ନାହଂ ପୁତ୍ରେଣ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ କୁଲପାଂସନ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ସ ନିରାକ୍ରାମନ୍ ନଗରାଦ୍ ଵଚନାତ୍ ପିତୁଃ
'ମୁଁ ଆଉ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ହେ ବଂଶକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବା,' ବୋଲି କହି, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ସହର ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ନ ଚ ତଂ ଵାରଯାମ୍ ଆସ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ ଋଷିଃ ସ ତୁ ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ଵିପ୍ରାଃ ଶ୍ଵପାକାଵସଥାନ୍ତିକେ
ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ସତ୍ୟବ୍ରତ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଚୁତ୍ସିତମାନେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳର ନିକଟରେ ବସିଲେ।
ପିତ୍ରା ତ୍ଯକ୍ତୋ ଽଵସଦ୍ ଵୀରଃ ପିତାପ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଵନଂ ଯଯୌ ତତସ୍ ତସ୍ମିଂସ୍ ତୁ ଵିଷଯେ ନାଵର୍ଷତ୍ ପାକଶାସନଃ
ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ସେ ଶୂରବୀର ସେଠାରେ ବସିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ମଧ୍ୟ ବନକୁ ଚଲିଗଲେ। ତାପରେ, ସେ ଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କଲେ।
ସମା ଦ୍ଵାଦଶ ଭୋ ଵିପ୍ରାସ୍ ତେନାଧର୍ମେଣ ଵୈ ତଦା ଦାରାଂସ୍ ତୁ ତସ୍ଯ ଵିଷଯେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦେଶରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହ—
ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ସାଗରାନ୍ତେ ତୁ ଚକାର ଵିପୁଲଂ ତପଃ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଗଲେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ମଧ୍ଯମଂ ପୁତ୍ରମ୍ ଔରସମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ସାଗର କୂଳରେ ଭାରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁଅକୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧି— ନିଜ ଜନ୍ମସୁତ—
ଶେଷସ୍ଯ ଭରଣାର୍ଥାଯ ଵ୍ଯକ୍ରୀଣାଦ୍ ଗୋଶତେନ ଵୈ ତଂ ଚ ବଦ୍ଧଂ ଗଲେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକ୍ରଯାର୍ଥଂ ନୃପାତ୍ମଜଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକଶ ଗାଈ ବଦଳେ ବିକ୍ରୟ କଲେ। ଗଳାରେ ବାନ୍ଧା ଦେଖି, ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ତିଆରି, ରାଜପୁତ୍ର—
ମହର୍ଷିପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୋକ୍ଷଯାମ୍ ଆସ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ମହାବାହୁର୍ ଭରଣଂ ତସ୍ଯ ଚାକରୋତ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ମହାର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୋଷଣ ନେଇଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅନୁକମ୍ପାର୍ଥମ୍ ଏଵ ଚ ସୋ ଽଭଵଦ୍ ଗାଲଵୋ ନାମ ଗଲେ ବନ୍ଧାନ୍ ମହାତପାଃ ମହର୍ଷିଃ କୌଶିକୋ ଧୀମାଂସ୍ ତେନ ଵୀରେଣ ମୋକ୍ଷିତଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ଓ ଦୟା ପାଇଁ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ 'ଗାଳବ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, କାରଣ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧା ଥିଲେ। ଧୀର କୌଶିକ ମହାର୍ଷି ସେହି ବୀର ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ କୃପଯା ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞଯା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରକଲତ୍ରଂ ତୁ ବଭାର ଵିନଯେ ସ୍ଥିତଃ
ସତ୍ୟବ୍ରତ ଭକ୍ତି, ଦୟା ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରିବାରକୁ ନିୟମ ରେଖି ସମ୍ଭାଳିଲେ।
ହତ୍ଵା ମୃଗାନ୍ ଵରାହାଂଶ୍ ଚ ମହିଷାଂଶ୍ ଚ ଵନେଚରାନ୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଶ୍ରମାଭ୍ଯାଶେ ମାଂସଂ ଵୃକ୍ଷେ ବବନ୍ଧ ଚ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ହରିଣ, ବନ୍ଦର, ମହିଷ ମାରି, ସେ ମାଂସ ଗଛରେ ଝୁଲାଇ ରଖିଲେ।
ଉପାଂଶୁଵ୍ରତମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ଦୀକ୍ଷାଂ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକୀମ୍ ପିତୁର୍ ନିଯୋଗାଦ୍ ଅଵସତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଵନଗତେ ନୃପେ
ଉପାଂଶୁ ବ୍ରତ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଦୀକ୍ଷା ନେଇ, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ରାଜା ବନରେ ଥିବାବେଳେ ସେ ରହିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଚୈଵ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ତଥୈଵାନ୍ତଃପୁରଂ ମୁନିଃ ଯାଜ୍ଯୋପାଧ୍ଯାଯସଂଯୋଗାଦ୍ ଵସିଷ୍ଠଃ ପର୍ଯରକ୍ଷତ
ବସିଷ୍ଠ ମୁନି, ଯଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ ଓ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ସହିତ, ଅୟୋଧ୍ୟା, ରାଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତୁ ବାଲ୍ଯାଚ୍ ଚ ଭାଵିନୋ ଽର୍ଥସ୍ଯ ଵୈ ବଲାତ୍ ଵସିଷ୍ଠେ ଽଭ୍ଯଧିକଂ ମନ୍ଯୁଂ ଧାରଯାମ୍ ଆସ ନିତ୍ଯଶଃ
କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ତାଙ୍କର ବାଳ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଜୋରରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ବେସି ରାଗ ଧରିଥିଲେ।
ପିତ୍ରା ହି ତଂ ତଦା ରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ ତ୍ଯଜ୍ଯମାନଂ ପ୍ରିଯଂ ସୁତମ୍ ନିଵାରଯାମ୍ ଆସ ମୁନିର୍ ବହୁନା କାରଣେନ ନ
ପିତା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବହିଷ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ, ବହୁ କାରଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ।
ପାଣିଗ୍ରହଣମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ନିଷ୍ଠା ସ୍ଯାତ୍ ସପ୍ତମେ ପଦେ ନ ଚ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଧତଵାନ୍ ସପ୍ତମେ ପଦେ
ବିବାହ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ସପ୍ତମ ପଦେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ସେଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିଯୋଗୁଁ ସେ ସପ୍ତମ ପଦରେ ତ୍ୟାଗିତ ହେଲେ।
ଜାନନ୍ ଧର୍ମଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ ତୁ ନ ମାଂ ତ୍ରାତୀତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତଦା ରୋଷଂ ଵସିଷ୍ଠେ ମନସାକରୋତ୍
ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଲେ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସେ ସମୟରେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ମନରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଗୁଣବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଵସିଷ୍ଠଃ କୃତଵାଂସ୍ ତଥା ନ ଚ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତସ୍ଯ ତମ୍ ଉପାଂଶୁମ୍ ଅବୁଧ୍ଯତ
ଭଗବାନ ବଶିଷ୍ଠ ଗୁଣ ବୁଝିକରି ଏହିପରି କାମ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ତାଙ୍କର ନିରବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅପରିତୋଷଶ୍ ଚ ପିତୁର୍ ଆସୀନ୍ ମହାତ୍ମନଃ ତେନ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ନାଵର୍ଷତ୍ ପାକଶାସନଃ
ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କର ଅସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା, ବାରହ ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଷା ହେଲା ନାହିଁ।
ତେନ ତ୍ଵ୍ ଇଦାନୀଂ ଵିହିତାଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ତାଂ ଦୁର୍ଵହାଂ ଭୁଵି କୁଲସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିର୍ ଵିପ୍ରାଃ କୃତା ସା ଵୈ ଭଵେଦ୍ ଇତି
ଏହିପରି ଭାବେ ଏବେ ଯେଉଁ କଠିନ ଦୀକ୍ଷା ନେଉଥିଲେ, ସେହି ଦୀକ୍ଷା କୁଳ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ କରାଯାଇଥିଲା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
ନ ତଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ ପିତ୍ରା ତ୍ଯକ୍ତଂ ନ୍ଯଵାରଯତ୍ ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ପୁତ୍ରମ୍ ଅସ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଏଵଂମତିର୍ ମୁନିଃ
ଭଗବାନ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ, ପିତାଙ୍କ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଞ୍ଚିଲେ ନାହିଁ; କାରଣ, ମୁଁ ଏହି ପୁଅଙ୍କର ପୁଅକୁ ଅଭିଷେକ କରିବି ବୋଲି ମନେ ଭାବିଥିଲେ।
ସ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ତାଂ ଦୀକ୍ଷାମ୍ ଅଵହଦ୍ ବଲୀ ଅଵିଦ୍ଯମାନେ ମାଂସେ ତୁ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ସେହି ଦୀକ୍ଷା ଅଟୁଟ ରଖିଲେ, ଯଦିଓ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠ ପାଇଁ ମାଂସ ମିଳୁଥିଲା ନାହିଁ।
ସର୍ଵକାମଦୁଘାଂ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଂ ସ ଦଦର୍ଶ ନୃପାତ୍ମଜଃ ତାଂ ଵୈ କ୍ରୋଧାଚ୍ ଚ ମୋହାଚ୍ ଚ ଶ୍ରମାଚ୍ ଚୈଵ କ୍ଷୁଧାନ୍ଵିତଃ
ରାଜପୁତ୍ର ଏକ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗାଈକୁ ଦେଖିଲେ; କ୍ରୋଧ, ମୋହ, କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଭୋକରେ ତାକୁ ଧରିଲେ।
ଦେଶଧର୍ମଗତୋ ରାଜା ଜଘାନ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ତନ୍ମାଂସଂ ସ ସ୍ଵଯଂ ଚୈଵ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜାନ୍
ଦେଶର ଚଳିତ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ରାଜା ସେଇ ଗାଈକୁ ମାରିଦେଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେ ନିଜେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସେ ମାଂସ ଖାଇଲେ।
ଭୋଜଯାମ୍ ଆସ ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଚୁକ୍ରୁଧେ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ବଶିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ପାତଯେଯମ୍ ଅହଂ କ୍ରୂର ତଵ ଶଙ୍କୁମ୍ ଅସଂଶଯମ୍ ଯଦି ତେ ଦ୍ଵାଵ୍ ଇମୌ ଶଙ୍କୂ ନ ସ୍ଯାତାଂ ଵୈ କୃତୌ ପୁନଃ
ହେ କ୍ରୂର, ଏହି କଠି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ତୋତେ ଫେଲିଦେଉଥାନ୍ତି, ଯଦି ତୋର ଏହି ଦୁଇଟି କଠି ପୁଣି ତିଆରି ହେବ ନାହିଁ।
ପିତୁଶ୍ ଚାପରିତୋଷେଣ ଗୁରୁଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଵଧେନ ଚ ଅପ୍ରୋକ୍ଷିତୋପଯୋଗାଚ୍ ଚ ତ୍ରିଵିଧସ୍ ତେ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ପିତାଙ୍କର ଅସନ୍ତୋଷ, ଗୁରୁଙ୍କ ଗାଈ ମାରିବା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ନହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ତୋର ତିନି ପ୍ରକାର ଅପରାଧ ହୋଇଛି।
ଏଵଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଶଙ୍କୂନି ତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତପାଃ ତ୍ରିଶଙ୍କୁର୍ ଇତି ହୋଵାଚ ତ୍ରିଶଙ୍କୁସ୍ ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଏପରି ତାଙ୍କର ତିନିଟି କଠି ଦେଖି, ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ, 'ତ୍ରିଶଙ୍କୁ'। ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ 'ତ୍ରିଶଙ୍କୁ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଦାରାଣାମ୍ ଅନେନ ଭରଣଂ କୃତମ୍ ତେନ ତସ୍ମୈ ଵରଂ ପ୍ରାଦାନ୍ ମୁନିଃ ପ୍ରୀତସ୍ ତ୍ରିଶଙ୍କଵେ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ଜୀବିକା ପାଇଲେ; ଏହିଯୋଗୁଁ ମୁନି ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏକ ଵର ଦେଲେ।
ଛନ୍ଦ୍ଯମାନୋ ଵରେଣାଥ ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ନୃପାତ୍ମଜଃ ସଶରୀରୋ ଵ୍ରଜେ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଯାଚିତୋ ଵରଃ
ଵର ଚାହିଁବାକୁ କହିଲେ, ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି'। ଏହିପରି ସେ ଵର ଚାହିଲେ।
ଅନାଵୃଷ୍ଟିଭଯେ ତସ୍ମିନ୍ ଗତେ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକେ ପିତ୍ର୍ଯେ ରାଜ୍ଯେ ଽଭିଷିଚ୍ଯାଥ ଯାଜଯାମ୍ ଆସ ପାର୍ଥିଵମ୍
ବାରହ ବର୍ଷର ଅନାବୃଷ୍ଟି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଓ ଭୟ ହଟିଯିବା ପରେ, ସେ ପିତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ।