ତତ୍ରାପାଂପତିର୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଂ ଦଦାତି ମନସୀପ୍ସିତମ୍ ଵରୁଣଃ ସର୍ଵଦାତା ଵୈ ମୁନିଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ସେଠାରେ ଜଳର ଠାକୁର, ଭଗବାନ ବରୁଣ, ମନର ଆଶା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ବରୁଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ସବୁ ଦେବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ସ ତୁ ପ୍ରୀତଃ ଶନୈଃ କାଲେ ତଵ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମୁନିଵାକ୍ଯଂ ତଥାକରୋତ୍
ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେବେ। ଏହା ଶୁଣି, ସେଇ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମୁନିଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କଲେ।
ତୋଷଯାମ୍ ଆସ ଵରୁଣଂ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ ତତଶ୍ ଚ ତୁଷ୍ଟୋ ଵରୁଣୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମ୍ ଉଵାଚ ହ
ସେ ଗୌତମୀ ତୀରେ ବସି ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତାପରେ ବରୁଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ରାଜଂଲ୍ ଲୋକତ୍ରଯଵିଭୂଷଣମ୍ ଯଦି ଯକ୍ଷ୍ଯସି ତେନୈଵ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପୁଅ ଦେବି, ରାଜା, ଯିଏ ତିନି ଲୋକର ଶୋଭା। ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଅ ହେବ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽପି ଵରୁଣଂ ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତେନେତ୍ଯ୍ ଅଵୋଚତ ତତୋ ଗତ୍ଵା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ ଚରୁଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାରୁଣମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବି।' ଏହା ପରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ ଚରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଭାର୍ଯାଯୈ ନୃପତିଃ ପ୍ରାଦାତ୍ ତତୋ ଜାତଃ ସୁତୋ ନୃପାତ୍ ଜାତେ ପୁତ୍ରେ ଅପାମ୍ ଈଶଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ରାଜା ଏହା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଅ ହେଲା। ପୁଅ ହେବା ପରେ, ଜଳର ଠାକୁର, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, କହିଲେ—
ଅଦ୍ଯୈଵ ପୁତ୍ରୋ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସ୍ମରସେ ଵଚନଂ ପୁରା
ଆଜିଏ ପୁଅକୁ ବଳି ଦେବାକୁ ହେବ; ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା କଥା ମନେ ଅଛି କି?
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽପି ଵରୁଣଂ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ କ୍ରମାଗତମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପରେ ପରେ ଯଥାଯଥିଭାବେ ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନିର୍ଦଶୋ ମେଧ୍ଯତାଂ ଯାତି ପଶୁର୍ ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତତୋ ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ପଶୁ ଦଶ ଦିନର ହେବା ପରେ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ତାପରେ ମୁଁ ବଳି ଦେବି।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵରୁଣୋ ଽଗାତ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆଲଯମ୍ ନିର୍ଦଶେ ପୁନର୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ଯଜସ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଆହ ତଂ ନୃପମ୍
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବରୁଣ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ। ଦଶ ଦିନ ପରେ ସେ ପୁଣି ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏବେ ବଳି ଦିଅ।'
ରାଜାପି ଵରୁଣଂ ପ୍ରାହ ନିର୍ଦନ୍ତୋ ନିଷ୍ଫଲଃ ପଶୁଃ ପଶୋର୍ ଦନ୍ତେଷୁ ଜାତେଷୁ ଏହି ଗଚ୍ଛାଧୁନାପ୍ପତେ
ରାଜା ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ପଶୁର ଦାନ୍ତ ନାହିଁ, ଏହା ଅଯୋଗ୍ୟ। ପଶୁର ଦାନ୍ତ ଆସିଲେ, ତେବେ ଆସ, ଜଳର ଠାକୁର।'
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜଵଚନଂ ପୁନଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଅପାଂପତିଃ ଜାତେଷୁ ଚୈଵ ଦନ୍ତେଷୁ ସପ୍ତଵର୍ଷେଷୁ ନାରଦ
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବରୁଣ ପୁଣି ଚଲିଗଲେ। ଏବଂ, ନାରଦ, ସାତ ବର୍ଷରେ ଦାନ୍ତ ଆସିଲାବେଳେ—
ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ରାଜାନଂ ଯଜସ୍ଵେତି ତତୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ ରାଜାପି ଵରୁଣଂ ପ୍ରାହ ପତ୍ସ୍ଯନ୍ତୀମେ ଅପାଂପତେ
ସେ ପୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏବେ ବଳି ଦିଅ।' ତାପରେ ରାଜା ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏହି ଦାନ୍ତ ଖସିଯିବ, ଜଳର ଠାକୁର।'
ସଂପତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ତଥା ଚାନ୍ଯେ ତତୋ ଯକ୍ଷ୍ଯେ ଵ୍ରଜାଧୁନା ପୁନଃ ପ୍ରାଯାତ୍ ସ ଵରୁଣଃ ପୁନର୍ଦନ୍ତେଷୁ ନାରଦ ଯଜସ୍ଵେତି ନୃପଂ ପ୍ରାହ ରାଜା ପ୍ରାହ ତ୍ଵ୍ ଅପାଂପତିମ୍
'ସେମାନେ ପୁଣି ଆସିବେ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଆସିବ। ତାପରେ ମୁଁ ବଳି ଦେବି—ଏବେ ତୁମେ ଯାଅ।' ବରୁଣ ପୁଣି ଚଲିଗଲେ; ନୂଆ ଦାନ୍ତ ଆସିଲାବେଳେ, ନାରଦ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ 'ଏବେ ବଳି ଦିଅ' ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଜଳର ଠାକୁରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯଦା ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଯଜ୍ଞେ ପଶୁର୍ ଭଵତି ଵାରିପ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଯଦା ଵେତ୍ତି ତଦା ସ୍ଯାତ୍ ପଶୁର୍ ଉତ୍ତମଃ
ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣତ୍ରିୟ ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁ ହୁଏ, ଓ ଜଳର ଦେବତା, ଏବଂ ସେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ପଶୁ ହୁଏ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜଵଚନଂ ଵରୁଣୋ ଽଗାତ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆଲଯମ୍ ଯଦାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଚ ଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ସମର୍ଥୋ ଽଭୂତ୍ ସ ରୋହିତଃ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବରୁଣ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ରୋହିତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ,
ସର୍ଵଵେଦେଷୁ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଵେତ୍ତାଭୂତ୍ ସ ତ୍ଵ୍ ଅରିଂଦମଃ ଯୁଵରାଜ୍ଯମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତେ ରୋହିତେ ଷୋଡଶାବ୍ଦିକେ
ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ ହେଲେ; ଯେତେବେଳେ ରୋହିତର ବୟସ୍ ଷୋଳ ହେଲା, ସେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଲେ।
ପ୍ରୀତିମାନ୍ ଅଗମତ୍ ତତ୍ର ଯତ୍ର ରାଜା ସରୋହିତଃ ଆଗତ୍ଯ ଵରୁଣଃ ପ୍ରାହ ଯଜସ୍ଵାଦ୍ଯ ସୁତଂ ସ୍ଵକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଓ ରୋହିତ ଏକାଠି ଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ; ବରୁଣ ଆସି କହିଲେ, 'ଏବେ ତୁମର ପୁଅକୁ ବଳି ଦିଅ।'
ଓଁ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ନୃପଵର ଋତ୍ଵିଜଃ ପ୍ରାହ ଭୂପତିଃ ରୋହିତଂ ଚ ସୁତଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଶୃଣ୍ଵତୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
'ଓଁ' ବୋଲି ରାଜା ପୂଜାରିମାନୋଁକୁ କହିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ରୋହିତ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ, ଏବଂ ବରୁଣ ଶୁଣୁଥିଲେ।
ଏହି ପୁତ୍ର ମହାଵୀର ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଵରୁଣାଯ ହି
ଆସ, ପୁଅ, ବଡ଼ ଶୂରବୀର; ମୁଁ ତୁମକୁ ବରୁଣଙ୍କୁ ବଳି ଦେବି।
କିମ୍ ଏତଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଥୋଵାଚ ରୋହିତଃ ପିତରଂ ପ୍ରତି ପିତାପି ତଦ୍ ଯଥାଵୃତ୍ତମ୍ ଆଚଚକ୍ଷେ ସଵିସ୍ତରମ୍ ରୋହିତଃ ପିତରଂ ପ୍ରାହ ଶୃଣ୍ଵତୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ ରୋହିତ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କଣ?' ତାଙ୍କ ପିତା ସବୁ କଥା ଏକେକ୍ଷଣରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ, ବରୁଣ ଶୁଣୁଥିଲେ।
ଅହଂ ପୂର୍ଵଂ ମହାରାଜ ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଃ ସପୁରୋହିତଃ ଵିଷ୍ଣଵେ ଲୋକନାଥାଯ ଯକ୍ଷ୍ଯେ ଽହଂ ତ୍ଵରିତଂ ଶୁଚିଃ ପଶୁନା ଵରୁଣେନାଥ ତଦ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ମହାରାଜ, ମୁଁ ପୂଜାରିମାନେ ଓ ମୁଖ୍ୟ ପୂଜାରି ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପଶୁ ବଳି ଦେବି; ବରୁଣ, ଆପଣ ଏହିକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ରୋହିତସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାରୀଶ୍ଵରସ୍ ତଦା କୋପେନ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଜଲୋଦରମ୍ ଅଥାକରୋତ୍
ରୋହିତଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବେଳେ, ଜଳର ଦେବତା ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଜଳୋଦର ରୋଗ ଦେଲେ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନୃପତେ ରୋହିତଃ ସ ଵନଂ ଯଯୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ସ ଧନୁର୍ ଦିଵ୍ଯଂ ରଥାରୂଢୋ ଗତଵ୍ଯଥଃ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ରୋହିତ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ନେଇ, ରଥରେ ଚଢ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ଚାରାଧ୍ଯ ଵରୁଣଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ପୁତ୍ରଂ ତତ୍ରାଗାତ୍ ସୋ ଽପି ରୋହିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କୁ ପୂଜି ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ରୋହିତ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵ୍ଯତୀତାନ୍ଯ୍ ଅଥ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଷଷ୍ଠେ ପ୍ରଵର୍ତତି ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵା ନୃପସୁତଃ ଶୁଶ୍ରାଵ ନୃପତେ ରୁଜମ୍
ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ଛଅଟିଏ ବର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲାବେଳେ, ସେଠାରେ ରହିଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ରୋଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ମଯା ପୁତ୍ରେଣ ଜାତେନ ପିତୁର୍ ଵୈ କ୍ଲେଶକାରିଣା କିଂ ଫଲଂ କିଂ ନୁ କୃତ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ପର୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୋ ପରି ପୁଅ ଯଦି ଜନ୍ମ ହୋଇ ପିତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି, ତେବେ ଏହାର କଣ ଉପକାର କିମ୍ବା ଫଳ?'
ତସ୍ଯାସ୍ ତୀରେ ଋଷୀନ୍ ପୁଣ୍ଯାନ୍ ଅପଶ୍ଯନ୍ ନୃପତେଃ ସୁତଃ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଵର୍ତମାନମ୍ ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଋଷିସତ୍ତମମ୍
ସେଠାର ତୀରେ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ପବିତ୍ର ଋଷିମାନୋଁକୁ ଦେଖିଲେ; ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଅଜୀଗର୍ତମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତମ୍ ଋଷେସ୍ ତୁ ଵଯସଃ ସୁତମ୍ ତ୍ରିଭିଃ ପୁତ୍ରୈର୍ ଅନୁଵୃତଂ ଭାର୍ଯଯା କ୍ଷୀଣଵୃତ୍ତିକମ୍ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରୋ ନମସ୍ଯେଦଂ ଵଚୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଅଜୀଗର୍ତ, ତାଙ୍କର ତିନି ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ଜୀବିକା ଶେଷ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା; ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ:
କ୍ଷୀଣଵୃତ୍ତିଃ କୃଶଃ କସ୍ମାଦ୍ ଦୁର୍ମନା ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯସେ
ତୁମର ଜୀବିକା କେମିତି ଶେଷ ହେଲା, ତୁମେ ଏତେ କ୍ଷୀଣ ଓ ଦୁଃଖିତ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉଛ?