ଵରୁଣାଯ ପଶୁଃ କଲ୍ପ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋ ଗୁଣଵତ୍ତରଃ ଯଦି କ୍ରୀଣାସି ମୂଲ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ଵଦ ସତ୍ଯଂ ମହାମୁନେ
ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ପଶୁଠାରୁ ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ। ଯଦି ତୁମେ ବେଚୁଛ, ମହାମୁନି, ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ କହ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵ୍ ଅଜୀଗର୍ତଃ ପୁତ୍ରମୂଲ୍ଯମ୍ ଅକଲ୍ପଯତ୍ ଗଵାଂ ସହସ୍ରଂ ଧାନ୍ଯାନାଂ ନିଷ୍କାନାଂ ଚାପି ଵାସସାମ୍ ରାଜପୁତ୍ର ଵରଂ ଦେହି ଦାସ୍ଯାମି ସ୍ଵସୁତଂ ତଵ
ଅଜୀଗର୍ତ୍ତ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି', ଏବଂ ପୁଅର ମୂଲ୍ୟ ଧରିଲେ: ହଜାରଟି ଗାଈ, ଧାନ, ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଓ କପଡ଼ା। ରାଜପୁତ୍ର, ଏହି ମୂଲ୍ୟ ଦିଅ, ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଇଦେବି।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ରୋହିତୋ ଽପି ପ୍ରାଦାତ୍ ସଵସନଂ ଧନମ୍ ଦତ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ପିତରମ୍ ଋଷିପୁତ୍ରେଣ ରୋହିତଃ ପିତ୍ରେ ନିଵେଦଯାମ୍ ଆସ କ୍ରଯକ୍ରୀତମ୍ ଋଷେଃ ସୁତମ୍
ରୋହିତ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି', ଧନ ଓ କପଡ଼ା ଦେଇ, ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ରୋହିତ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ ସେ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅକୁ କିଣିଛନ୍ତି।
ଵରୁଣାଯ ଯଜସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ପଶୁନା ତ୍ଵମ୍ ଅରୁଗ୍ ଭଵ
ବରୁଣଙ୍କୁ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ପଶୁ ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କର, ତେବେ ତୁମେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବ।
ତଥୋଵାଚ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପୁତ୍ରଵାକ୍ଯାଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍
ପୁଅର କଥା ଶୁଣି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ରାଜ୍ଞା ପାଲ୍ଯା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ଵିଶେଷତସ୍ ତୁ ଵର୍ଣାନାଂ ଗୁରଵୋ ହି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଶାସ୍ତ୍ର କହେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ; ବିଶେଷକରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ବର୍ଗର ଗୁରୁ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅପି ହି ଯେ ପୂଜ୍ଯା ମାଦୃଶାଃ କୁତ ଏଵ ହି ଅଵଜ୍ଞଯାପି ଯେଷାଂ ସ୍ଯାନ୍ ନୃପାଣାଂ ସ୍ଵକୁଲକ୍ଷଯଃ
ମୋ ପରି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ପୂଜ୍ୟ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କଲେ ରାଜାମାନେ ନିଜ ବଂଶର ନାଶ ଦେଖନ୍ତି।
ତାନ୍ ପଶୂନ୍ କୃତ୍ଵା କୃପଣଂ କଥଂ ରକ୍ଷିତୁମ୍ ଉତ୍ସହେ ଅହଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କୁର୍ଯାଂ ପଶୁଂ ନୈତଦ୍ ଧି ଯୁଜ୍ଯତେ
ଏହି ଦୁଃଖୀକୁ ପଶୁ କରି, କିପରି ମୁଁ ତାକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି? ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପଶୁ କରିବା ମୋତେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵରଂ ହି ଜାତୁ ମରଣଂ ନ କଥଂଚିଦ୍ ଦ୍ଵିଜଂ ପଶୁମ୍ କରୋମି ତସ୍ମାତ୍ ପୁତ୍ର ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ସୁଖଂ ଵ୍ରଜ
ଏକଥା ଭଲ, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ମରିଯିବି, କିନ୍ତୁ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପଶୁ କରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ ପୁଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ସୁଖରେ ଯାଅ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଵାଗ୍ ଉଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ଏହି ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଦେହବିହୀନ ଏକ ସ୍ୱର କହିଲା।
ଗୌତମୀଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଃ ସପୁରୋହିତଃ ପଶୁନା ଵିପ୍ରପୁତ୍ରେଣ ରୋହିତେନ ସୁତେନ ଚ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତୁମ ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ପଣ୍ଡିତମାନେ, ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ, ବଳି ପଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଶୁ, ରୋହିତ ଏବଂ ତୁମ ପୁଅ ସହିତ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ।
ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଃ କ୍ରତୁଶ୍ ଚୈଵ ଶୁନଃଶେପଵଧଂ ଵିନା କ୍ରତୁଃ ପୂର୍ଣୋ ଭଵେତ୍ ତତ୍ର ତସ୍ମାଦ୍ ଯାହି ମହାମତେ
ସେଠାରେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ହେବ, କିନ୍ତୁ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବ, ତେଣୁ ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏବେ ଯାଅ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଅଗାନ୍ ନୃପୋତ୍ତମଃ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଋଷିଣା ଵସିଷ୍ଠେନ ପୁରୋଧସା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଚଲିଗଲେ, ସେଠାରେ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ସହିତ ଥିଲେ।
ଵାମଦେଵେନ ଋଷିଣା ତଥାନ୍ଯୈର୍ ମୁନିଭିଃ ସହ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଂ ଗୌତମୀଂ ତାଂ ନରମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ
ବାମଦେବ ଋଷି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ସହିତ ସେ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ମାନବ ବଳି ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ।
ଵେଦିମଣ୍ଡପକୁଣ୍ଡାଦି ଯୂପପଶ୍ଵାଦି ଚାକରୋତ୍ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତସ୍ମିନ୍ ଯଜ୍ଞେ ପ୍ରଵର୍ତିତେ
ସେ ବେଦି, ମଣ୍ଡପ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ବଳିଖୁଠି ଏବଂ ବଳି ପଶୁ ତିଆରି କଲେ, ସବୁ କାମ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରି, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଶୁନଃଶେପଂ ପଶୁଂ ଯୂପେ ନିବଧ୍ଯାଥ ସମନ୍ତ୍ରକମ୍ ଵାରିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍
ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ବଳି ପଶୁ ଭାବେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଖୁଠିକୁ ବାନ୍ଧାଗଲା, ଜଳ ଛିଟାଯାଇଲା; ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—
ଦେଵାନ୍ ଋଷୀନ୍ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ରୋହିତଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ଅନୁଜାନନ୍ତ୍ଵ୍ ଇମଂ ସର୍ଵେ ଶୁନଃଶେପଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ବିଶେଷକରି ରୋହିତ, ସମସ୍ତେ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଯେଭ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ହଵିର୍ ଦେଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଽଯଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅନୁଜାନନ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଶୁନଃଶେପଂ ଵିଶେଷତଃ
ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ହବି ଦିଆଯିବ, ସେମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ବିଶେଷକରି ଶୁନଃଶେପ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଵସାଭିର୍ ଲୋମଭିସ୍ ତ୍ଵଗ୍ଭିର୍ ମାଂସୈଃ ସନ୍ମନ୍ତ୍ରିତୈର୍ ମଖେ ଅଗ୍ନୌ ହୋଷ୍ଯଃ ପଶୁଶ୍ ଚାଯଂ ଶୁନଃଶେପୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଯଥାଯଥା ଚର୍ବି, ଲୋମ, ଚର୍ମ ଏବଂ ମାଂସ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦିଆଯିବ; ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁନଃଶେପ ବଳି ପଶୁ ଭାବେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେବେ।
ଉପାସିତାଃ ସ୍ଯୁର୍ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ତ୍ଵ୍ ଅନୁମନ୍ଯ ମାମ୍ ଗୌତମୀଂ ଯାନ୍ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ଅନୁମୋଦନ କରି ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଉନ୍ତୁ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।
ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସ୍ତୁଵନ୍ତସ୍ ତେ ମୁଦଂ ଯାନ୍ତୁ ଶିଵେ ରତାଃ ଏନଂ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ମୁନଯୋ ଦେଵାଶ୍ ଚ ହଵିଷୋ ଭୁଜଃ
ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ର ଗାଇ ଶୁଭକାମନାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଯାଉନ୍ତୁ; ମୁନିମାନେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଊଚୁଶ୍ ଚ ମୁନଯୋ ମେନେ ଚ ନୃପସତ୍ତମଃ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଶୁନଃଶେପୋ ଗଙ୍ଗାଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପାଵନୀମ୍
ମୁନିମାନେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିଲେ; ତାପରେ ଶୁନଃଶେପ ତିନି ଲୋକ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟାଵ ତାନ୍ ଦେଵାନ୍ ଯେ ତତ୍ର ହଵିଷୋ ଭୁଜଃ ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟାଃ ସୁରଗଣାଃ ଶୁନଃଶେପଂ ଚ ତେ ମୁନେ ଅଵଦନ୍ତ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଶୃଣ୍ଵତଃ
ସେ ସ୍ନାନ କରି, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ତାପରେ ଦେବମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ କହିଲେ।
କ୍ରତୁଃ ପୂର୍ଣୋ ଭଵତ୍ଵ୍ ଏଷ ଶୁନଃଶେପଵଧଂ ଵିନା
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ମାରିବା ଛାଡ଼ି ସଫଳ ହେଉ।
ଵିଶେଷେଣାଥ ଵରୁଣଶ୍ ଚାଵଦନ୍ ନୃପସତ୍ତମମ୍ ତତଃ ପୂର୍ଣୋ ଽଭଵଦ୍ ରାଜ୍ଞୋ ନୃମେଧୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ
ତାପରେ ବିଶେଷକରି ବରୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏହିପରି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାନବ ବଳି ସଫଳ ହେଲା।
ଦେଵାନାଂ ଚ ପ୍ରସାଦେନ ମୁନୀନାଂ ଚ ପ୍ରସାଦତଃ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ତୁ ପ୍ରସାଦେନ ରାଜ୍ଞଃ ପୂର୍ଣୋ ଽଭଵତ୍ କ୍ରତୁଃ
ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଦୟା, ମୁନିମାନେଙ୍କ କୃପା ଏବଂ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମହିମାରେ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଲା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ଶୁନଃଶେପଂ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ସଂସଦି ଅକରୋଦ୍ ଆତ୍ମନଃ ପୁତ୍ରଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ସୁରାନ୍ତିକେ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସଭାରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ କରିନେଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଚକାର ପୁତ୍ରାଣାମ୍ ଆତ୍ମନଃ ସ ତୁ କୌଶିକଃ ନ ମେନିରେ ଯେ ଚ ପୁତ୍ରା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେ କୌଶିକ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଏହାକୁ ମନେନି।
ଶୁନଃଶେପସ୍ଯ ଚ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ତାଞ୍ ଶଶାପ ସ କୌଶିକଃ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ଯେ ମେନିରେ ପୁତ୍ରାଃ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ତାନ୍ ସୁତାନ୍
ଯେ ସନ୍ତାନମାନେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଠାରୁ ବଡ଼ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କୌଶିକ ଶାପ ଦେଲେ। ଯେମାନେ ଏପରି ଭାବିନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଵରେଣ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲସ୍ ତଦ୍ ଏତତ୍ କଥିତଂ ମଯା ଏତତ୍ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ର ଜାତଂ ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହିଲେ, ସେଇ ଗଳ୍ପଟି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହା ସବୁ ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ଘଟିଥିଲା।