ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସ୍ତୁଵନ୍ତସ୍ ତେ ମୁଦଂ ଯାନ୍ତୁ ଶିଵେ ରତାଃ ଏନଂ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ମୁନଯୋ ଦେଵାଶ୍ ଚ ହଵିଷୋ ଭୁଜଃ
ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ର ଗାଇ ଶୁଭକାମନାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଯାଉନ୍ତୁ; ମୁନିମାନେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଊଚୁଶ୍ ଚ ମୁନଯୋ ମେନେ ଚ ନୃପସତ୍ତମଃ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଶୁନଃଶେପୋ ଗଙ୍ଗାଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପାଵନୀମ୍
ମୁନିମାନେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିଲେ; ତାପରେ ଶୁନଃଶେପ ତିନି ଲୋକ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟାଵ ତାନ୍ ଦେଵାନ୍ ଯେ ତତ୍ର ହଵିଷୋ ଭୁଜଃ ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟାଃ ସୁରଗଣାଃ ଶୁନଃଶେପଂ ଚ ତେ ମୁନେ ଅଵଦନ୍ତ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଶୃଣ୍ଵତଃ
ସେ ସ୍ନାନ କରି, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ତାପରେ ଦେବମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ କହିଲେ।
କ୍ରତୁଃ ପୂର୍ଣୋ ଭଵତ୍ଵ୍ ଏଷ ଶୁନଃଶେପଵଧଂ ଵିନା
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ମାରିବା ଛାଡ଼ି ସଫଳ ହେଉ।
ଵିଶେଷେଣାଥ ଵରୁଣଶ୍ ଚାଵଦନ୍ ନୃପସତ୍ତମମ୍ ତତଃ ପୂର୍ଣୋ ଽଭଵଦ୍ ରାଜ୍ଞୋ ନୃମେଧୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ
ତାପରେ ବିଶେଷକରି ବରୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏହିପରି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାନବ ବଳି ସଫଳ ହେଲା।
ଦେଵାନାଂ ଚ ପ୍ରସାଦେନ ମୁନୀନାଂ ଚ ପ୍ରସାଦତଃ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ତୁ ପ୍ରସାଦେନ ରାଜ୍ଞଃ ପୂର୍ଣୋ ଽଭଵତ୍ କ୍ରତୁଃ
ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଦୟା, ମୁନିମାନେଙ୍କ କୃପା ଏବଂ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମହିମାରେ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଲା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ଶୁନଃଶେପଂ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ସଂସଦି ଅକରୋଦ୍ ଆତ୍ମନଃ ପୁତ୍ରଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ସୁରାନ୍ତିକେ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସଭାରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ କରିନେଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଚକାର ପୁତ୍ରାଣାମ୍ ଆତ୍ମନଃ ସ ତୁ କୌଶିକଃ ନ ମେନିରେ ଯେ ଚ ପୁତ୍ରା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେ କୌଶିକ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଏହାକୁ ମନେନି।
ଶୁନଃଶେପସ୍ଯ ଚ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ତାଞ୍ ଶଶାପ ସ କୌଶିକଃ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ଯେ ମେନିରେ ପୁତ୍ରାଃ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ତାନ୍ ସୁତାନ୍
ଯେ ସନ୍ତାନମାନେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଠାରୁ ବଡ଼ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କୌଶିକ ଶାପ ଦେଲେ। ଯେମାନେ ଏପରି ଭାବିନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଵରେଣ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲସ୍ ତଦ୍ ଏତତ୍ କଥିତଂ ମଯା ଏତତ୍ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ର ଜାତଂ ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହିଲେ, ସେଇ ଗଳ୍ପଟି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହା ସବୁ ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ଘଟିଥିଲା।
ତତ୍ର ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଵିଖ୍ଯାତାନି ସୁରାଦିଭିଃ ବହୂନି ତେଷାଂ ନାମାନି ମତ୍ତଃ ଶୃଣୁ ମହାମତେ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିବା ବହୁତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଅଛି। ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେଗୁଡିକର ନାମ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଶୁନଃଶେପଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ସରୋହିତମ୍ ଇତ୍ଯାଦ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟ ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଅଥ ଚତୁର୍ଦଶ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶୁନଃଶେପ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସରୋହିତ ଓ ଏମିତି ଆଠ ହଜାର ଚଉଦ ଟିର୍ଥ ଅଛି।
ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ନରମେଧଫଲପ୍ରଦମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ଚାସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମ
ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ ମଣିଷ ବଳିର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମହିମା କୁହାଯାଇଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଃ ପଠେତ୍ ପାଠଯେଦ୍ ଵାପି ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଵାପି ଭକ୍ତିତଃ ଅପୁତ୍ରଃ ପୁତ୍ରମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଯଚ୍ ଚାନ୍ଯନ୍ ମନସଃ ପ୍ରିଯମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଢ଼େ, ପଢ଼ାଏ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଯଦି ସନ୍ତାନହୀନ ହୁଏ, ତେବେ ସନ୍ତାନ ପାଏ ଏବଂ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଠି ମିଳେ।
ସୋମତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍ ତତ୍ର ଵୃତ୍ତଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଯତ୍ନେନ ନାରଦ
ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସୋମତୀର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ। ଏଠାରେ ଯେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ନାରଦ, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ସୋମୋ ରାଜାମୃତମଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ପୁରାଭଵତ୍ ନ ଦେଵାନାଂ ତଦା ଦେଵା ମାମ୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯେଦମ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍
ସୋମ, ଅମୃତରୁ ତିଆରି ରାଜା, ପୂର୍ବେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନଥିଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ ଆହୃତଃ ସୋମୋ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରାଣଦଃ ପୁରା ତମ୍ ଅଧ୍ଯାଯନ୍ ସୁରଗଣା ଋଷଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅତିଦୁଃଖିତାଃ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ ସୋମୋ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମାକଂ ତଥା ନୀତିର୍ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆଣିଥିବା ସୋମ ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ଦେଇଥିଲେ। ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ଓ ଋଷିମାନେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଇ କହିଲେ, 'ସୋମ କିପରି ଆମର ହେବ, ଏହା ପାଇଁ ଉପାୟ କରାଯାଉ।'
ତତ୍ର ଵାଗ୍ ଵିବୁଧାନ୍ ଆହ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ କାମୁକାଃ ତେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵାଥ ମାଂ ଦେଵାଃ ସୋମମ୍ ଆହର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥ
ସେଠାରେ ବାଣୀ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ଜନାନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ। ତେଣୁ ମୋତେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ ସୋମକୁ ଆଣିପାରିବେ।'
ଵାଚଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁର୍ ଅମରାସ୍ ତ୍ଵାଂ ଦାତୁଂ ନ କ୍ଷମା ଵଯମ୍ ଵିନା ତେନାପି ନ ସ୍ଥାତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ନୈଵ ତ୍ଵଯା ଵିନା
ଅମରମାନେ ବାଣୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବୁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ବିନା ରହିପାରିବୁ ନାହିଁ, ସେପରି ସୋମ ବିନା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ପୁନର୍ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦେଵାନ୍ ପୁନର୍ ଏଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ତ୍ଵ୍ ଇହ ଅତ୍ର ବୁଦ୍ଧିର୍ ଵିଧାତଵ୍ଯା କ୍ରିଯତାଂ କ୍ରତୁର୍ ଉତ୍ତମଃ
ବାଣୀ ପୁଣି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଆସିବି। ଏଠି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର, ଏବଂ ଏକ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କର।'
ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତୀରେ ଭଵେଦ୍ ଦେଵାଗମୋ ଯଦି ମଖଂ ତୁ ଵିଷଯଂ କୃତ୍ଵା ଆଯାନ୍ତୁ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ଦେବତାମାନେ ଯଦି ଏକତ୍ରିତ ହେବେ, ତେବେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଆସନ୍ତୁ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ପଣଧ୍ଵଂ ତଂ ମଯା ସହ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୁରଗଣାଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଵଚଃସ୍ଥିତାଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ଜନାନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ସହିତ ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିଲେ। ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ମାନିଲେ।
ଦେଵଦୂତୈଃ ପୃଥଗ୍ ଦେଵାନ୍ ଯକ୍ଷାନ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵପନ୍ନଗାନ୍ ଆହ୍ଵାନଂ ଚକ୍ରିରେ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯେ ଦେଵଗିରୌ ତଦା
ସେଇ ସମୟରେ ପବିତ୍ର ଦେବଗିରି ପର୍ବତରେ ଦେବଦୂତମାନେ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପନ୍ନଗମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଡାକିଲେ।
ତତୋ ଦେଵଗିରିର୍ ନାମ ପର୍ଵତସ୍ଯାଭଵନ୍ ମୁନେ ତତ୍ରାଗମନ୍ ସୁରଗଣା ଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷକିଂନରାଃ
ସେଠାରୁ ଏହି ପର୍ବତକୁ ଦେବଗିରି ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଉଛି, ମୁନି। ସେଠାରେ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଦେଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ ଚ ଋଷଯସ୍ ତଥାଷ୍ଟୌ ଦେଵଯୋନଯଃ ଋଷିଭିର୍ ଗୌତମୀତୀରେ କ୍ରିଯମାଣେ ମହାଧ୍ଵରେ
ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଋଷିମାନେ ଓ ଆଠ ପ୍ରକାର ଦେବଯୋନିମାନେ ଗୌତମୀ ତୀରେ ଋଷିମାନେ କରୁଥିବା ମହାଯଜ୍ଞରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵୈଃ ପରିଵୃତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଽଭ୍ଯଭାଷତ
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଉହା କହିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଅଥ ସଂପୂଜ୍ଯ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ସମୀପତଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ପଣଧ୍ଵଂ ନୋ ଯୁଷ୍ମାକମ୍ ଅମୃତାତ୍ମନା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସମୀପରେ ସେ କହିଲେ— 'ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପଣ ହେଉ, ଏହାର ଦାଉ ହେଉ ଅମୃତ ଆତ୍ମା।'
ତଚ୍ ଛକ୍ରଵଚନାତ୍ ତେ ଵୈ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ କାମୁକାଃ ସୋମଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁରେଭ୍ଯସ୍ ତୁ ଜଗୃହୁସ୍ ତାଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍
ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ, ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ସୋମକୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦେଲେ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନିଜେମାନେ ନେଇଲେ।
ସୋମୋ ଽଭଵଚ୍ ଚାମରାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ସରସ୍ଵତୀ ଅଵସତ୍ ତତ୍ର ଵାଗୀଶା ତଥାପି ଚ ସୁରାନ୍ତିକେ
ସୋମ ଏବେ ଅପ୍ସରା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ଅଂଶ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ବାଣୀଦେବୀ ତଥାପି ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ନିକଟେ ରହିଲେ।
ଆଯାତି ଚ ରହୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଉପାଂଶୁ କ୍ରିଯତାମ୍ ଇତି ଅତ ଏଵ ହି ସୋମସ୍ଯ କ୍ରଯୋ ଭଵତି ନାରଦ
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଚୁପଚାପ ଆସନ୍ତି, 'ସବୁ କାମ ଶାନ୍ତ ଭାବେ କର' ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏହିପରି ଭାବେ ହିଁ, ନାରଦ, ସୋମ କିଣାଯାଏ।