ପ୍ରଥମଂ ତୁ ଶମୀତୀର୍ଥଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵିଦୁଃ ଆର୍କଂ ଶୈଵଂ ଚ ସୌମ୍ଯଂ ଚ ଵାସିଷ୍ଠଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍
ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ଶମୀ ତୀର୍ଥ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ। ତାପରେ ଆର୍କ, ଶିବ, ସୌମ୍ୟ ଓ ବସିଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଦେଵାଶ୍ ଚ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ନିଵୃତ୍ତେ ମଖଵିସ୍ତରେ ତୁଷ୍ଟାଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ ଵସିଷ୍ଠଂ ତଂ ଯଜମାନଂ ପ୍ରିଯଵ୍ରତମ୍
ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତାଂଶ୍ ଚ ଵୃକ୍ଷାଂସ୍ ତାଂ ଚ ଗଙ୍ଗାଂ ମୁଦା ଯୁକ୍ତାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ହଯମେଧସ୍ଯ ନିଷ୍ପତ୍ତ୍ଯୈ ଏତେ ଯାତା ଇତସ୍ ତତଃ
ସେଇ ବୃକ୍ଷମାନେ ଓ ଗଙ୍ଗା, ଆନନ୍ଦରେ ପୁନିପୁନି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ।
ହଯମେଧଫଲଂ ଦଦ୍ଯୁସ୍ ତୀର୍ଥାନୀତ୍ଯ୍ ଅଵଦନ୍ ସୁରାଃ ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ତେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ନାରଦ ହଯମେଧଫଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନ ମୃଷା ଵଚଃ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ନାରଦ, ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଦାନ ଦେଇଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପବିତ୍ର ଫଳ ମିଳେ—ଏହି କଥା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଶୁନଃଶେପଂ ଚ ରୋହିତମ୍ ଵାରୁଣଂ ବ୍ରାହ୍ମମ୍ ଆଗ୍ନେଯମ୍ ଐନ୍ଦ୍ରମ୍ ଐନ୍ଦଵମ୍ ଐଶ୍ଵରମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ହରିଚନ୍ଦ୍ର, ଶୁନଃଶେପ, ରୋହିତ, ବାରୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମ, ଆଗ୍ନେୟ, ଏନ୍ଦ୍ର, ଏନ୍ଦବ, ଏଶ୍ୱର—
ମୈତ୍ରଂ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚୈଵ ଯାମ୍ଯମ୍ ଆଶ୍ଵିନମ୍ ଔଶନମ୍ ଏତେଷାଂ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନାଂ ନାମଧେଯଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମେ
ମୈତ୍ର, ବୈଷ୍ଣବ, ଯାମ୍ୟ, ଆଶ୍ୱିନ, ଔଶନ—ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ନାମ ମୋଠୁ ଶୁଣ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଇତି ତ୍ଵ୍ ଆସୀଦ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁପ୍ରଭଵୋ ନୃପଃ ତସ୍ଯ ଗୃହେ ମୁନୀ ପ୍ରାପ୍ତୌ ନାରଦଃ ପର୍ଵତସ୍ ତଥା କୃତ୍ଵାତିଥ୍ଯଂ ତଯୋଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଘରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଋଷୀ
ହରିଚନ୍ଦ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଘରେ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ଋଷି ଆସିଲେ। ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରିବା ପରେ, ହରିଚନ୍ଦ୍ର ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ କ୍ଲିଶ୍ଯତେ ଲୋକଃ କିଂ ପୁତ୍ରେଣ ଭଵିଷ୍ଯତି ଜ୍ଞାନୀ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଥଵାଜ୍ଞାନୀ ଉତ୍ତମୋ ମଧ୍ଯମୋ ଽଥଵା ଏତଂ ମେ ସଂଶଯଂ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରୂତାମ୍ ଋଷିଵରାଵ୍ ଉଭୌ
ଲୋକେ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି; ପୁତ୍ର ହେଲେ କଣ ହେବ? ସେ ଜ୍ଞାନୀ ହେବେ କି ଅଜ୍ଞାନୀ, ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ସଦା ରହିଛି, ମହାନ ଋଷିମାନେ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ତାଵ୍ ଊଚତୁର୍ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ପର୍ଵତୋ ନାରଦସ୍ ତଥା
ପର୍ବତ ଓ ନାରଦ ହରିଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏକଧା ଦଶଧା ରାଜଞ୍ ଶତଧା ଚ ସହସ୍ରଧା ଉତ୍ତରଂ ଵିଦ୍ଯତେ ସମ୍ଯକ୍ ତଥାପ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଉଦୀର୍ଯତେ
ରାଜା, ଏହା ଏକ ଭାବରେ, ଦଶ ଭାବରେ, ଶତ ଭାବରେ, ହଜାର ଭାବରେ ମିଳେ; ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି କଥା କହାଯାଇଛି।
ନାପୁତ୍ରସ୍ଯ ପରୋ ଲୋକୋ ଵିଦ୍ଯତେ ନୃପସତ୍ତମ ଜାତେ ପୁତ୍ରେ ପିତା ସ୍ନାନଂ ଯଃ କରୋତି ଜନାଧିପ
ରାଜା, ଯାହାର ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ସେ ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ପୁତ୍ର ହେଲେ, ପିତା ସ୍ନାନ କରି ଏହାକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଦଶାନାମ୍ ଅଶ୍ଵମେଧାନାମ୍ ଅଭିଷେକଫଲଂ ଲଭେତ୍ ଆତ୍ମପ୍ରତିଷ୍ଠା ପୁତ୍ରାତ୍ ସ୍ଯାଜ୍ ଜାଯତେ ଚାମରୋତ୍ତମଃ
ସେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅଭିଷେକ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି; ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ଥିତି ହୁଏ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତାକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅମୃତେନାମରା ଦେଵାଃ ପୁତ୍ରେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦଯଃ ତ୍ରିଋଣାନ୍ ମୋଚଯେତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପିତରଂ ଚ ପିତାମହାନ୍
ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅମର ହେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା। ପୁତ୍ର ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କୁ ତିନି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
କିଂ ତୁ ମୂଲଂ କିମ୍ ଉ ଜଲଂ କିଂ ତୁ ଶ୍ମଶ୍ରୂଣି କିଂ ତପଃ ଵିନା ପୁତ୍ରେଣ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗୋ ମୁକ୍ତିଃ ସୁତାତ୍ ସ୍ମୃତାଃ
ମୂଳ କଣ, ଜଳ କଣ, ଦାଡ଼ି କଣ, ତପ କଣ? ପୁତ୍ର ନଥିଲେ, ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମିଳେବା ଭାବରେ ମନେ କରାଯାଏ।
ପୁତ୍ର ଏଵ ପରୋ ଲୋକୋ ଧର୍ମଃ କାମୋ ଽର୍ଥ ଏଵ ଚ ପୁତ୍ରୋ ମୁକ୍ତିଃ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିସ୍ ତାରକଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ପୁତ୍ର ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ; ପୁତ୍ର ମୋକ୍ଷ, ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଵିନା ପୁତ୍ରେଣ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷୌ ସୁଦୁର୍ଲଭୌ ପୁତ୍ର ଏଵ ପରୋ ଲୋକେ ଧର୍ମକାମାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ପୁତ୍ର ନଥିଲେ, ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ; ପୁତ୍ର ହେଉଛି ଏହି ଜଗତରେ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସାଧନା ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଵିନା ପୁତ୍ରେଣ ଯଦ୍ ଦତ୍ତଂ ଵିନା ପୁତ୍ରେଣ ଯଦ୍ ଧୁତମ୍ ଵିନା ପୁତ୍ରେଣ ଯଜ୍ ଜନ୍ମ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ତଦ୍ ଅଵଭାତି ମେ
ପୁଅ ନଥିବାବେଳେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ପୁଅ ନଥିବାବେଳେ ଯେଉଁ ହବନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ପୁଅ ନଥିବା ଜନ୍ମ—ଏସବୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ କୌଣସି ଫଳ ନଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ତସ୍ମାତ୍ ପୁତ୍ରସମଂ କିଂଚିତ୍ କାମ୍ଯଂ ନାସ୍ତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଵାଂସ୍ ତାଵ୍ ଉଵାଚ ନୃପଃ ପୁନଃ
ତେଣୁ, ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ପୁଅ ପରି ଆହୁରି କିଛି ଆକାଂକ୍ଷା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହା ଶୁଣି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
କଥଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ ସୁତୋ ବ୍ରୂତାଂ ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ଯଥାତଥମ୍ ଯେନ କେନାପ୍ଯ୍ ଉପାଯେନ କୃତ୍ଵା କିଂଚିତ୍ ତୁ ପୌରୁଷମ୍ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଯାଗଦାନାଭ୍ଯାମ୍ ଉତ୍ପାଦ୍ଯୋ ଽସୌ ସୁତୋ ମଯା
ମୋତେ କହ, କିପରି ଉପାୟରେ ମୋ ପୁଅ ହେବ? କେଉଁଠି, କିପରି, କେଉଁ ଭଳି ଉପାୟରେ? ଯେଉଁଠି ଯେପରି ହେଉ, କିଛି ଚେଷ୍ଟା, ମନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୁଅ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।
ତାଵ୍ ଊଚତୁର୍ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ସୁତାର୍ଥିନମ୍ ଧ୍ଯାତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ତଥା ସମ୍ଯଗ୍ ଗୌତମୀଂ ଯାହି ମାନଦ
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏକ କ୍ଷଣ ଭଲଭାବେ ଧ୍ୟାନ କର, ତାପରେ ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଯାଅ, ମାନ୍ୟଦାତା।'
ତତ୍ରାପାଂପତିର୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଂ ଦଦାତି ମନସୀପ୍ସିତମ୍ ଵରୁଣଃ ସର୍ଵଦାତା ଵୈ ମୁନିଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ସେଠାରେ ଜଳର ଠାକୁର, ଭଗବାନ ବରୁଣ, ମନର ଆଶା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ବରୁଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ସବୁ ଦେବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ସ ତୁ ପ୍ରୀତଃ ଶନୈଃ କାଲେ ତଵ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମୁନିଵାକ୍ଯଂ ତଥାକରୋତ୍
ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେବେ। ଏହା ଶୁଣି, ସେଇ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମୁନିଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କଲେ।
ତୋଷଯାମ୍ ଆସ ଵରୁଣଂ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ ତତଶ୍ ଚ ତୁଷ୍ଟୋ ଵରୁଣୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମ୍ ଉଵାଚ ହ
ସେ ଗୌତମୀ ତୀରେ ବସି ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତାପରେ ବରୁଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ରାଜଂଲ୍ ଲୋକତ୍ରଯଵିଭୂଷଣମ୍ ଯଦି ଯକ୍ଷ୍ଯସି ତେନୈଵ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପୁଅ ଦେବି, ରାଜା, ଯିଏ ତିନି ଲୋକର ଶୋଭା। ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଅ ହେବ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽପି ଵରୁଣଂ ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତେନେତ୍ଯ୍ ଅଵୋଚତ ତତୋ ଗତ୍ଵା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ ଚରୁଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାରୁଣମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବି।' ଏହା ପରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ ଚରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଭାର୍ଯାଯୈ ନୃପତିଃ ପ୍ରାଦାତ୍ ତତୋ ଜାତଃ ସୁତୋ ନୃପାତ୍ ଜାତେ ପୁତ୍ରେ ଅପାମ୍ ଈଶଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ରାଜା ଏହା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଅ ହେଲା। ପୁଅ ହେବା ପରେ, ଜଳର ଠାକୁର, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, କହିଲେ—
ଅଦ୍ଯୈଵ ପୁତ୍ରୋ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସ୍ମରସେ ଵଚନଂ ପୁରା
ଆଜିଏ ପୁଅକୁ ବଳି ଦେବାକୁ ହେବ; ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା କଥା ମନେ ଅଛି କି?
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽପି ଵରୁଣଂ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ କ୍ରମାଗତମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପରେ ପରେ ଯଥାଯଥିଭାବେ ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନିର୍ଦଶୋ ମେଧ୍ଯତାଂ ଯାତି ପଶୁର୍ ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତତୋ ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ପଶୁ ଦଶ ଦିନର ହେବା ପରେ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ତାପରେ ମୁଁ ବଳି ଦେବି।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵରୁଣୋ ଽଗାତ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆଲଯମ୍ ନିର୍ଦଶେ ପୁନର୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ଯଜସ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଆହ ତଂ ନୃପମ୍
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବରୁଣ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ। ଦଶ ଦିନ ପରେ ସେ ପୁଣି ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏବେ ବଳି ଦିଅ।'