କିମ୍ ଏତଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଥୋଵାଚ ରୋହିତଃ ପିତରଂ ପ୍ରତି ପିତାପି ତଦ୍ ଯଥାଵୃତ୍ତମ୍ ଆଚଚକ୍ଷେ ସଵିସ୍ତରମ୍ ରୋହିତଃ ପିତରଂ ପ୍ରାହ ଶୃଣ୍ଵତୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ ରୋହିତ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କଣ?' ତାଙ୍କ ପିତା ସବୁ କଥା ଏକେକ୍ଷଣରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ, ବରୁଣ ଶୁଣୁଥିଲେ।
ଅହଂ ପୂର୍ଵଂ ମହାରାଜ ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଃ ସପୁରୋହିତଃ ଵିଷ୍ଣଵେ ଲୋକନାଥାଯ ଯକ୍ଷ୍ଯେ ଽହଂ ତ୍ଵରିତଂ ଶୁଚିଃ ପଶୁନା ଵରୁଣେନାଥ ତଦ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ମହାରାଜ, ମୁଁ ପୂଜାରିମାନେ ଓ ମୁଖ୍ୟ ପୂଜାରି ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପଶୁ ବଳି ଦେବି; ବରୁଣ, ଆପଣ ଏହିକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ରୋହିତସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାରୀଶ୍ଵରସ୍ ତଦା କୋପେନ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଜଲୋଦରମ୍ ଅଥାକରୋତ୍
ରୋହିତଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବେଳେ, ଜଳର ଦେବତା ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଜଳୋଦର ରୋଗ ଦେଲେ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନୃପତେ ରୋହିତଃ ସ ଵନଂ ଯଯୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ସ ଧନୁର୍ ଦିଵ୍ଯଂ ରଥାରୂଢୋ ଗତଵ୍ଯଥଃ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ରୋହିତ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ନେଇ, ରଥରେ ଚଢ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ଚାରାଧ୍ଯ ଵରୁଣଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ପୁତ୍ରଂ ତତ୍ରାଗାତ୍ ସୋ ଽପି ରୋହିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କୁ ପୂଜି ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ରୋହିତ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵ୍ଯତୀତାନ୍ଯ୍ ଅଥ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଷଷ୍ଠେ ପ୍ରଵର୍ତତି ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵା ନୃପସୁତଃ ଶୁଶ୍ରାଵ ନୃପତେ ରୁଜମ୍
ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ଛଅଟିଏ ବର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲାବେଳେ, ସେଠାରେ ରହିଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ରୋଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ମଯା ପୁତ୍ରେଣ ଜାତେନ ପିତୁର୍ ଵୈ କ୍ଲେଶକାରିଣା କିଂ ଫଲଂ କିଂ ନୁ କୃତ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ପର୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୋ ପରି ପୁଅ ଯଦି ଜନ୍ମ ହୋଇ ପିତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି, ତେବେ ଏହାର କଣ ଉପକାର କିମ୍ବା ଫଳ?'
ତସ୍ଯାସ୍ ତୀରେ ଋଷୀନ୍ ପୁଣ୍ଯାନ୍ ଅପଶ୍ଯନ୍ ନୃପତେଃ ସୁତଃ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଵର୍ତମାନମ୍ ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଋଷିସତ୍ତମମ୍
ସେଠାର ତୀରେ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ପବିତ୍ର ଋଷିମାନୋଁକୁ ଦେଖିଲେ; ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଅଜୀଗର୍ତମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତମ୍ ଋଷେସ୍ ତୁ ଵଯସଃ ସୁତମ୍ ତ୍ରିଭିଃ ପୁତ୍ରୈର୍ ଅନୁଵୃତଂ ଭାର୍ଯଯା କ୍ଷୀଣଵୃତ୍ତିକମ୍ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରୋ ନମସ୍ଯେଦଂ ଵଚୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଅଜୀଗର୍ତ, ତାଙ୍କର ତିନି ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ଜୀବିକା ଶେଷ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା; ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ:
କ୍ଷୀଣଵୃତ୍ତିଃ କୃଶଃ କସ୍ମାଦ୍ ଦୁର୍ମନା ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯସେ
ତୁମର ଜୀବିକା କେମିତି ଶେଷ ହେଲା, ତୁମେ ଏତେ କ୍ଷୀଣ ଓ ଦୁଃଖିତ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉଛ?
ଅଜୀଗର୍ତୋ ଽପି ଚୋଵାଚ ରୋହିତଂ ନୃପତେଃ ସୁତମ୍
ଅଜୀଗର୍ତ ମଧ୍ୟ ରୋହିତ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵର୍ତନଂ ନାସ୍ତି ଦେହସ୍ଯ ଭୋକ୍ତାରୋ ବହଵଶ୍ ଚ ମେ ଵିନାନ୍ନେନ ମରିଷ୍ଯାମୋ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାମହେ
ଦେହ ଚାଲାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ, ମୋର ଅନେକ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଅଛନ୍ତି; ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଆମେ ସମସ୍ତେ ମରିଯିବୁ। କହ, ଆମେ କଣ କରିବା?
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ନୃପପୁତ୍ର ଋଷିଂ ତଦା
ସେ କଥା ଶୁଣି, ରାଜପୁତ୍ର ଏହି ସମୟରେ ପୁଣି ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଵ କିଂ ଵର୍ତତେ ଚିତ୍ତେ ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ଵଦତାଂ ଵର
ତୁମ ମନରେ କଣ ଅଛି? ମୋତେ କହ, କଥା କହିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ହିରଣ୍ଯଂ ରଜତଂ ଗାଵୋ ଧାନ୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରାଦିକଂ ନ ମେ ଵିଦ୍ଯତେ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଵର୍ତନଂ ନାସ୍ତି ମେ ତତଃ
ମୋ ପାଖରେ ସୁନା, ଚାଁଦି, ଗାଈ, ଧାନ, କପଡ଼ା ଓ ଏପରି କିଛି ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ; ମୋର ଜୀବିକା ଚଳାଇବା ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ।
ସୁତା ମେ ସନ୍ତି ଭାର୍ଯା ଚ ଅହଂ ଵୈ ପଞ୍ଚମସ୍ ତଥା ନୈତେଷାଂ କତମସ୍ଯାପି କ୍ରେତାନ୍ନେନ ନୃପୋତ୍ତମ
ମୋର ପୁଅମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମ। ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମାନେ କେହିଁ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ କିଣିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
କିଂ କ୍ରୀଣାସି ମହାବୁଦ୍ଧେ ଽଜୀଗର୍ତ ସତ୍ଯମ୍ ଏଵ ମେ ଵଦ ନାନ୍ଯଚ୍ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଵିପ୍ରା ଵୈ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ
ତୁମେ କଣ କିଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଜୀଗର୍ତ୍ତ? ସତ୍ୟ କହ, ଅନ୍ୟ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି।
ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଅପି ପୁତ୍ରାଣାମ୍ ଏକଂ ଵା ମାଂ ତଥୈଵ ଚ ଭାର୍ଯାଂ ଵାପି ଗୃହାଣେମାଂ କ୍ରୀତ୍ଵା ଜୀଵାମହେ ଵଯମ୍
ମୋର ତିନି ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ କିମ୍ବା ମୋତେ, କିମ୍ବା ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ—ଯେଉଁଠି ଚାହୁଁଛ, ସେଉଁଠି ନିଅ; ବେଚିଦେଲେ ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବା।
କିଂ ଭାର୍ଯଯା ମହାବୁଦ୍ଧେ କିଂ ତ୍ଵଯା ଵୃଦ୍ଧରୂପିଣା ଯୁଵାନଂ ଦେହି ପୁତ୍ରଂ ମେ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଯଂ ତ୍ଵମ୍ ଇଚ୍ଛସି
ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କଣ କାମ, ବୁଦ୍ଧିମାନ? ଏମିତି ବୃଦ୍ଧ ମୋତେ କଣ କାମ? ମୋର ଯୁବକ ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠି ଚାହୁଁଛ, ସେଉଁଠି ଦେଅ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରଂ ଶୁନଃପୁଚ୍ଛଂ ନାହଂ କ୍ରୀଣାମି ରୋହିତ ମାତା କନୀଯସଂ ଚାପି ନ କ୍ରୀଣାତି ତତୋ ଽନଯୋଃ ମଧ୍ଯମଂ ତୁ ଶୁନଃଶେପଂ କ୍ରୀଣାମି ଵଦ ତଦ୍ଧନମ୍
ମୁଁ ତୁମ ଜେଷ୍ଠ ପୁଅ ଶୁନଃପୁଚ୍ଛକୁ କିଣିବି ନାହିଁ, ରୋହିତ; ତାଙ୍କର ମାଁ ମଧ୍ୟ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପୁଅକୁ ବେଚିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଶୁନଃଶେପକୁ କିଣିବି; ତାହାର ଦାମ କହ।
ଵରୁଣାଯ ପଶୁଃ କଲ୍ପ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋ ଗୁଣଵତ୍ତରଃ ଯଦି କ୍ରୀଣାସି ମୂଲ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ଵଦ ସତ୍ଯଂ ମହାମୁନେ
ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ପଶୁଠାରୁ ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ। ଯଦି ତୁମେ ବେଚୁଛ, ମହାମୁନି, ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ କହ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵ୍ ଅଜୀଗର୍ତଃ ପୁତ୍ରମୂଲ୍ଯମ୍ ଅକଲ୍ପଯତ୍ ଗଵାଂ ସହସ୍ରଂ ଧାନ୍ଯାନାଂ ନିଷ୍କାନାଂ ଚାପି ଵାସସାମ୍ ରାଜପୁତ୍ର ଵରଂ ଦେହି ଦାସ୍ଯାମି ସ୍ଵସୁତଂ ତଵ
ଅଜୀଗର୍ତ୍ତ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି', ଏବଂ ପୁଅର ମୂଲ୍ୟ ଧରିଲେ: ହଜାରଟି ଗାଈ, ଧାନ, ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଓ କପଡ଼ା। ରାଜପୁତ୍ର, ଏହି ମୂଲ୍ୟ ଦିଅ, ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଇଦେବି।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ରୋହିତୋ ଽପି ପ୍ରାଦାତ୍ ସଵସନଂ ଧନମ୍ ଦତ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ପିତରମ୍ ଋଷିପୁତ୍ରେଣ ରୋହିତଃ ପିତ୍ରେ ନିଵେଦଯାମ୍ ଆସ କ୍ରଯକ୍ରୀତମ୍ ଋଷେଃ ସୁତମ୍
ରୋହିତ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି', ଧନ ଓ କପଡ଼ା ଦେଇ, ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ରୋହିତ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ ସେ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅକୁ କିଣିଛନ୍ତି।
ଵରୁଣାଯ ଯଜସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ପଶୁନା ତ୍ଵମ୍ ଅରୁଗ୍ ଭଵ
ବରୁଣଙ୍କୁ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ପଶୁ ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କର, ତେବେ ତୁମେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବ।
ତଥୋଵାଚ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପୁତ୍ରଵାକ୍ଯାଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍
ପୁଅର କଥା ଶୁଣି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ରାଜ୍ଞା ପାଲ୍ଯା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ଵିଶେଷତସ୍ ତୁ ଵର୍ଣାନାଂ ଗୁରଵୋ ହି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଶାସ୍ତ୍ର କହେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ; ବିଶେଷକରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ବର୍ଗର ଗୁରୁ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅପି ହି ଯେ ପୂଜ୍ଯା ମାଦୃଶାଃ କୁତ ଏଵ ହି ଅଵଜ୍ଞଯାପି ଯେଷାଂ ସ୍ଯାନ୍ ନୃପାଣାଂ ସ୍ଵକୁଲକ୍ଷଯଃ
ମୋ ପରି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ପୂଜ୍ୟ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କଲେ ରାଜାମାନେ ନିଜ ବଂଶର ନାଶ ଦେଖନ୍ତି।
ତାନ୍ ପଶୂନ୍ କୃତ୍ଵା କୃପଣଂ କଥଂ ରକ୍ଷିତୁମ୍ ଉତ୍ସହେ ଅହଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କୁର୍ଯାଂ ପଶୁଂ ନୈତଦ୍ ଧି ଯୁଜ୍ଯତେ
ଏହି ଦୁଃଖୀକୁ ପଶୁ କରି, କିପରି ମୁଁ ତାକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି? ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପଶୁ କରିବା ମୋତେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵରଂ ହି ଜାତୁ ମରଣଂ ନ କଥଂଚିଦ୍ ଦ୍ଵିଜଂ ପଶୁମ୍ କରୋମି ତସ୍ମାତ୍ ପୁତ୍ର ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ସୁଖଂ ଵ୍ରଜ
ଏକଥା ଭଲ, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ମରିଯିବି, କିନ୍ତୁ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପଶୁ କରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ ପୁଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ସୁଖରେ ଯାଅ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଵାଗ୍ ଉଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ଏହି ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଦେହବିହୀନ ଏକ ସ୍ୱର କହିଲା।