ଏତାଵତା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵଂ ଗୌତମସ୍ଯାଭଵନ୍ ମୁନେ ଉପାସତୋ ଽଗ୍ନିଂ ଵିଧିଵଦ୍ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି କାରଣରୁ ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ, ମହାତ୍ମା ଭାବେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନି ଓ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଯୁର୍ ଵଵୃଧେ ପୁତ୍ର ଗୌତମସ୍ଯ ଚିରାଯୁଷଃ ନ ଦାରସଂଗ୍ରହଂ ଲେଭେ ନୈଵ ଦାତାସ୍ତି କନ୍ଯକାମ୍
ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼ିଲା, ଓ ପୁଅ, ଗୌତମ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଲେ; ସେ ବିବାହ କଲେ ନାହିଁ, କେହି କନ୍ୟା ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ନାହିଁ।
ତଥା ଚରଂସ୍ ତୀର୍ଥଦେଶେ ଵନେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ ଆଶ୍ରମେଷୁ ଚ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ଅଟନ୍ନ୍ ଆସ୍ତେ ସ ଗୌତମଃ
ଏଭଳି, ତୀର୍ଥ ଦେଶ, ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଗୌତମ ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ବସିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଭ୍ରମଞ୍ ଶୀତଗିରିମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯାସ୍ତେ ସ ଗୌତମଃ ତତ୍ରାପଶ୍ଯଦ୍ ଗୁହାଂ ରମ୍ଯାଂ ଵଲ୍ଲୀଵିଟପମାଲିନୀମ୍
ଏଭଳି ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଗୌତମ ଶୀତାଗିରିକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ରହିଲେ; ସେଠାରେ ଲତା ଓ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏକ ମନୋହର ଗୁହା ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରୋପଵିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଵସ୍ତୁଂ ସମକରୋନ୍ ମତିମ୍ ଚିନ୍ତଯଂସ୍ ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଽସାଵ୍ ଅପଶ୍ଯତ୍ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ ଉତ୍ତମାମ୍
ସେଠାରେ ବସି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଏହିପରି ଭାବିବା ସମୟରେ, ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଜନୀକୁ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଯିବା ଦେଖିଲେ।
ଶିଥିଲାଙ୍ଗୀମ୍ ଅଥ କୃଶାଂ ଵୃଦ୍ଧାଂ ଚ ତପସି ସ୍ଥିତାମ୍ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଵର୍ତନ୍ତୀଂ ଵିରାଗାଂ ରହସି ସ୍ଥିତାମ୍
ସେ ଜନୀ ଦେହରେ ଦୁର୍ବଳ, ଅଙ୍ଗ ଢିଲା, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ବିରାକ୍ତ ଏବଂ ଏକାନ୍ତରେ ବସୁଥିଲେ।
ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନମସ୍କାରାଯ ତସ୍ଥିଵାନ୍ ନମସ୍ଯନ୍ତଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତଂ ଗୌତମମ୍ ଅଵାରଯତ୍
ସେଉଁଠାରେ, ସେ ମହାନ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଦଢ଼ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୌତମ ଋଷି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାରୁ ବାଞ୍ଚିତ କଲେ।
ଗୁରୁସ୍ ତ୍ଵଂ ଭଵିତା ମହ୍ଯଂ ନ ମାଂ ଵନ୍ଦିତୁମ୍ ଅର୍ହସି ଆଯୁର୍ ଵିଦ୍ଯା ଧନଂ କୀର୍ତିର୍ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି ଵୈ ସର୍ଵଂ ଯଂ ନମସ୍ଯତି ଵୈ ଗୁରୁଃ
ତୁମେ ମୋର ଗୁରୁ ହେବ; ତେଣୁ ତୁମେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେଠି ତାଙ୍କର ଆୟୁ, ଜ୍ଞାନ, ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧର୍ମ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଦି ସମସ୍ତ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟସ୍ ତାଂ ଵୈ ଗୌତମଃ ପ୍ରାହ ଵିସ୍ମିତଃ
ଗୌତମ ତାଙ୍କର ହାତ ଜୋଡି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତପସ୍ଵିନୀ ତ୍ଵଂ ଵୃଦ୍ଧା ଚ ଗୁଣଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ଭାମିନୀ ଅଲ୍ପଵିଦ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଲ୍ପଵଯା ଅହଂ ତଵ ଗୁରୁଃ କଥମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ କିପରି ଗୁରୁ ହେବି? ତୁମେ ତ ତପସ୍ଵିନୀ, ବୟସରେ ବଡ଼, ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ତ ଅଳ୍ପ ବୟସର, ଅଳ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକ।
ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣପ୍ରିଯପୁତ୍ର ଋତଧ୍ଵଜ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ଗୁଣଵାନ୍ ମତିମାଞ୍ ଶୂରଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମପରାଯଣଃ
ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଋଷ୍ଟିଷେଣଙ୍କର ଆଦରର ନାମ ଥିଲା ଋତଧ୍ୱଜ। ସେ ଗୁଣବାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପ୍ରବଳ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ ଵନଂ ପ୍ରାଯାନ୍ ମୃଗଯାକୃଷ୍ଟଚେତନଃ ଵିଶ୍ରାମମ୍ ଅକରୋଦ୍ ଅସ୍ଯାଂ ଗୁହାଯାଂ ସ ଋତଧ୍ଵଜଃ
ଏକଥର, ଶିକାରର ଆକର୍ଷଣରେ ଋତଧ୍ୱଜ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏହି ଗୁହାରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥିଲେ।
ଯୁଵା ସ ମତିମାନ୍ ଦକ୍ଷୋ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ ତଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ନୃପଵରମ୍ ଅପ୍ସରା ଦଦୃଶେ ତତଃ
ସେ ଯୁବକ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, କୌଶଳୀ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେଉଁଠି ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଅପ୍ସରା ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜସ୍ଯ ସୁତା ସୁଶ୍ଯାମା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତା ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକମେ ରାଜା ରାଜାନଂ ଚକମେ ଚ ସା
ସେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା, ସୁଶ୍ୟାମା ନାମରେ ପରିଚିତ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ।
ଇତି କ୍ରୀଡା ସମଭଵତ୍ ତଯା ରାଜ୍ଞୋ ମହାମତେ ନିଵୃତ୍ତକାମୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ରସ୍ ତାମ୍ ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯାଗମଦ୍ ଗୃହମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ଧୀର ରାଜା ତାଙ୍କ ସହିତ ବିନୋଦ କଲେ; ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଇଛା ପୂରଣ ହେଲା, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନାହଂ ତତସ୍ ତସ୍ଯାଂ ସୁଶ୍ଯାମାଯାଂ ମହାମତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ମାଂ ତଦା ମାତା ଇଦମ୍ ଆହ ତପୋଧନ
ହେ ଧୀରଜନ, ସୁଶ୍ୟାମାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି। ଯେତେବେଳେ ମୋ ମାଆ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେ ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ହେ ତପସ୍ଵୀ।
ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଶେଦ୍ ଭଦ୍ରେ ସ ତେ ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଯେଉଁଠି ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସା ଜଗମାଥ ମାତା ମମ ମହାମତେ ତସ୍ମାଦ୍ ଅତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ ତ୍ଵଂ ପୁମାନ୍ ନାନ୍ଯଃ କଦାଚନ
ମୋର ମାଆ ଏହି କଥା କହି ଚାଲିଗଲେ, ହେ ଧୀରଜନ। ତେଣୁ ଏଠି ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ପୁରୁଷ କେବେ ପ୍ରବେଶ କରିନାହାନ୍ତି।
ସହସ୍ରାଣି ତଥାଶୀତିଂ କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ପିତା ମମ ଅତ୍ରୈଵ ଚ ତପସ୍ ତପ୍ତ୍ଵା ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଉପେଯିଵାନ୍
ମୋର ପିତା ଏଠି ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ଏଠି ତପସ୍ୟା କରି, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାତେ ଽପି ପିତରି ସହସ୍ରାଣି ତଥା ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ତଥା ପରଃ
ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିବା ପରେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ହେ ମହାନ ଋଷି।
ସ୍ଵର୍ଗେ ଯାତୋ ମମ ଭ୍ରାତା ଅହମ୍ ଅତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତା ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନାନ୍ଯଵୃତ୍ତା ନ ମାତା ନ ପିତା ମମ
ମୋର ଭାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ; ମୁଁ ଏଠି ରହିଛି। ମୋର ମାଆ, ପିତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏଠି ଏକା।
ଅହମ୍ ଆତ୍ମେଶ୍ଵରୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନିଵିଷ୍ଟା କ୍ଷତ୍ରକନ୍ଯକା ତସ୍ମାଦ୍ ଭଜସ୍ଵ ମାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵ୍ରତସ୍ଥାଂ ପୁରୁଷାର୍ଥିନୀମ୍
ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରଭୁ ହେଉଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠି କ୍ଷତ୍ରିୟ କନ୍ୟା ଭାବେ ରହୁଛି। ତେଣୁ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ସ୍ୱାମୀ ଚାହୁଁଥିବା ଜଣା।
ସହସ୍ରାଯୁର୍ ଅହଂ ଭଦ୍ରେ ମତ୍ତସ୍ ତ୍ଵଂ ଵଯସାଧିକା ଅହଂ ବାଲସ୍ ତ୍ଵଂ ତୁ ଵୃଦ୍ଧା ନୈଵାଯଂ ଘଟତେ ମିଥଃ
ମୋର ଆୟୁ ହଜାର ବର୍ଷ; କିନ୍ତୁ ବୟସରେ ତୁମେ ମୋଠାରୁ ବଡ଼। ମୁଁ ଯୁବକ, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧା; ଏହି ମିଶଣ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତ୍ଵଂ ଭର୍ତା ମେ ପୁରା ଦିଷ୍ଟୋ ନାନ୍ଯୋ ଭର୍ତା ମତୋ ମମ ଧାତ୍ରା ଦତ୍ତସ୍ ତତସ୍ ତ୍ଵଂ ମାଂ ନ ନିରାକର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବିନି। ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମୋତେ ଦେଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଥଵା ନେଚ୍ଛସି ମାଂ ତ୍ଵମ୍ ଅପ୍ରଦୁଷ୍ଟାମ୍ ଅନୁଵ୍ରତାମ୍ ତତସ୍ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵଂ ମେ ଇଦାନୀଂ ତଵ ପଶ୍ଯତଃ
ନହେଲେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଚାହୁଁନାହାଁ, ଯେଉଁଠିକି ମୁଁ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତେବେ ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତୁମର ଆଖି ଆଗରେ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି।
ଅପେକ୍ଷିତାପ୍ରାପ୍ତିତୋ ହି ଦେହିନାଂ ମରଣଂ ଵରମ୍ ଅନୁରକ୍ତଜନତ୍ଯାଗେ ପାତକାନ୍ତୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଦେହଧାରୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଦୁଃଖଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ; ଏପରି ଛାଡ଼ିଯିବାରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।
ଵୃଦ୍ଧାଯାସ୍ ତଦ୍ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୌତମୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ବୃଦ୍ଧା ଜଣେ ଏହି କଥା କହିବା ପରେ, ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅହଂ ତପୋଵିରହିତୋ ଵିଦ୍ଯାହୀନୋ ହ୍ଯ୍ ଅକିଂଚନଃ ନାହଂ ଵରୋ ହି ଯୋଗ୍ଯସ୍ ତେ କୁରୂପୋ ଭୋଗଵର୍ଜିତଃ
ମୋ ପାଖରେ ତପସ୍ୟା ନାହିଁ, ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, କିଛି ଧନ-ଦୌଲତ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବର ନୁହେଁ, ମୋ ରୂପ ଭଲ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୁଁ ଭୋଗବିହୀନ।
ଅନାସୋ ଽହଂ କିଂ କରୋମି ଅତପୋଵିଦ୍ଯ ଏଵ ଚ ତସ୍ମାତ୍ ସୁରୂପଂ ସୁଵିଦ୍ଯାମ୍ ଆପାଦ୍ଯ ପ୍ରଥମଂ ଶୁଭେ ପଶ୍ଚାତ୍ ତେ ଵଚନଂ କାର୍ଯଂ ତତୋ ଵୃଦ୍ଧାବ୍ରଵୀଦ୍ ଦ୍ଵିଜମ୍
ମୋର ଦାନ୍ତ ନାହିଁ, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ମୋ ପାଖରେ ନ ତପସ୍ୟା ଅଛି, ନ ଜ୍ଞାନ। ତେଣୁ, ଶୁଭେ, ପ୍ରଥମେ ଭଲ ରୂପ ଓ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗ୍ରହଣ କର, ତାପରେ ତୁମ କଥା ପୂରଣ କର; ବୃଦ୍ଧା ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜକୁ କହିଲେ।
ମଯା ସରସ୍ଵତୀ ଦେଵୀ ତୋଷିତା ତପସା ଦ୍ଵିଜ ତଥୈଵାପୋ ରୂପଵତ୍ଯୋ ରୂପଦାତାଗ୍ନିର୍ ଏଵ ଚ
ମୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ୱିଜ, ମୁଁ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି; ଏହିପରି ଭାବେ ରୂପଦାତା ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଭଲ ରୂପ ଦେଇଛନ୍ତି।