ପ୍ରେଷଯାମ୍ ଆସ ଚେଶୋ ଽପି ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଶକ୍ତିଂ ତଦାତ୍ମନଃ ମାତୃଭିଃ ସହିତାଂ ଦେଵୀଂ ମାତରଂ ଲୋକପାଲିନୀମ୍
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି, ନିଜ ଅଂଶର ଦେବୀକୁ ମାତୃମାନେ ସହିତ ଲୋକମାନଙ୍କର ରକ୍ଷାକାରୀ ମାତାକୁ ପଠାଇଲେ।
ଈଶାଯୁଧଧରା ଦେଵୀ ଈଶଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତା ମହୀଗତଂ ଯତ୍ର ଦେହଂ ତତ୍ରାଗାଦ୍ ଭକ୍ଷ୍ଯକାଙ୍କ୍ଷିଣୀ
ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀ, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦେହ ପଡ଼ିଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦେହକୁ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଶିରୋମାତ୍ରଂ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମେରୌ ତତ୍ରୈଵ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ ଦେହୋ ଦେଵ୍ଯା ପୁନସ୍ ତତ୍ର ଯୁଯୁଧେ ବହଵଃ ସମାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେବୀକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ମେରୁ ପର୍ବତରେ କେବଳ ମୁଣ୍ଡ ରଖିଲେ; ଦେବୀଙ୍କର ଦେହ ସେଠାରେ ରହିଲା ଏବଂ ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ରାହୁସ୍ ତତ୍ର ସୁରାନ୍ ଆହ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ପୁରା ମମ ଅତ୍ରାସ୍ତେ ରସମ୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଂ ତଦ୍ ଆକୃଷ୍ଯ ଶରୀରତଃ
ସେଠାରେ ରାହୁ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପୂର୍ବେ ମୋ ଦେହକୁ ଭେଦିଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ଏଠାରେ ଅଛି; ଏହାକୁ ଦେହରୁ ଉତ୍କଳନ କରନ୍ତୁ।'
ପୃଥକ୍ଭୂତେ ରସେ ଦେହଂ ପ୍ରଵରେ ଽମୃତମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଭସ୍ମୀଭୂଯାତ୍ କ୍ଷଣେନୈଵ ତସ୍ମାତ୍ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ତତ୍ ପୁରା
ଯଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ଦେହରୁ ଅଲଗା ହେଇଯିବ, ଦେହ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇଯିବ; ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
ଏତଦ୍ ରାହୁଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତାଃ ସର୍ଵେ ଽସୁରାରଯଃ ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ ଗ୍ରହାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଗ୍ରହୋ ଭୂଯା ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ରାହୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଇ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି କହିଲେ: 'ତୁମେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରହ ହେବା, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।'
ତଦ୍ଦେଵଵଚନାଚ୍ ଛକ୍ତିର୍ ଈଶ୍ଵରୀ ଯା ନିଗଦ୍ଯତେ ଦେହଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯପତେଃ ସୁରଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତା
ତାପରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ଇଶ୍ୱରୀ ନାମକ ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦେହରୁ ଦେହପତି ଦାନବଙ୍କୁ ଭେଦିଲେ।
ଆକୃଷ୍ଯ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଵରଂ ଚାମୃତଂ ବହିଃ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ ଦେହଂ ଭକ୍ଷଯାମ୍ ଆସ ଚାମ୍ବିକା
ସେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତକୁ ଉତ୍କଳନ କରି ବାହାରେ ରଖିଲେ, ତାପରେ ଅମ୍ବିକା ଦେହକୁ ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କାଲରାତ୍ରିର୍ ଭଦ୍ରକାଲୀ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଯା ମହାବଲା ସ୍ଥାପିତଂ ରସମ୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଂ ରସାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ରସମ୍
ଯିଏ କାଳରାତ୍ରି ଏବଂ ଭଦ୍ରକାଳୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ, ସମସ୍ତ ରସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସକୁ ସେଠାରେ ରଖିଲେ।
ଵ୍ଯସ୍ରଵତ୍ ସ୍ଥାପିତଂ ତତ୍ ତୁ ପ୍ରଵରା ସାଭଵନ୍ ନଦୀ ଆକୃଷ୍ଟମ୍ ଅମୃତଂ ଚୈଵ ସ୍ଥାପିତଂ ସାପ୍ଯ୍ ଅଭକ୍ଷଯତ୍
ସେଠାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ଝରି ଏକ ନଦୀ ହେଲା; ଉତ୍କଳିତ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଦେବୀ ଏହାକୁ ଖାଇଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନଦୀ ଜାତା ପ୍ରଵରା ଚାମୃତା ଶୁଭା ରାହୁଦେହସମୁଦ୍ଭୂତା ରୁଦ୍ରଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତା
ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ ନଦୀ ଅମୃତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ରାହୁଙ୍କର ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ନଦୀନାଂ ପ୍ରଵରା ରମ୍ଯା ଚାମୃତା ପ୍ରେରିତା ତହା ତତ୍ର ପଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ
ସେ ରମ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଅମୃତା ପ୍ରବାହିତ ହେଲା; ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଗୁଣବତୀ ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତତ୍ର ଶଂଭୁଃ ସ୍ଵଯଂ ତସ୍ଥୌ ସର୍ଵଦା ସୁରପୂଜିତଃ ତସ୍ଯୈ ତୁଷ୍ଟାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵ୍ଯୈ ନଦ୍ଯୈ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ସେଠାରେ ଶମ୍ଭୁ ସ୍ୱୟଂ ସଦା ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପୂଜିତ ହୋଇ ରହିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଖୁସି ହୋଇ ଦେବୀ ଏବଂ ନଦୀକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ପୂଜା କଲେ।
ଵରାନ୍ ଦଦୁର୍ ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ଯଥା ପୂଜାମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯତି ଶଂଭୁଃ ସୁରପତିର୍ ଲୋକେ ତଥା ପୂଜାମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: 'ଯେପରି ଶମ୍ଭୁ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଜଗତରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି, ତେଉଁପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା ପାଇବା।'
ନିଵାସଂ କୁରୁ ଦେଵି ତ୍ଵଂ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ସଦା ତିଷ୍ଠ ରସେଶାନି ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଦା
ହେ ଦେବୀ, ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଏଠାରେ ବସିବା; ସଦା ରସର ମହାରାଣୀ ଭାବେ ରହିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା।
ସ୍ତଵନାତ୍ କୀର୍ତନାଦ୍ ଧ୍ଯାନାତ୍ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନୀ ତ୍ଵାଂ ନମସ୍ଯନ୍ତି ଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା କିଂଚିଦ୍ ଆପେକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵଦା
ସ୍ତୁତି, କୀର୍ତନ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତି, କିଛି ଆଶା ରଖି ସଦା ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ଭଵେଯୁର୍ ଦେଵତାଜ୍ଞଯା ଶିଵଶକ୍ତ୍ଯୋର୍ ଯତସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ନିଵାସୋ ଽଭୂତ୍ ସନାତନଃ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ସଫଳ ହୁଏ, କାରଣ ଏଠାରେ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଚିରସ୍ଥାନ ଅଛି।
ଅତୋ ଵଦନ୍ତି ମୁନଯୋ ନିଵାସପୁରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଦଃ ପ୍ରଵରାଯାଃ ପୁରା ଦେଵାଃ ସୁପ୍ରୀତାସ୍ ତେ ଵରାନ୍ ଦଦୁଃ
ଏହି କାରଣରୁ ମୁନିମାନେ ଏଠାକୁ 'ନିବାସପୁର' ଭାବେ କହନ୍ତି; ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀକୁ ଏଠାରେ ଖୁସି ହୋଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ।
ଗଙ୍ଗାଯାଃ ସଂଗମୋ ଯସ୍ ତେ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସୁରଵଲ୍ଲଭଃ ତତ୍ରାପ୍ଲୁତାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଭୁକ୍ତିର୍ ଵା ମୁକ୍ତିର୍ ଏଵ ଚ
ଗଙ୍ଗାର ସଙ୍ଗମ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କିମ୍ବା ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଯଦ୍ ଵାପି ମନସଃ କାମ୍ଯଂ ଦେଵାନାମ୍ ଅପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତେଷାଂ ସର୍ଵମ୍ ଏଵେହ ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁରା ଯଯୁଃ
ଏଠାରେ ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ହେଉ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଏଠି ନିଶ୍ଚୟ ମିଳିଯାଏ; ଏପରି ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଵରାସଂଗମଂ ଵିଦୁଃ ପ୍ରେରିତା ଦେଵଦେଵେନ ଶକ୍ତିର୍ ଯା ପ୍ରେରିତା ତୁ ସା
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ତୀର୍ଥକୁ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଙ୍ଗମ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଦେବତାଙ୍କର ମହାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥିଲା।
ଅମୃତା ସୈଵ ଵିଖ୍ଯାତା ପ୍ରଵରୈଵଂ ମହାନଦୀ
ସେ ନଦୀ ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵୃଦ୍ଧାସଂଗମମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ଵୃଦ୍ଧେଶ୍ଵରଃ ଶିଵଃ ତସ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ବୃଦ୍ଧାସଙ୍ଗମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାର କଥା ମୁଁ କହିବି, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ; ଶୁଣ।
ଗୌତମୋ ଵୃଦ୍ଧ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ମୁନିର୍ ଆସୀନ୍ ମହାତପାଃ ଯଦା ପୁରାଭଵଦ୍ ବାଲୋ ଗୌତମସ୍ଯ ସୁତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଗୌତମ, ଯାହାକୁ ବୃଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷି ଥିଲେ; ଏକଥର ସେଙ୍କର ପୁଅ ଏକ ବାଳକ ଥିଲେ, ଜନ୍ମରୁ ଦ୍ୱିଜ।
ଅନାସଃ ସ ପୁରୋତ୍ପନ୍ନସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିକୃତରୂପଧୃକ୍ ସ ଵୈରାଗ୍ଯାଜ୍ ଜଗାମାଥ ଦେଶଂ ତୀର୍ଥମ୍ ଇତସ୍ ତତଃ
ସେ ପୁଅ ନାକ ବିନା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଦେହରେ ବିକୃତି ଥିଲା; ବିରାକ୍ତି ହୋଇ ସେ ଏଠୁ ସେଠୁ ତୀର୍ଥ ଦେଶକୁ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଉପାଧ୍ଯାଯେନ ନୈଵାସୀଲ୍ ଲଜ୍ଜିତସ୍ଯ ସମାଗମଃ ଶିଷ୍ଯୈର୍ ଅନ୍ଯୈଃ ସହାଧ୍ଯାଯୋ ଲଜ୍ଜିତସ୍ଯ ଚ ନାଭଵତ୍
ଲଜ୍ଜାରେ, ସେ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ଉପନୀତଃ କଥଂଚିଚ୍ ଚ ପିତ୍ରା ଵୈ ଗୌତମେନ ସଃ ଏତାଵତା ଗୌତମୋ ଽପି ଵ୍ଯଗମଚ୍ ଚରିତୁଂ ବହିଃ
କିଛିପରି ତାଙ୍କ ପିତା ଗୌତମ ସେଠାରେ ଉପନୟନ କରିଦେଲେ; ଏହା ପରେ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ବାହାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଏଵଂ ବହୁତିଥେ କାଲେ ବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରା ଧୃତେ ଦ୍ଵିଜେ ନୈଵ ଚାଧ୍ଯଯନଂ ତସ୍ଯ ସଂଜାତଂ ଗୌତମସ୍ଯ ହି
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଗୌତମ କେବଳ ବେଦ ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଧ୍ୟୟନ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ନୈଵ ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚାଭ୍ଯାସୋ ଗୌତମସ୍ଯାଭଵତ୍ ତଦା ଅଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ତତଶ୍ ଚକ୍ରେ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଯତଵ୍ରତଃ
ସେ ସମୟରେ ଗୌତମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଗାଯତ୍ର୍ଯଭ୍ଯାସମାତ୍ରେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନାମଧାରକଃ ଅଗ୍ନ୍ଯୁପାସନମାତ୍ରଂ ଚ ଗାଯତ୍ର୍ଯଭ୍ଯସନଂ ତଥା
କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର କେବଳ ଅଗ୍ନିପୂଜା ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ ଥିଲା।