ନାପୁତ୍ରସ୍ଯ ପରୋ ଲୋକୋ ଵିଦ୍ଯତେ ନୃପସତ୍ତମ ଜାତେ ପୁତ୍ରେ ପିତା ସ୍ନାନଂ ଯଃ କରୋତି ଜନାଧିପ
ରାଜା, ଯାହାର ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ସେ ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ପୁତ୍ର ହେଲେ, ପିତା ସ୍ନାନ କରି ଏହାକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଦଶାନାମ୍ ଅଶ୍ଵମେଧାନାମ୍ ଅଭିଷେକଫଲଂ ଲଭେତ୍ ଆତ୍ମପ୍ରତିଷ୍ଠା ପୁତ୍ରାତ୍ ସ୍ଯାଜ୍ ଜାଯତେ ଚାମରୋତ୍ତମଃ
ସେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅଭିଷେକ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି; ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ଥିତି ହୁଏ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତାକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅମୃତେନାମରା ଦେଵାଃ ପୁତ୍ରେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦଯଃ ତ୍ରିଋଣାନ୍ ମୋଚଯେତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପିତରଂ ଚ ପିତାମହାନ୍
ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅମର ହେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା। ପୁତ୍ର ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କୁ ତିନି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
କିଂ ତୁ ମୂଲଂ କିମ୍ ଉ ଜଲଂ କିଂ ତୁ ଶ୍ମଶ୍ରୂଣି କିଂ ତପଃ ଵିନା ପୁତ୍ରେଣ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗୋ ମୁକ୍ତିଃ ସୁତାତ୍ ସ୍ମୃତାଃ
ମୂଳ କଣ, ଜଳ କଣ, ଦାଡ଼ି କଣ, ତପ କଣ? ପୁତ୍ର ନଥିଲେ, ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମିଳେବା ଭାବରେ ମନେ କରାଯାଏ।
ପୁତ୍ର ଏଵ ପରୋ ଲୋକୋ ଧର୍ମଃ କାମୋ ଽର୍ଥ ଏଵ ଚ ପୁତ୍ରୋ ମୁକ୍ତିଃ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିସ୍ ତାରକଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ପୁତ୍ର ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ; ପୁତ୍ର ମୋକ୍ଷ, ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଵିନା ପୁତ୍ରେଣ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷୌ ସୁଦୁର୍ଲଭୌ ପୁତ୍ର ଏଵ ପରୋ ଲୋକେ ଧର୍ମକାମାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ପୁତ୍ର ନଥିଲେ, ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ; ପୁତ୍ର ହେଉଛି ଏହି ଜଗତରେ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସାଧନା ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଵିନା ପୁତ୍ରେଣ ଯଦ୍ ଦତ୍ତଂ ଵିନା ପୁତ୍ରେଣ ଯଦ୍ ଧୁତମ୍ ଵିନା ପୁତ୍ରେଣ ଯଜ୍ ଜନ୍ମ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ତଦ୍ ଅଵଭାତି ମେ
ପୁଅ ନଥିବାବେଳେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ପୁଅ ନଥିବାବେଳେ ଯେଉଁ ହବନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ପୁଅ ନଥିବା ଜନ୍ମ—ଏସବୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ କୌଣସି ଫଳ ନଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ତସ୍ମାତ୍ ପୁତ୍ରସମଂ କିଂଚିତ୍ କାମ୍ଯଂ ନାସ୍ତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଵାଂସ୍ ତାଵ୍ ଉଵାଚ ନୃପଃ ପୁନଃ
ତେଣୁ, ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ପୁଅ ପରି ଆହୁରି କିଛି ଆକାଂକ୍ଷା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହା ଶୁଣି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
କଥଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ ସୁତୋ ବ୍ରୂତାଂ ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ଯଥାତଥମ୍ ଯେନ କେନାପ୍ଯ୍ ଉପାଯେନ କୃତ୍ଵା କିଂଚିତ୍ ତୁ ପୌରୁଷମ୍ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଯାଗଦାନାଭ୍ଯାମ୍ ଉତ୍ପାଦ୍ଯୋ ଽସୌ ସୁତୋ ମଯା
ମୋତେ କହ, କିପରି ଉପାୟରେ ମୋ ପୁଅ ହେବ? କେଉଁଠି, କିପରି, କେଉଁ ଭଳି ଉପାୟରେ? ଯେଉଁଠି ଯେପରି ହେଉ, କିଛି ଚେଷ୍ଟା, ମନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୁଅ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।
ତାଵ୍ ଊଚତୁର୍ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ସୁତାର୍ଥିନମ୍ ଧ୍ଯାତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ତଥା ସମ୍ଯଗ୍ ଗୌତମୀଂ ଯାହି ମାନଦ
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏକ କ୍ଷଣ ଭଲଭାବେ ଧ୍ୟାନ କର, ତାପରେ ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଯାଅ, ମାନ୍ୟଦାତା।'
ତତ୍ରାପାଂପତିର୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଂ ଦଦାତି ମନସୀପ୍ସିତମ୍ ଵରୁଣଃ ସର୍ଵଦାତା ଵୈ ମୁନିଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ସେଠାରେ ଜଳର ଠାକୁର, ଭଗବାନ ବରୁଣ, ମନର ଆଶା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ବରୁଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ସବୁ ଦେବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ସ ତୁ ପ୍ରୀତଃ ଶନୈଃ କାଲେ ତଵ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମୁନିଵାକ୍ଯଂ ତଥାକରୋତ୍
ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେବେ। ଏହା ଶୁଣି, ସେଇ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମୁନିଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କଲେ।
ତୋଷଯାମ୍ ଆସ ଵରୁଣଂ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ ତତଶ୍ ଚ ତୁଷ୍ଟୋ ଵରୁଣୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମ୍ ଉଵାଚ ହ
ସେ ଗୌତମୀ ତୀରେ ବସି ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତାପରେ ବରୁଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ରାଜଂଲ୍ ଲୋକତ୍ରଯଵିଭୂଷଣମ୍ ଯଦି ଯକ୍ଷ୍ଯସି ତେନୈଵ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପୁଅ ଦେବି, ରାଜା, ଯିଏ ତିନି ଲୋକର ଶୋଭା। ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଅ ହେବ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽପି ଵରୁଣଂ ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତେନେତ୍ଯ୍ ଅଵୋଚତ ତତୋ ଗତ୍ଵା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ ଚରୁଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାରୁଣମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବି।' ଏହା ପରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ ଚରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଭାର୍ଯାଯୈ ନୃପତିଃ ପ୍ରାଦାତ୍ ତତୋ ଜାତଃ ସୁତୋ ନୃପାତ୍ ଜାତେ ପୁତ୍ରେ ଅପାମ୍ ଈଶଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ରାଜା ଏହା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଅ ହେଲା। ପୁଅ ହେବା ପରେ, ଜଳର ଠାକୁର, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, କହିଲେ—
ଅଦ୍ଯୈଵ ପୁତ୍ରୋ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସ୍ମରସେ ଵଚନଂ ପୁରା
ଆଜିଏ ପୁଅକୁ ବଳି ଦେବାକୁ ହେବ; ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା କଥା ମନେ ଅଛି କି?
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽପି ଵରୁଣଂ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ କ୍ରମାଗତମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପରେ ପରେ ଯଥାଯଥିଭାବେ ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନିର୍ଦଶୋ ମେଧ୍ଯତାଂ ଯାତି ପଶୁର୍ ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତତୋ ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ପଶୁ ଦଶ ଦିନର ହେବା ପରେ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ତାପରେ ମୁଁ ବଳି ଦେବି।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵରୁଣୋ ଽଗାତ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆଲଯମ୍ ନିର୍ଦଶେ ପୁନର୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ଯଜସ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଆହ ତଂ ନୃପମ୍
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବରୁଣ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ। ଦଶ ଦିନ ପରେ ସେ ପୁଣି ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏବେ ବଳି ଦିଅ।'
ରାଜାପି ଵରୁଣଂ ପ୍ରାହ ନିର୍ଦନ୍ତୋ ନିଷ୍ଫଲଃ ପଶୁଃ ପଶୋର୍ ଦନ୍ତେଷୁ ଜାତେଷୁ ଏହି ଗଚ୍ଛାଧୁନାପ୍ପତେ
ରାଜା ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ପଶୁର ଦାନ୍ତ ନାହିଁ, ଏହା ଅଯୋଗ୍ୟ। ପଶୁର ଦାନ୍ତ ଆସିଲେ, ତେବେ ଆସ, ଜଳର ଠାକୁର।'
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜଵଚନଂ ପୁନଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଅପାଂପତିଃ ଜାତେଷୁ ଚୈଵ ଦନ୍ତେଷୁ ସପ୍ତଵର୍ଷେଷୁ ନାରଦ
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବରୁଣ ପୁଣି ଚଲିଗଲେ। ଏବଂ, ନାରଦ, ସାତ ବର୍ଷରେ ଦାନ୍ତ ଆସିଲାବେଳେ—
ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ରାଜାନଂ ଯଜସ୍ଵେତି ତତୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ ରାଜାପି ଵରୁଣଂ ପ୍ରାହ ପତ୍ସ୍ଯନ୍ତୀମେ ଅପାଂପତେ
ସେ ପୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏବେ ବଳି ଦିଅ।' ତାପରେ ରାଜା ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏହି ଦାନ୍ତ ଖସିଯିବ, ଜଳର ଠାକୁର।'
ସଂପତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ତଥା ଚାନ୍ଯେ ତତୋ ଯକ୍ଷ୍ଯେ ଵ୍ରଜାଧୁନା ପୁନଃ ପ୍ରାଯାତ୍ ସ ଵରୁଣଃ ପୁନର୍ଦନ୍ତେଷୁ ନାରଦ ଯଜସ୍ଵେତି ନୃପଂ ପ୍ରାହ ରାଜା ପ୍ରାହ ତ୍ଵ୍ ଅପାଂପତିମ୍
'ସେମାନେ ପୁଣି ଆସିବେ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଆସିବ। ତାପରେ ମୁଁ ବଳି ଦେବି—ଏବେ ତୁମେ ଯାଅ।' ବରୁଣ ପୁଣି ଚଲିଗଲେ; ନୂଆ ଦାନ୍ତ ଆସିଲାବେଳେ, ନାରଦ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ 'ଏବେ ବଳି ଦିଅ' ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଜଳର ଠାକୁରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯଦା ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଯଜ୍ଞେ ପଶୁର୍ ଭଵତି ଵାରିପ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଯଦା ଵେତ୍ତି ତଦା ସ୍ଯାତ୍ ପଶୁର୍ ଉତ୍ତମଃ
ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣତ୍ରିୟ ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁ ହୁଏ, ଓ ଜଳର ଦେବତା, ଏବଂ ସେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ପଶୁ ହୁଏ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜଵଚନଂ ଵରୁଣୋ ଽଗାତ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆଲଯମ୍ ଯଦାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଚ ଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ସମର୍ଥୋ ଽଭୂତ୍ ସ ରୋହିତଃ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବରୁଣ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ରୋହିତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ,
ସର୍ଵଵେଦେଷୁ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଵେତ୍ତାଭୂତ୍ ସ ତ୍ଵ୍ ଅରିଂଦମଃ ଯୁଵରାଜ୍ଯମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତେ ରୋହିତେ ଷୋଡଶାବ୍ଦିକେ
ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ ହେଲେ; ଯେତେବେଳେ ରୋହିତର ବୟସ୍ ଷୋଳ ହେଲା, ସେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଲେ।
ପ୍ରୀତିମାନ୍ ଅଗମତ୍ ତତ୍ର ଯତ୍ର ରାଜା ସରୋହିତଃ ଆଗତ୍ଯ ଵରୁଣଃ ପ୍ରାହ ଯଜସ୍ଵାଦ୍ଯ ସୁତଂ ସ୍ଵକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଓ ରୋହିତ ଏକାଠି ଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ; ବରୁଣ ଆସି କହିଲେ, 'ଏବେ ତୁମର ପୁଅକୁ ବଳି ଦିଅ।'
ଓଁ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ନୃପଵର ଋତ୍ଵିଜଃ ପ୍ରାହ ଭୂପତିଃ ରୋହିତଂ ଚ ସୁତଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଶୃଣ୍ଵତୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
'ଓଁ' ବୋଲି ରାଜା ପୂଜାରିମାନୋଁକୁ କହିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ରୋହିତ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ, ଏବଂ ବରୁଣ ଶୁଣୁଥିଲେ।
ଏହି ପୁତ୍ର ମହାଵୀର ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଵରୁଣାଯ ହି
ଆସ, ପୁଅ, ବଡ଼ ଶୂରବୀର; ମୁଁ ତୁମକୁ ବରୁଣଙ୍କୁ ବଳି ଦେବି।