ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଵରାସଂଗମଂ ଵିଦୁଃ ପ୍ରେରିତା ଦେଵଦେଵେନ ଶକ୍ତିର୍ ଯା ପ୍ରେରିତା ତୁ ସା
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ତୀର୍ଥକୁ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଙ୍ଗମ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଦେବତାଙ୍କର ମହାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥିଲା।
ଅମୃତା ସୈଵ ଵିଖ୍ଯାତା ପ୍ରଵରୈଵଂ ମହାନଦୀ
ସେ ନଦୀ ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵୃଦ୍ଧାସଂଗମମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ଵୃଦ୍ଧେଶ୍ଵରଃ ଶିଵଃ ତସ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ବୃଦ୍ଧାସଙ୍ଗମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାର କଥା ମୁଁ କହିବି, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ; ଶୁଣ।
ଗୌତମୋ ଵୃଦ୍ଧ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ମୁନିର୍ ଆସୀନ୍ ମହାତପାଃ ଯଦା ପୁରାଭଵଦ୍ ବାଲୋ ଗୌତମସ୍ଯ ସୁତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଗୌତମ, ଯାହାକୁ ବୃଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷି ଥିଲେ; ଏକଥର ସେଙ୍କର ପୁଅ ଏକ ବାଳକ ଥିଲେ, ଜନ୍ମରୁ ଦ୍ୱିଜ।
ଅନାସଃ ସ ପୁରୋତ୍ପନ୍ନସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିକୃତରୂପଧୃକ୍ ସ ଵୈରାଗ୍ଯାଜ୍ ଜଗାମାଥ ଦେଶଂ ତୀର୍ଥମ୍ ଇତସ୍ ତତଃ
ସେ ପୁଅ ନାକ ବିନା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଦେହରେ ବିକୃତି ଥିଲା; ବିରାକ୍ତି ହୋଇ ସେ ଏଠୁ ସେଠୁ ତୀର୍ଥ ଦେଶକୁ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଉପାଧ୍ଯାଯେନ ନୈଵାସୀଲ୍ ଲଜ୍ଜିତସ୍ଯ ସମାଗମଃ ଶିଷ୍ଯୈର୍ ଅନ୍ଯୈଃ ସହାଧ୍ଯାଯୋ ଲଜ୍ଜିତସ୍ଯ ଚ ନାଭଵତ୍
ଲଜ୍ଜାରେ, ସେ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ଉପନୀତଃ କଥଂଚିଚ୍ ଚ ପିତ୍ରା ଵୈ ଗୌତମେନ ସଃ ଏତାଵତା ଗୌତମୋ ଽପି ଵ୍ଯଗମଚ୍ ଚରିତୁଂ ବହିଃ
କିଛିପରି ତାଙ୍କ ପିତା ଗୌତମ ସେଠାରେ ଉପନୟନ କରିଦେଲେ; ଏହା ପରେ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ବାହାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଏଵଂ ବହୁତିଥେ କାଲେ ବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରା ଧୃତେ ଦ୍ଵିଜେ ନୈଵ ଚାଧ୍ଯଯନଂ ତସ୍ଯ ସଂଜାତଂ ଗୌତମସ୍ଯ ହି
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଗୌତମ କେବଳ ବେଦ ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଧ୍ୟୟନ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ନୈଵ ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚାଭ୍ଯାସୋ ଗୌତମସ୍ଯାଭଵତ୍ ତଦା ଅଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ତତଶ୍ ଚକ୍ରେ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଯତଵ୍ରତଃ
ସେ ସମୟରେ ଗୌତମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଗାଯତ୍ର୍ଯଭ୍ଯାସମାତ୍ରେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନାମଧାରକଃ ଅଗ୍ନ୍ଯୁପାସନମାତ୍ରଂ ଚ ଗାଯତ୍ର୍ଯଭ୍ଯସନଂ ତଥା
କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର କେବଳ ଅଗ୍ନିପୂଜା ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ ଥିଲା।
ଏତାଵତା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵଂ ଗୌତମସ୍ଯାଭଵନ୍ ମୁନେ ଉପାସତୋ ଽଗ୍ନିଂ ଵିଧିଵଦ୍ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି କାରଣରୁ ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ, ମହାତ୍ମା ଭାବେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନି ଓ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଯୁର୍ ଵଵୃଧେ ପୁତ୍ର ଗୌତମସ୍ଯ ଚିରାଯୁଷଃ ନ ଦାରସଂଗ୍ରହଂ ଲେଭେ ନୈଵ ଦାତାସ୍ତି କନ୍ଯକାମ୍
ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼ିଲା, ଓ ପୁଅ, ଗୌତମ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଲେ; ସେ ବିବାହ କଲେ ନାହିଁ, କେହି କନ୍ୟା ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ନାହିଁ।
ତଥା ଚରଂସ୍ ତୀର୍ଥଦେଶେ ଵନେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ ଆଶ୍ରମେଷୁ ଚ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ଅଟନ୍ନ୍ ଆସ୍ତେ ସ ଗୌତମଃ
ଏଭଳି, ତୀର୍ଥ ଦେଶ, ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଗୌତମ ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ବସିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଭ୍ରମଞ୍ ଶୀତଗିରିମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯାସ୍ତେ ସ ଗୌତମଃ ତତ୍ରାପଶ୍ଯଦ୍ ଗୁହାଂ ରମ୍ଯାଂ ଵଲ୍ଲୀଵିଟପମାଲିନୀମ୍
ଏଭଳି ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଗୌତମ ଶୀତାଗିରିକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ରହିଲେ; ସେଠାରେ ଲତା ଓ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏକ ମନୋହର ଗୁହା ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରୋପଵିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଵସ୍ତୁଂ ସମକରୋନ୍ ମତିମ୍ ଚିନ୍ତଯଂସ୍ ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଽସାଵ୍ ଅପଶ୍ଯତ୍ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ ଉତ୍ତମାମ୍
ସେଠାରେ ବସି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଏହିପରି ଭାବିବା ସମୟରେ, ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଜନୀକୁ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଯିବା ଦେଖିଲେ।
ଶିଥିଲାଙ୍ଗୀମ୍ ଅଥ କୃଶାଂ ଵୃଦ୍ଧାଂ ଚ ତପସି ସ୍ଥିତାମ୍ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଵର୍ତନ୍ତୀଂ ଵିରାଗାଂ ରହସି ସ୍ଥିତାମ୍
ସେ ଜନୀ ଦେହରେ ଦୁର୍ବଳ, ଅଙ୍ଗ ଢିଲା, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ବିରାକ୍ତ ଏବଂ ଏକାନ୍ତରେ ବସୁଥିଲେ।
ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନମସ୍କାରାଯ ତସ୍ଥିଵାନ୍ ନମସ୍ଯନ୍ତଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତଂ ଗୌତମମ୍ ଅଵାରଯତ୍
ସେଉଁଠାରେ, ସେ ମହାନ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଦଢ଼ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୌତମ ଋଷି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାରୁ ବାଞ୍ଚିତ କଲେ।
ଗୁରୁସ୍ ତ୍ଵଂ ଭଵିତା ମହ୍ଯଂ ନ ମାଂ ଵନ୍ଦିତୁମ୍ ଅର୍ହସି ଆଯୁର୍ ଵିଦ୍ଯା ଧନଂ କୀର୍ତିର୍ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି ଵୈ ସର୍ଵଂ ଯଂ ନମସ୍ଯତି ଵୈ ଗୁରୁଃ
ତୁମେ ମୋର ଗୁରୁ ହେବ; ତେଣୁ ତୁମେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେଠି ତାଙ୍କର ଆୟୁ, ଜ୍ଞାନ, ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧର୍ମ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଦି ସମସ୍ତ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟସ୍ ତାଂ ଵୈ ଗୌତମଃ ପ୍ରାହ ଵିସ୍ମିତଃ
ଗୌତମ ତାଙ୍କର ହାତ ଜୋଡି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତପସ୍ଵିନୀ ତ୍ଵଂ ଵୃଦ୍ଧା ଚ ଗୁଣଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ଭାମିନୀ ଅଲ୍ପଵିଦ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଲ୍ପଵଯା ଅହଂ ତଵ ଗୁରୁଃ କଥମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ କିପରି ଗୁରୁ ହେବି? ତୁମେ ତ ତପସ୍ଵିନୀ, ବୟସରେ ବଡ଼, ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ତ ଅଳ୍ପ ବୟସର, ଅଳ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକ।
ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣପ୍ରିଯପୁତ୍ର ଋତଧ୍ଵଜ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ଗୁଣଵାନ୍ ମତିମାଞ୍ ଶୂରଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମପରାଯଣଃ
ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଋଷ୍ଟିଷେଣଙ୍କର ଆଦରର ନାମ ଥିଲା ଋତଧ୍ୱଜ। ସେ ଗୁଣବାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପ୍ରବଳ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ ଵନଂ ପ୍ରାଯାନ୍ ମୃଗଯାକୃଷ୍ଟଚେତନଃ ଵିଶ୍ରାମମ୍ ଅକରୋଦ୍ ଅସ୍ଯାଂ ଗୁହାଯାଂ ସ ଋତଧ୍ଵଜଃ
ଏକଥର, ଶିକାରର ଆକର୍ଷଣରେ ଋତଧ୍ୱଜ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏହି ଗୁହାରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥିଲେ।
ଯୁଵା ସ ମତିମାନ୍ ଦକ୍ଷୋ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ ତଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ନୃପଵରମ୍ ଅପ୍ସରା ଦଦୃଶେ ତତଃ
ସେ ଯୁବକ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, କୌଶଳୀ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେଉଁଠି ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଅପ୍ସରା ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜସ୍ଯ ସୁତା ସୁଶ୍ଯାମା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତା ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକମେ ରାଜା ରାଜାନଂ ଚକମେ ଚ ସା
ସେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା, ସୁଶ୍ୟାମା ନାମରେ ପରିଚିତ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ।
ଇତି କ୍ରୀଡା ସମଭଵତ୍ ତଯା ରାଜ୍ଞୋ ମହାମତେ ନିଵୃତ୍ତକାମୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ରସ୍ ତାମ୍ ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯାଗମଦ୍ ଗୃହମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ଧୀର ରାଜା ତାଙ୍କ ସହିତ ବିନୋଦ କଲେ; ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଇଛା ପୂରଣ ହେଲା, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନାହଂ ତତସ୍ ତସ୍ଯାଂ ସୁଶ୍ଯାମାଯାଂ ମହାମତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ମାଂ ତଦା ମାତା ଇଦମ୍ ଆହ ତପୋଧନ
ହେ ଧୀରଜନ, ସୁଶ୍ୟାମାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି। ଯେତେବେଳେ ମୋ ମାଆ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେ ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ହେ ତପସ୍ଵୀ।
ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଶେଦ୍ ଭଦ୍ରେ ସ ତେ ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଯେଉଁଠି ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସା ଜଗମାଥ ମାତା ମମ ମହାମତେ ତସ୍ମାଦ୍ ଅତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ ତ୍ଵଂ ପୁମାନ୍ ନାନ୍ଯଃ କଦାଚନ
ମୋର ମାଆ ଏହି କଥା କହି ଚାଲିଗଲେ, ହେ ଧୀରଜନ। ତେଣୁ ଏଠି ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ପୁରୁଷ କେବେ ପ୍ରବେଶ କରିନାହାନ୍ତି।
ସହସ୍ରାଣି ତଥାଶୀତିଂ କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ପିତା ମମ ଅତ୍ରୈଵ ଚ ତପସ୍ ତପ୍ତ୍ଵା ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଉପେଯିଵାନ୍
ମୋର ପିତା ଏଠି ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ଏଠି ତପସ୍ୟା କରି, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାତେ ଽପି ପିତରି ସହସ୍ରାଣି ତଥା ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ତଥା ପରଃ
ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିବା ପରେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ହେ ମହାନ ଋଷି।