ତତ୍ର ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଵିଖ୍ଯାତାନି ସୁରାଦିଭିଃ ବହୂନି ତେଷାଂ ନାମାନି ମତ୍ତଃ ଶୃଣୁ ମହାମତେ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିବା ବହୁତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଅଛି। ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେଗୁଡିକର ନାମ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଶୁନଃଶେପଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ସରୋହିତମ୍ ଇତ୍ଯାଦ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟ ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଅଥ ଚତୁର୍ଦଶ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶୁନଃଶେପ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସରୋହିତ ଓ ଏମିତି ଆଠ ହଜାର ଚଉଦ ଟିର୍ଥ ଅଛି।
ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ନରମେଧଫଲପ୍ରଦମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ଚାସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମ
ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ ମଣିଷ ବଳିର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମହିମା କୁହାଯାଇଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଃ ପଠେତ୍ ପାଠଯେଦ୍ ଵାପି ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଵାପି ଭକ୍ତିତଃ ଅପୁତ୍ରଃ ପୁତ୍ରମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଯଚ୍ ଚାନ୍ଯନ୍ ମନସଃ ପ୍ରିଯମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଢ଼େ, ପଢ଼ାଏ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଯଦି ସନ୍ତାନହୀନ ହୁଏ, ତେବେ ସନ୍ତାନ ପାଏ ଏବଂ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଠି ମିଳେ।
ସୋମତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍ ତତ୍ର ଵୃତ୍ତଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଯତ୍ନେନ ନାରଦ
ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସୋମତୀର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ। ଏଠାରେ ଯେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ନାରଦ, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ସୋମୋ ରାଜାମୃତମଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ପୁରାଭଵତ୍ ନ ଦେଵାନାଂ ତଦା ଦେଵା ମାମ୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯେଦମ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍
ସୋମ, ଅମୃତରୁ ତିଆରି ରାଜା, ପୂର୍ବେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନଥିଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ ଆହୃତଃ ସୋମୋ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରାଣଦଃ ପୁରା ତମ୍ ଅଧ୍ଯାଯନ୍ ସୁରଗଣା ଋଷଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅତିଦୁଃଖିତାଃ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ ସୋମୋ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମାକଂ ତଥା ନୀତିର୍ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆଣିଥିବା ସୋମ ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ଦେଇଥିଲେ। ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ଓ ଋଷିମାନେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଇ କହିଲେ, 'ସୋମ କିପରି ଆମର ହେବ, ଏହା ପାଇଁ ଉପାୟ କରାଯାଉ।'
ତତ୍ର ଵାଗ୍ ଵିବୁଧାନ୍ ଆହ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ କାମୁକାଃ ତେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵାଥ ମାଂ ଦେଵାଃ ସୋମମ୍ ଆହର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥ
ସେଠାରେ ବାଣୀ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ଜନାନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ। ତେଣୁ ମୋତେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ ସୋମକୁ ଆଣିପାରିବେ।'
ଵାଚଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁର୍ ଅମରାସ୍ ତ୍ଵାଂ ଦାତୁଂ ନ କ୍ଷମା ଵଯମ୍ ଵିନା ତେନାପି ନ ସ୍ଥାତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ନୈଵ ତ୍ଵଯା ଵିନା
ଅମରମାନେ ବାଣୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବୁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ବିନା ରହିପାରିବୁ ନାହିଁ, ସେପରି ସୋମ ବିନା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ପୁନର୍ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦେଵାନ୍ ପୁନର୍ ଏଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ତ୍ଵ୍ ଇହ ଅତ୍ର ବୁଦ୍ଧିର୍ ଵିଧାତଵ୍ଯା କ୍ରିଯତାଂ କ୍ରତୁର୍ ଉତ୍ତମଃ
ବାଣୀ ପୁଣି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଆସିବି। ଏଠି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର, ଏବଂ ଏକ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କର।'
ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତୀରେ ଭଵେଦ୍ ଦେଵାଗମୋ ଯଦି ମଖଂ ତୁ ଵିଷଯଂ କୃତ୍ଵା ଆଯାନ୍ତୁ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ଦେବତାମାନେ ଯଦି ଏକତ୍ରିତ ହେବେ, ତେବେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଆସନ୍ତୁ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ପଣଧ୍ଵଂ ତଂ ମଯା ସହ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୁରଗଣାଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଵଚଃସ୍ଥିତାଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ଜନାନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ସହିତ ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିଲେ। ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ମାନିଲେ।
ଦେଵଦୂତୈଃ ପୃଥଗ୍ ଦେଵାନ୍ ଯକ୍ଷାନ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵପନ୍ନଗାନ୍ ଆହ୍ଵାନଂ ଚକ୍ରିରେ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯେ ଦେଵଗିରୌ ତଦା
ସେଇ ସମୟରେ ପବିତ୍ର ଦେବଗିରି ପର୍ବତରେ ଦେବଦୂତମାନେ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପନ୍ନଗମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଡାକିଲେ।
ତତୋ ଦେଵଗିରିର୍ ନାମ ପର୍ଵତସ୍ଯାଭଵନ୍ ମୁନେ ତତ୍ରାଗମନ୍ ସୁରଗଣା ଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷକିଂନରାଃ
ସେଠାରୁ ଏହି ପର୍ବତକୁ ଦେବଗିରି ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଉଛି, ମୁନି। ସେଠାରେ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଦେଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ ଚ ଋଷଯସ୍ ତଥାଷ୍ଟୌ ଦେଵଯୋନଯଃ ଋଷିଭିର୍ ଗୌତମୀତୀରେ କ୍ରିଯମାଣେ ମହାଧ୍ଵରେ
ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଋଷିମାନେ ଓ ଆଠ ପ୍ରକାର ଦେବଯୋନିମାନେ ଗୌତମୀ ତୀରେ ଋଷିମାନେ କରୁଥିବା ମହାଯଜ୍ଞରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵୈଃ ପରିଵୃତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଽଭ୍ଯଭାଷତ
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଉହା କହିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଅଥ ସଂପୂଜ୍ଯ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ସମୀପତଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ପଣଧ୍ଵଂ ନୋ ଯୁଷ୍ମାକମ୍ ଅମୃତାତ୍ମନା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସମୀପରେ ସେ କହିଲେ— 'ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପଣ ହେଉ, ଏହାର ଦାଉ ହେଉ ଅମୃତ ଆତ୍ମା।'
ତଚ୍ ଛକ୍ରଵଚନାତ୍ ତେ ଵୈ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ କାମୁକାଃ ସୋମଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁରେଭ୍ଯସ୍ ତୁ ଜଗୃହୁସ୍ ତାଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍
ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ, ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ସୋମକୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦେଲେ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନିଜେମାନେ ନେଇଲେ।
ସୋମୋ ଽଭଵଚ୍ ଚାମରାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ସରସ୍ଵତୀ ଅଵସତ୍ ତତ୍ର ଵାଗୀଶା ତଥାପି ଚ ସୁରାନ୍ତିକେ
ସୋମ ଏବେ ଅପ୍ସରା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ଅଂଶ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ବାଣୀଦେବୀ ତଥାପି ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ନିକଟେ ରହିଲେ।
ଆଯାତି ଚ ରହୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଉପାଂଶୁ କ୍ରିଯତାମ୍ ଇତି ଅତ ଏଵ ହି ସୋମସ୍ଯ କ୍ରଯୋ ଭଵତି ନାରଦ
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଚୁପଚାପ ଆସନ୍ତି, 'ସବୁ କାମ ଶାନ୍ତ ଭାବେ କର' ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏହିପରି ଭାବେ ହିଁ, ନାରଦ, ସୋମ କିଣାଯାଏ।
ଉପାଂଶୁନା ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ସୋମକ୍ରଯଣ ଏଵ ହି ତତୋ ଽଭଵଦ୍ ଦେଵତାନାଂ ସୋମଶ୍ ଚାପି ସରସ୍ଵତୀ
ସୋମ କିଣିବା କାମରେ ସବୁ କିଛି ଚୁପଚାପ କରିବା ଦରକାର; ଏପରି ଭାବେ ସୋମ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବତାମାନେ ଙ୍କର ହେଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ନୈଵ ସୋମୋ ନୈଵାସୀଚ୍ ଚ ସରସ୍ଵତୀ ତତ୍ରାଗମନ୍ ସର୍ଵ ଏଵ ସୋମାର୍ଥଂ ଗୌତମୀତଟମ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଙ୍କ ପାଖରେ ନ ସୋମ ରହିଲା, ନ ସରସ୍ୱତୀ; ତେବେ ସମସ୍ତେ ସୋମ ପାଇଁ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳକୁ ଆସିଲେ।
ଗାଵୋ ଦେଵାଃ ପର୍ଵତା ଯକ୍ଷରକ୍ଷାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସାଧ୍ଯା ମୁନଯୋ ଗୁହ୍ଯକାଶ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ ତେ ମରୁତଃ ପନ୍ନଗାଶ୍ ସର୍ଵୌଷଧ୍ଯୋ ମାତରୋ ଲୋକପାଲାଃ
ଗାଈ, ଦେବତା, ପାହାଡ଼, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ, ଋଷି, ଗୁହ୍ୟକ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମରୁତ, ସର୍ପ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି, ମାଆଁମାନେ ଓ ଲୋକପାଳମାନେ—
ପଞ୍ଚଵିଂଶତିନଦ୍ଯସ୍ ତୁ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସଂଗତା ମୁନେ ପୂର୍ଣାହୁତିର୍ ଯତ୍ର ଦତ୍ତା ପୂର୍ଣାଖ୍ଯାନଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ମୁନି, ପଚିଶଟି ନଦୀ ଗଙ୍ଗାରେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ ଦିଆଯାଏ; ଏହିଠାକୁ 'ପୂର୍ଣ୍ଣାଖ୍ୟାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗୌତମ୍ଯାଂ ସଂଗତା ଯାସ୍ ତୁ ସର୍ଵାଶ୍ ଚାପି ଯଥୋଦିତାଃ ତନ୍ନାମଧେଯତୀର୍ଥାନି ସଂକ୍ଷେପାଚ୍ ଛୃଣୁ ନାରଦ
ଗୌତମୀରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନେ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଏବେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ, ନାରଦ।
ସୋମତୀର୍ଥଂ ଚ ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ଦେଵତୀର୍ଥମ୍ ଅତଃ ପରମ୍ ପୂର୍ଣାତୀର୍ଥଂ ତତଃ ଶାଲଂ ଶ୍ରୀପର୍ଣାସଂଗମଂ ତଥା
ସୋମତୀର୍ଥ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତୀର୍ଥ, ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥ, ତାପରେ ଶାଳ ଓ ଶ୍ରୀପର୍ଣ୍ଣା ସଙ୍ଗମ—
ସ୍ଵାଗତାସଂଗମଂ ପୁଣ୍ଯଂ କୁସୁମାଯାଶ୍ ଚ ସଂଗମମ୍ ପୁଷ୍ଟିସଂଗମମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ କର୍ଣିକାସଂଗମଂ ଶୁଭମ୍
ସ୍ୱାଗତା ସଙ୍ଗମ, ପବିତ୍ର କୁସୁମା ସଙ୍ଗମ, ପୁଷ୍ଟି ସଙ୍ଗମ, ଶୁଭ କର୍ଣ୍ଣିକା ସଙ୍ଗମ—
ଵୈଣଵୀସଂଗମଶ୍ ଚୈଵ କୃଶରାସଂଗମସ୍ ତଥା ଵାସଵୀସଂଗମଶ୍ ଚୈଵ ଶିଵଶର୍ଯା ତଥା ଶିଖୀ
ବୈଣବୀ ସଙ୍ଗମ, କୃଶରା ସଙ୍ଗମ, ବାସବୀ ସଙ୍ଗମ, ଶିବଶର୍ଯ୍ୟା ଓ ଶିଖୀ—
କୁସୁମ୍ଭିକା ଉପାରଥ୍ଯା ଶାନ୍ତିଜା ଦେଵଜା ତଦା ଅଜୋ ଵୃଦ୍ଧଃ ସୁରୋ ଭଦ୍ରୋ ଗୌତମ୍ଯା ସହ ସଂଗତାଃ
କୁସୁମ୍ଭିକା, ଉପାରଥ୍ୟା, ଶାନ୍ତିଜା, ଦେବଜା, ତାପରେ ଅଜ, ବୃଦ୍ଧ, ସୁର, ଭଦ୍ର—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୌତମୀ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ନଦୀନଦସହାଯଗାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ହ୍ଯ୍ ଅଗମନ୍ ଦେଵପର୍ଵତେ
ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ନଦୀ-ନଦୀକୁଳ ସହିତ, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦେବପାହାଡ଼କୁ ଆସିଥିଲେ।