ଗୌତମୀଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଃ ସପୁରୋହିତଃ ପଶୁନା ଵିପ୍ରପୁତ୍ରେଣ ରୋହିତେନ ସୁତେନ ଚ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତୁମ ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ପଣ୍ଡିତମାନେ, ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ, ବଳି ପଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଶୁ, ରୋହିତ ଏବଂ ତୁମ ପୁଅ ସହିତ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ।
ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଃ କ୍ରତୁଶ୍ ଚୈଵ ଶୁନଃଶେପଵଧଂ ଵିନା କ୍ରତୁଃ ପୂର୍ଣୋ ଭଵେତ୍ ତତ୍ର ତସ୍ମାଦ୍ ଯାହି ମହାମତେ
ସେଠାରେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ହେବ, କିନ୍ତୁ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବ, ତେଣୁ ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏବେ ଯାଅ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଅଗାନ୍ ନୃପୋତ୍ତମଃ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଋଷିଣା ଵସିଷ୍ଠେନ ପୁରୋଧସା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଚଲିଗଲେ, ସେଠାରେ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ସହିତ ଥିଲେ।
ଵାମଦେଵେନ ଋଷିଣା ତଥାନ୍ଯୈର୍ ମୁନିଭିଃ ସହ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଂ ଗୌତମୀଂ ତାଂ ନରମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ
ବାମଦେବ ଋଷି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ସହିତ ସେ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ମାନବ ବଳି ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ।
ଵେଦିମଣ୍ଡପକୁଣ୍ଡାଦି ଯୂପପଶ୍ଵାଦି ଚାକରୋତ୍ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତସ୍ମିନ୍ ଯଜ୍ଞେ ପ୍ରଵର୍ତିତେ
ସେ ବେଦି, ମଣ୍ଡପ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ବଳିଖୁଠି ଏବଂ ବଳି ପଶୁ ତିଆରି କଲେ, ସବୁ କାମ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରି, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଶୁନଃଶେପଂ ପଶୁଂ ଯୂପେ ନିବଧ୍ଯାଥ ସମନ୍ତ୍ରକମ୍ ଵାରିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍
ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ବଳି ପଶୁ ଭାବେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଖୁଠିକୁ ବାନ୍ଧାଗଲା, ଜଳ ଛିଟାଯାଇଲା; ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—
ଦେଵାନ୍ ଋଷୀନ୍ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ରୋହିତଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ଅନୁଜାନନ୍ତ୍ଵ୍ ଇମଂ ସର୍ଵେ ଶୁନଃଶେପଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ବିଶେଷକରି ରୋହିତ, ସମସ୍ତେ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଯେଭ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ହଵିର୍ ଦେଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଽଯଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅନୁଜାନନ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଶୁନଃଶେପଂ ଵିଶେଷତଃ
ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ହବି ଦିଆଯିବ, ସେମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ବିଶେଷକରି ଶୁନଃଶେପ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଵସାଭିର୍ ଲୋମଭିସ୍ ତ୍ଵଗ୍ଭିର୍ ମାଂସୈଃ ସନ୍ମନ୍ତ୍ରିତୈର୍ ମଖେ ଅଗ୍ନୌ ହୋଷ୍ଯଃ ପଶୁଶ୍ ଚାଯଂ ଶୁନଃଶେପୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଯଥାଯଥା ଚର୍ବି, ଲୋମ, ଚର୍ମ ଏବଂ ମାଂସ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦିଆଯିବ; ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁନଃଶେପ ବଳି ପଶୁ ଭାବେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେବେ।
ଉପାସିତାଃ ସ୍ଯୁର୍ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ତ୍ଵ୍ ଅନୁମନ୍ଯ ମାମ୍ ଗୌତମୀଂ ଯାନ୍ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ଅନୁମୋଦନ କରି ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଉନ୍ତୁ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।
ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସ୍ତୁଵନ୍ତସ୍ ତେ ମୁଦଂ ଯାନ୍ତୁ ଶିଵେ ରତାଃ ଏନଂ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ମୁନଯୋ ଦେଵାଶ୍ ଚ ହଵିଷୋ ଭୁଜଃ
ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ର ଗାଇ ଶୁଭକାମନାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଯାଉନ୍ତୁ; ମୁନିମାନେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଊଚୁଶ୍ ଚ ମୁନଯୋ ମେନେ ଚ ନୃପସତ୍ତମଃ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଶୁନଃଶେପୋ ଗଙ୍ଗାଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପାଵନୀମ୍
ମୁନିମାନେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିଲେ; ତାପରେ ଶୁନଃଶେପ ତିନି ଲୋକ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟାଵ ତାନ୍ ଦେଵାନ୍ ଯେ ତତ୍ର ହଵିଷୋ ଭୁଜଃ ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟାଃ ସୁରଗଣାଃ ଶୁନଃଶେପଂ ଚ ତେ ମୁନେ ଅଵଦନ୍ତ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଶୃଣ୍ଵତଃ
ସେ ସ୍ନାନ କରି, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ତାପରେ ଦେବମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ କହିଲେ।
କ୍ରତୁଃ ପୂର୍ଣୋ ଭଵତ୍ଵ୍ ଏଷ ଶୁନଃଶେପଵଧଂ ଵିନା
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ମାରିବା ଛାଡ଼ି ସଫଳ ହେଉ।
ଵିଶେଷେଣାଥ ଵରୁଣଶ୍ ଚାଵଦନ୍ ନୃପସତ୍ତମମ୍ ତତଃ ପୂର୍ଣୋ ଽଭଵଦ୍ ରାଜ୍ଞୋ ନୃମେଧୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ
ତାପରେ ବିଶେଷକରି ବରୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏହିପରି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାନବ ବଳି ସଫଳ ହେଲା।
ଦେଵାନାଂ ଚ ପ୍ରସାଦେନ ମୁନୀନାଂ ଚ ପ୍ରସାଦତଃ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ତୁ ପ୍ରସାଦେନ ରାଜ୍ଞଃ ପୂର୍ଣୋ ଽଭଵତ୍ କ୍ରତୁଃ
ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଦୟା, ମୁନିମାନେଙ୍କ କୃପା ଏବଂ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମହିମାରେ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଲା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ଶୁନଃଶେପଂ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ସଂସଦି ଅକରୋଦ୍ ଆତ୍ମନଃ ପୁତ୍ରଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ସୁରାନ୍ତିକେ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସଭାରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ କରିନେଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଚକାର ପୁତ୍ରାଣାମ୍ ଆତ୍ମନଃ ସ ତୁ କୌଶିକଃ ନ ମେନିରେ ଯେ ଚ ପୁତ୍ରା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେ କୌଶିକ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଏହାକୁ ମନେନି।
ଶୁନଃଶେପସ୍ଯ ଚ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ତାଞ୍ ଶଶାପ ସ କୌଶିକଃ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ଯେ ମେନିରେ ପୁତ୍ରାଃ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ତାନ୍ ସୁତାନ୍
ଯେ ସନ୍ତାନମାନେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଠାରୁ ବଡ଼ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କୌଶିକ ଶାପ ଦେଲେ। ଯେମାନେ ଏପରି ଭାବିନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଵରେଣ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲସ୍ ତଦ୍ ଏତତ୍ କଥିତଂ ମଯା ଏତତ୍ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ର ଜାତଂ ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହିଲେ, ସେଇ ଗଳ୍ପଟି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହା ସବୁ ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ଘଟିଥିଲା।
ତତ୍ର ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଵିଖ୍ଯାତାନି ସୁରାଦିଭିଃ ବହୂନି ତେଷାଂ ନାମାନି ମତ୍ତଃ ଶୃଣୁ ମହାମତେ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିବା ବହୁତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଅଛି। ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେଗୁଡିକର ନାମ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଶୁନଃଶେପଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ସରୋହିତମ୍ ଇତ୍ଯାଦ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟ ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଅଥ ଚତୁର୍ଦଶ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶୁନଃଶେପ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସରୋହିତ ଓ ଏମିତି ଆଠ ହଜାର ଚଉଦ ଟିର୍ଥ ଅଛି।
ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ନରମେଧଫଲପ୍ରଦମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ଚାସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମ
ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ ମଣିଷ ବଳିର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମହିମା କୁହାଯାଇଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଃ ପଠେତ୍ ପାଠଯେଦ୍ ଵାପି ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଵାପି ଭକ୍ତିତଃ ଅପୁତ୍ରଃ ପୁତ୍ରମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଯଚ୍ ଚାନ୍ଯନ୍ ମନସଃ ପ୍ରିଯମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଢ଼େ, ପଢ଼ାଏ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଯଦି ସନ୍ତାନହୀନ ହୁଏ, ତେବେ ସନ୍ତାନ ପାଏ ଏବଂ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଠି ମିଳେ।
ସୋମତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍ ତତ୍ର ଵୃତ୍ତଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଯତ୍ନେନ ନାରଦ
ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସୋମତୀର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ। ଏଠାରେ ଯେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ନାରଦ, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ସୋମୋ ରାଜାମୃତମଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ପୁରାଭଵତ୍ ନ ଦେଵାନାଂ ତଦା ଦେଵା ମାମ୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯେଦମ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍
ସୋମ, ଅମୃତରୁ ତିଆରି ରାଜା, ପୂର୍ବେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନଥିଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ ଆହୃତଃ ସୋମୋ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରାଣଦଃ ପୁରା ତମ୍ ଅଧ୍ଯାଯନ୍ ସୁରଗଣା ଋଷଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅତିଦୁଃଖିତାଃ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ ସୋମୋ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମାକଂ ତଥା ନୀତିର୍ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆଣିଥିବା ସୋମ ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ଦେଇଥିଲେ। ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ଓ ଋଷିମାନେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଇ କହିଲେ, 'ସୋମ କିପରି ଆମର ହେବ, ଏହା ପାଇଁ ଉପାୟ କରାଯାଉ।'
ତତ୍ର ଵାଗ୍ ଵିବୁଧାନ୍ ଆହ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ କାମୁକାଃ ତେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵାଥ ମାଂ ଦେଵାଃ ସୋମମ୍ ଆହର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥ
ସେଠାରେ ବାଣୀ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ଜନାନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ। ତେଣୁ ମୋତେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ ସୋମକୁ ଆଣିପାରିବେ।'
ଵାଚଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁର୍ ଅମରାସ୍ ତ୍ଵାଂ ଦାତୁଂ ନ କ୍ଷମା ଵଯମ୍ ଵିନା ତେନାପି ନ ସ୍ଥାତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ନୈଵ ତ୍ଵଯା ଵିନା
ଅମରମାନେ ବାଣୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବୁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ବିନା ରହିପାରିବୁ ନାହିଁ, ସେପରି ସୋମ ବିନା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ପୁନର୍ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦେଵାନ୍ ପୁନର୍ ଏଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ତ୍ଵ୍ ଇହ ଅତ୍ର ବୁଦ୍ଧିର୍ ଵିଧାତଵ୍ଯା କ୍ରିଯତାଂ କ୍ରତୁର୍ ଉତ୍ତମଃ
ବାଣୀ ପୁଣି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଆସିବି। ଏଠି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର, ଏବଂ ଏକ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କର।'