ ଓ ତାଳଜଂଘମାନେ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଗର୍ଭବତୀ ରାଣୀ ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନାସତ୍ଯୋ ଧାର୍ମିକଶ୍ ଚୈଵ ସ ହ ଧର୍ମଯୁଗେ ଽଭଵତ୍ ସଗରସ୍ ତୁ ସୁତୋ ବାହୋର୍ ଯଜ୍ଞେ ସହ ଗରେଣ ଵୈ
ସେ ଧର୍ମିକ ଓ ନୀତିବାନ୍ ଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମ ଯୁଗରେ ବସିଥିଲେ। ବାହୁଙ୍କର ପୁଅ ସଗର, ଗର ନିଆଁ ସହିତ ଗର୍ଭରେ ଆସିଥିଲେ।
ଔର୍ଵସ୍ଯାଶ୍ରମମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଭାର୍ଗଵେଣାଭିରକ୍ଷିତଃ ଆଗ୍ନେଯମ୍ ଅସ୍ତ୍ରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚ ଭାର୍ଗଵାତ୍ ସଗରୋ ନୃପଃ
ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ରହିଥିଲେ। ଭାର୍ଗବଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ପାଇଥିଲେ ସଗର ରାଜା।
ଜିଗାଯ ପୃଥିଵୀଂ ହତ୍ଵା ତାଲଜଙ୍ଘାନ୍ ସହୈହଯାନ୍ ଶକାନାଂ ପହ୍ନଵାନାଂ ଚ ଧର୍ମଂ ନିରସଦ୍ ଅଚ୍ଯୁତଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପାରଦାନାଂ ଚ ଧର୍ମଵିତ୍
ସେ ତାଳଜଂଘ ଓ ହୈହୟମାନେଙ୍କୁ ମାରି ସାରା ପୃଥିବୀକୁ ଜିତିଥିଲେ। ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମିକ ସଗର ଶକ, ପହ୍ଲବ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ପାରଦମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଧର୍ମରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ।
କଥଂ ସ ସଗରୋ ଜାତୋ ଗରେଣୈଵ ସହାଚ୍ଯୁତଃ କିମର୍ଥଂ ଚ ଶକାଦୀନାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମହୌଜସାମ୍
ହେ ନିର୍ମଳ, ସଗର କିପରି ଗର ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏବଂ ଶକ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ କାହିଁକି ବାହାର କରିଦେଲେ?
ଧର୍ମାନ୍ କୁଲୋଚିତାନ୍ ରାଜା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନିରସଦ୍ ଅଚ୍ଯୁତଃ ଏତନ୍ ନଃ ସର୍ଵମ୍ ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ
କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଧର୍ମିକ ରାଜା ଶକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବଂଶର ଚାଳିତ ଧର୍ମରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ସବୁ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।
ବାହୋର୍ ଵ୍ଯସନିନଃ ପୂର୍ଵଂ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଭୂତ୍ କିଲ ହୈହଯୈସ୍ ତାଲଜଙ୍ଘୈଶ୍ ଚ ଶକୈଃ ସାର୍ଧଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପୂର୍ବେ ବାହୁ, ଯିଏ ଅନେକ ଦୁର୍ବୃତ୍ତିରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ ଓ ଶକମାନେ ଦଳିଦେଇଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।
ଯଵନାଃ ପାରଦାଶ୍ ଚୈଵ କାମ୍ବୋଜାଃ ପହ୍ନଵାସ୍ ତଥା ଏତେ ହ୍ଯ୍ ଅପି ଗଣାଃ ପଞ୍ଚ ହୈହଯାର୍ଥେ ପରାକ୍ରମନ୍
ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦଳ ହୈହୟମାନେଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ହୃତରାଜ୍ଯସ୍ ତଦା ରାଜା ସ ଵୈ ବାହୁର୍ ଵନଂ ଯଯୌ ପତ୍ନ୍ଯା ଚାନୁଗତୋ ଦୁଃଖୀ ତତ୍ର ପ୍ରାଣାନ୍ ଅଵାସୃଜତ୍
ସେତେବେଳେ, ବାହୁ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ସହ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ପତ୍ନୀ ତୁ ଯାଦଵୀ ତସ୍ଯ ସଗର୍ଭା ପୃଷ୍ଠତୋ ଽନ୍ଵଗାତ୍ ସପତ୍ନ୍ଯା ଚ ଗରସ୍ ତସ୍ଯୈ ଦତ୍ତଃ ପୂର୍ଵଂ କିଲାନଘାଃ
ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ଏକ ଯାଦବୀ ଥିଲେ, ଗର୍ଭବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ପଛରୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ସପତ୍ନୀ ତାଙ୍କୁ ବିଷ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସା ତୁ ଭର୍ତୁଶ୍ ଚିତାଂ କୃତ୍ଵା ଵନେ ତାମ୍ ଅଭ୍ଯରୋହତ ଔର୍ଵସ୍ ତାଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଵିପ୍ରାଃ କାରୁଣ୍ଯାତ୍ ସମଵାରଯତ୍
ସେ ବନରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ତାହାରେ ଚଢ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଔର୍ବ, କରୁଣାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇଲେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଚ ଗର୍ଭଃ ସ ଗରେଣୈଵ ସହାଚ୍ଯୁତଃ ଵ୍ଯଜାଯତ ମହାବାହୁଃ ସଗରୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ
ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବିଷ ସହିତ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ସଗର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ଔର୍ଵସ୍ ତୁ ଜାତକର୍ମାଦୀଂସ୍ ତସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ମହାତ୍ମନଃ ଅଧ୍ଯାପ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତୋ ଽସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ଔର୍ବ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ନିଷ୍ପାଦନ କଲେ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ସେଇ ପୁଅଙ୍କୁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇଲେ, ତା'ପରେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।
ଆଗ୍ନେଯଂ ତୁ ମହାଭାଗା ଅମରୈର୍ ଅପି ଦୁଃସହମ୍ ସ ତେନାସ୍ତ୍ରବଲେନାଜୌ ବଲେନ ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର, ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟବତୀ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ। ସେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଓ ନିଜ ବଳ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇଥିଲେ।