ଉପାଂଶୁଵ୍ରତମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ଦୀକ୍ଷାଂ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକୀମ୍ ପିତୁର୍ ନିଯୋଗାଦ୍ ଅଵସତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଵନଗତେ ନୃପେ
ଉପାଂଶୁ ବ୍ରତ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଦୀକ୍ଷା ନେଇ, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ରାଜା ବନରେ ଥିବାବେଳେ ସେ ରହିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଚୈଵ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ତଥୈଵାନ୍ତଃପୁରଂ ମୁନିଃ ଯାଜ୍ଯୋପାଧ୍ଯାଯସଂଯୋଗାଦ୍ ଵସିଷ୍ଠଃ ପର୍ଯରକ୍ଷତ
ବସିଷ୍ଠ ମୁନି, ଯଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ ଓ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ସହିତ, ଅୟୋଧ୍ୟା, ରାଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତୁ ବାଲ୍ଯାଚ୍ ଚ ଭାଵିନୋ ଽର୍ଥସ୍ଯ ଵୈ ବଲାତ୍ ଵସିଷ୍ଠେ ଽଭ୍ଯଧିକଂ ମନ୍ଯୁଂ ଧାରଯାମ୍ ଆସ ନିତ୍ଯଶଃ
କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ତାଙ୍କର ବାଳ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଜୋରରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ବେସି ରାଗ ଧରିଥିଲେ।
ପିତ୍ରା ହି ତଂ ତଦା ରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ ତ୍ଯଜ୍ଯମାନଂ ପ୍ରିଯଂ ସୁତମ୍ ନିଵାରଯାମ୍ ଆସ ମୁନିର୍ ବହୁନା କାରଣେନ ନ
ପିତା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବହିଷ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ, ବହୁ କାରଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ।
ପାଣିଗ୍ରହଣମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ନିଷ୍ଠା ସ୍ଯାତ୍ ସପ୍ତମେ ପଦେ ନ ଚ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଧତଵାନ୍ ସପ୍ତମେ ପଦେ
ବିବାହ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ସପ୍ତମ ପଦେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ସେଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିଯୋଗୁଁ ସେ ସପ୍ତମ ପଦରେ ତ୍ୟାଗିତ ହେଲେ।
ଜାନନ୍ ଧର୍ମଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ ତୁ ନ ମାଂ ତ୍ରାତୀତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତଦା ରୋଷଂ ଵସିଷ୍ଠେ ମନସାକରୋତ୍
ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଲେ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସେ ସମୟରେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ମନରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଗୁଣବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଵସିଷ୍ଠଃ କୃତଵାଂସ୍ ତଥା ନ ଚ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତସ୍ଯ ତମ୍ ଉପାଂଶୁମ୍ ଅବୁଧ୍ଯତ
ଭଗବାନ ବଶିଷ୍ଠ ଗୁଣ ବୁଝିକରି ଏହିପରି କାମ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ତାଙ୍କର ନିରବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅପରିତୋଷଶ୍ ଚ ପିତୁର୍ ଆସୀନ୍ ମହାତ୍ମନଃ ତେନ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ନାଵର୍ଷତ୍ ପାକଶାସନଃ
ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କର ଅସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା, ବାରହ ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଷା ହେଲା ନାହିଁ।
ତେନ ତ୍ଵ୍ ଇଦାନୀଂ ଵିହିତାଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ତାଂ ଦୁର୍ଵହାଂ ଭୁଵି କୁଲସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିର୍ ଵିପ୍ରାଃ କୃତା ସା ଵୈ ଭଵେଦ୍ ଇତି
ଏହିପରି ଭାବେ ଏବେ ଯେଉଁ କଠିନ ଦୀକ୍ଷା ନେଉଥିଲେ, ସେହି ଦୀକ୍ଷା କୁଳ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ କରାଯାଇଥିଲା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
ନ ତଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ ପିତ୍ରା ତ୍ଯକ୍ତଂ ନ୍ଯଵାରଯତ୍ ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ପୁତ୍ରମ୍ ଅସ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଏଵଂମତିର୍ ମୁନିଃ
ଭଗବାନ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ, ପିତାଙ୍କ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଞ୍ଚିଲେ ନାହିଁ; କାରଣ, ମୁଁ ଏହି ପୁଅଙ୍କର ପୁଅକୁ ଅଭିଷେକ କରିବି ବୋଲି ମନେ ଭାବିଥିଲେ।
ସ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ତାଂ ଦୀକ୍ଷାମ୍ ଅଵହଦ୍ ବଲୀ ଅଵିଦ୍ଯମାନେ ମାଂସେ ତୁ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ସେହି ଦୀକ୍ଷା ଅଟୁଟ ରଖିଲେ, ଯଦିଓ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠ ପାଇଁ ମାଂସ ମିଳୁଥିଲା ନାହିଁ।
ସର୍ଵକାମଦୁଘାଂ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଂ ସ ଦଦର୍ଶ ନୃପାତ୍ମଜଃ ତାଂ ଵୈ କ୍ରୋଧାଚ୍ ଚ ମୋହାଚ୍ ଚ ଶ୍ରମାଚ୍ ଚୈଵ କ୍ଷୁଧାନ୍ଵିତଃ
ରାଜପୁତ୍ର ଏକ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗାଈକୁ ଦେଖିଲେ; କ୍ରୋଧ, ମୋହ, କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଭୋକରେ ତାକୁ ଧରିଲେ।
ଦେଶଧର୍ମଗତୋ ରାଜା ଜଘାନ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ତନ୍ମାଂସଂ ସ ସ୍ଵଯଂ ଚୈଵ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜାନ୍
ଦେଶର ଚଳିତ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ରାଜା ସେଇ ଗାଈକୁ ମାରିଦେଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେ ନିଜେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସେ ମାଂସ ଖାଇଲେ।
ଭୋଜଯାମ୍ ଆସ ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଚୁକ୍ରୁଧେ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ବଶିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ପାତଯେଯମ୍ ଅହଂ କ୍ରୂର ତଵ ଶଙ୍କୁମ୍ ଅସଂଶଯମ୍ ଯଦି ତେ ଦ୍ଵାଵ୍ ଇମୌ ଶଙ୍କୂ ନ ସ୍ଯାତାଂ ଵୈ କୃତୌ ପୁନଃ
ହେ କ୍ରୂର, ଏହି କଠି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ତୋତେ ଫେଲିଦେଉଥାନ୍ତି, ଯଦି ତୋର ଏହି ଦୁଇଟି କଠି ପୁଣି ତିଆରି ହେବ ନାହିଁ।
ପିତୁଶ୍ ଚାପରିତୋଷେଣ ଗୁରୁଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଵଧେନ ଚ ଅପ୍ରୋକ୍ଷିତୋପଯୋଗାଚ୍ ଚ ତ୍ରିଵିଧସ୍ ତେ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ପିତାଙ୍କର ଅସନ୍ତୋଷ, ଗୁରୁଙ୍କ ଗାଈ ମାରିବା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ନହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ତୋର ତିନି ପ୍ରକାର ଅପରାଧ ହୋଇଛି।
ଏଵଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଶଙ୍କୂନି ତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତପାଃ ତ୍ରିଶଙ୍କୁର୍ ଇତି ହୋଵାଚ ତ୍ରିଶଙ୍କୁସ୍ ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଏପରି ତାଙ୍କର ତିନିଟି କଠି ଦେଖି, ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ, 'ତ୍ରିଶଙ୍କୁ'। ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ 'ତ୍ରିଶଙ୍କୁ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଦାରାଣାମ୍ ଅନେନ ଭରଣଂ କୃତମ୍ ତେନ ତସ୍ମୈ ଵରଂ ପ୍ରାଦାନ୍ ମୁନିଃ ପ୍ରୀତସ୍ ତ୍ରିଶଙ୍କଵେ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ଜୀବିକା ପାଇଲେ; ଏହିଯୋଗୁଁ ମୁନି ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏକ ଵର ଦେଲେ।
ଛନ୍ଦ୍ଯମାନୋ ଵରେଣାଥ ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ନୃପାତ୍ମଜଃ ସଶରୀରୋ ଵ୍ରଜେ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଯାଚିତୋ ଵରଃ
ଵର ଚାହିଁବାକୁ କହିଲେ, ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି'। ଏହିପରି ସେ ଵର ଚାହିଲେ।
ଅନାଵୃଷ୍ଟିଭଯେ ତସ୍ମିନ୍ ଗତେ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକେ ପିତ୍ର୍ଯେ ରାଜ୍ଯେ ଽଭିଷିଚ୍ଯାଥ ଯାଜଯାମ୍ ଆସ ପାର୍ଥିଵମ୍
ବାରହ ବର୍ଷର ଅନାବୃଷ୍ଟି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଓ ଭୟ ହଟିଯିବା ପରେ, ସେ ପିତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ମିଷତାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ କୌଶିକଃ ଦିଵମ୍ ଆରୋପଯାମ୍ ଆସ ସଶରୀରଂ ମହାତପାଃ
ଦେବତାମାନେ ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, କୌଶିକ ମହାତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେହସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠାଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ସତ୍ଯରଥା ନାମ ପତ୍ନୀ କୈକେଯଵଂଶଜା କୁମାରଂ ଜନଯାମ୍ ଆସ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମ୍ ଅକଲ୍ମଷମ୍
ତାଙ୍କର ସତ୍ୟରଥା ନାମକ ପତ୍ନୀ, କୈକେୟ ବଂଶର ଜନ୍ମ, ଏକ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସ ଵୈ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ ତ୍ରୈଶଙ୍କଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଆହର୍ତା ରାଜସୂଯସ୍ଯ ସମ୍ରାଡ୍ ଇତି ହ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ସେହି ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ତିନି ତ୍ରୈଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସାରା ଜଗତରେ ସାମ୍ରାଟ୍ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଽଭୂଦ୍ ରୋହିତୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ ହରିତୋ ରୋହିତସ୍ଯାଥ ଚଞ୍ଚୁର୍ ହାରିତ ଉଚ୍ଯତେ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ରୋହିତ। ରୋହିତଙ୍କୁ ହରିତ ଓ ହରିତଙ୍କୁ ଚଞ୍ଚୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ହାରିତ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
ଵିଜଯଶ୍ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଶ୍ ଚଞ୍ଚୁପୁତ୍ରୋ ବଭୂଵ ହ ଜେତା ସ ସର୍ଵପୃଥିଵୀଂ ଵିଜଯସ୍ ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଚଞ୍ଚୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବିଜୟ, ଯିଏ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ସାରା ପୃଥିବୀକୁ ଜିତିଥିଲେ, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ବିଜୟ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ରୁରୁକସ୍ ତନଯସ୍ ତସ୍ଯ ରାଜା ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦଃ ରୁରୁକସ୍ଯ ଵୃକଃ ପୁତ୍ରୋ ଵୃକାଦ୍ ବାହୁସ୍ ତୁ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ ରୁରୁକ, ଏକ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା। ରୁରୁକଙ୍କର ପୁଅ ଭଲେ ବୃକ, ବୃକଙ୍କୁ ବାହୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ହୈହଯାସ୍ ତାଲଜଙ୍ଘାଶ୍ ଚ ନିରସ୍ଯନ୍ତି ସ୍ମ ତଂ ନୃପମ୍ ତତ୍ପତ୍ନୀ ଗର୍ଭମ୍ ଆଦାଯ ଔର୍ଵସ୍ଯାଶ୍ରମମ୍ ଆଵିଶତ୍
ହୈହୟ ଓ ତାଳଜଂଘମାନେ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଗର୍ଭବତୀ ରାଣୀ ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନାସତ୍ଯୋ ଧାର୍ମିକଶ୍ ଚୈଵ ସ ହ ଧର୍ମଯୁଗେ ଽଭଵତ୍ ସଗରସ୍ ତୁ ସୁତୋ ବାହୋର୍ ଯଜ୍ଞେ ସହ ଗରେଣ ଵୈ
ସେ ଧର୍ମିକ ଓ ନୀତିବାନ୍ ଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମ ଯୁଗରେ ବସିଥିଲେ। ବାହୁଙ୍କର ପୁଅ ସଗର, ଗର ନିଆଁ ସହିତ ଗର୍ଭରେ ଆସିଥିଲେ।
ଔର୍ଵସ୍ଯାଶ୍ରମମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଭାର୍ଗଵେଣାଭିରକ୍ଷିତଃ ଆଗ୍ନେଯମ୍ ଅସ୍ତ୍ରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚ ଭାର୍ଗଵାତ୍ ସଗରୋ ନୃପଃ
ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ରହିଥିଲେ। ଭାର୍ଗବଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ପାଇଥିଲେ ସଗର ରାଜା।
ଜିଗାଯ ପୃଥିଵୀଂ ହତ୍ଵା ତାଲଜଙ୍ଘାନ୍ ସହୈହଯାନ୍ ଶକାନାଂ ପହ୍ନଵାନାଂ ଚ ଧର୍ମଂ ନିରସଦ୍ ଅଚ୍ଯୁତଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପାରଦାନାଂ ଚ ଧର୍ମଵିତ୍
ସେ ତାଳଜଂଘ ଓ ହୈହୟମାନେଙ୍କୁ ମାରି ସାରା ପୃଥିବୀକୁ ଜିତିଥିଲେ। ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମିକ ସଗର ଶକ, ପହ୍ଲବ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ପାରଦମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଧର୍ମରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ।