କନୀଯାଂସ୍ ତୁ ସମର୍ଥୋ ଽପି ପରିଵିତ୍ତିଭଯାନ୍ ମୁନେ ନାକରୋଦ୍ ଦାରକର୍ମାଦି ନୈଵାଗ୍ନୀନାମ୍ ଉପାସନମ୍
ଛୋଟ ଭାଇ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମୁନି, ଉତ୍ତରାଧିକାର ଭୟରୁ ସେ ବିବାହ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିପୂଜା କଲେନି।
ତତଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପିତୃଗଣାଃ ପୁତ୍ରଂ କକ୍ଷୀଵତଃ ଶୁଭମ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଚୈଵ କନିଷ୍ଠଂ ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥଗ୍ ଇଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ, ପିତୃମାନେ କକ୍ଷୀବତଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ, ବଡ଼ ଓ ଛୋଟକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଋଣତ୍ରଯାପନୋଦାଯ କ୍ରିଯତାଂ ଦାରସଂଗ୍ରହଃ
ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ବିବାହ କର।
ନେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ତତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ କିମ୍ ଋଣଂ କେନ ଯୁଜ୍ଯତେ କନୀଯାଂସ୍ ତୁ ପିତୄନ୍ ପ୍ରାହ ନ ଯୋଗ୍ଯୋ ଦାରସଂଗ୍ରହଃ
ତାପରେ ବଡ଼ ଭାଇ କହିଲେ, 'ନାହିଁ; କେଉଁ ଋଣ, କିଏ ଏହାରେ ବନ୍ଧାଯାଏ?' କିନ୍ତୁ ଛୋଟ ଭାଇ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ବିବାହ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ସତି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପରିଵିତ୍ତିଭଯାଦ୍ ଇତି ତାଵ୍ ଉଭୌ ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଊଚୁସ୍ ତେ ଵୈ ପିତାମହାଃ
ବଡ଼ ଥିବାବେଳେ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଉତ୍ତରାଧିକାର ଭୟରୁ ଏହା; ଏହିପରି ଦୁଇଜଣେ ପୁଣିଥରେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯାତାମ୍ ଉଭୌ ଗୌତମୀଂ ତୁ ପୁଣ୍ଯାଂ କକ୍ଷୀଵତଃ ସୁତୌ କୁରୁତାଂ ଗୌତମୀସ୍ନାନଂ ସର୍ଵାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଦାଯକମ୍
କକ୍ଷୀବତଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ପବିତ୍ର ଗୌତମୀକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ସମସ୍ତ ଆଭିଲାଷ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗୌତମୀରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତୁ।
ଗଚ୍ଛତାଂ ଗୌତମୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଲୋକତ୍ରିତଯପାଵନୀମ୍ ସ୍ନାନଂ ଚ ତର୍ପଣଂ ତସ୍ଯାଂ କୁରୁତାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତୌ
ଯେଉଁମାନେ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ହୃଦୟରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।
ଦୃଷ୍ଟାଵନାମିତା ଧ୍ଯାତା ଗୌତମୀ ସର୍ଵକାମଦା ନ ଦେଶକାଲଜାତ୍ଯାଦିନିଯମୋ ଽତ୍ରାଵଗାହନେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଽନୃଣସ୍ ତତୋ ଭୂଯାତ୍ ପରିଵିତ୍ତିର୍ ନ ଚେତରଃ
ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖିଲେ, ନମସ୍କାର କଲେ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ କୌଣସି ଦେଶ, କାଳ, ଜାତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ। ଯିଏ ବଡ଼, ଋଣମୁକ୍ତ ଅଟେ, ସେ ଏଠି ଏପରି ହୁଏ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ତତଃ ପୃଥୁଶ୍ରଵା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ ସତର୍ପଣମ୍ ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଅପି ଲୋକାନାଂ କାକ୍ଷୀଵତୋ ଽନୃଣୋ ଽଭଵତ୍
ତାପରେ, ପୃଥୁଶ୍ରବା ନାମକ ବଡ଼ଭାଇ, ସ୍ନାନ ଓ ତର୍ପଣ କରି, ତିନି ଲୋକଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ହେ କାକ୍ଷୀବତଙ୍କ ବଂଶଜ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଋଣମୋଚନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତ-ଋଣେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ଇତରେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ନାରଦ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ଋଣୀ ମୁକ୍ତଃ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍
ସେଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ 'ଋଣମୋଚନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ନାରଦ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣିକ, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଲୋକ ଶୁଭ ଓ ସୁଖୀ ହୁଏ।
ସୁପର୍ଣାସଂଗମଂ ନାମ କାଦ୍ରଵାସଂଗମଂ ତଥା ମହେଶ୍ଵରୋ ଯତ୍ର ଦେଵୋ ଗଙ୍ଗାପୁଲିନମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ
ସେଠାରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣାସଙ୍ଗମ ଓ କାଦ୍ରବାସଙ୍ଗମ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ରୌଦ୍ରଂ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍ ଏଵ ଚ ସୌରଂ ସୌମ୍ଯଂ ତଥା ବ୍ରାହ୍ମଂ କୌମାରଂ ଵାରୁଣଂ ତଥା
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଅଛି: ରୌଦ୍ର, ବୈଷ୍ଣବ, ସୌର, ସୌମ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୌମାର ଓ ବାରୁଣ।
ଅପ୍ସରା ଚ ନଦୀ ଯତ୍ର ସଂଗତା ଗଙ୍ଗଯା ତଥା ତତ୍ତୀର୍ଥସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଭଵେନ୍ ନରଃ
ଏଠି ଅପ୍ସରା ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ମିଶିଛି; ଏହି ତୀର୍ଥକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ମଣିଷ ନିଜ କାମନା ପୂରଣ କରିପାରେ।
ସର୍ଵପାପପ୍ରଶମନଂ ଶୃଣୁ ଯତ୍ନେନ ନାରଦ ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ହିଂସିତାଃ ପୂର୍ଵଂ ଵାଲଖିଲ୍ଯା ମହର୍ଷଯଃ ଦତ୍ତାର୍ଧତପସଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରୋଚୁସ୍ ତେ କାଶ୍ଯପଂ ମୁନିମ୍
ହେ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କିପରି ହୁଏ, ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ। ପୂର୍ବେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଓ ତାଙ୍କର ଅର୍ଧ ତପସ୍ୟା ଦେଇଥିବା ବାଳଖିଲ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ କାଶ୍ୟପ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ପୁତ୍ରମ୍ ଉତ୍ପାଦଯାନେନ ଇନ୍ଦ୍ରଦର୍ପହରଂ ଶୁଭମ୍ ତପସୋ ଽର୍ଧଂ ତୁ ଦାସ୍ଯାମସ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଆହ ମୁନିସ୍ ତୁ ତାନ୍
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଆପଣ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିବ; ଆମେ ଆମ ତପସ୍ୟାର ଅର୍ଧ ଦେବୁ।' ମୁନି କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।'
ସୁପର୍ଣାଯାଂ ତତୋ ଗର୍ଭମ୍ ଆଦଧେ ସ ପ୍ରଜାପତିଃ କଦ୍ର୍ଵାଂ ଚୈଵ ଶନୈର୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସର୍ପାଣାଂ ସର୍ପମାତରି
ତାପରେ, ପ୍ରଜାପତି ସୁପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶିଶୁ ରଖିଲେ, ଏବଂ ଶନେଇଁ କଦ୍ରୁ, ସର୍ପମାତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ରଖିଲେ।
ତେ ଗର୍ଭିଣ୍ଯାଵ୍ ଉଭେ ଆହ ଗନ୍ତୁକାମଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ଅପରାଧୋ ନ ଚ କ୍ଵାପି କାର୍ଯୋ ଗମନମ୍ ଏଵ ଚ
ପ୍ରଜାପତି ଦୁଇ ଗର୍ଭବତୀ ଜଣେକୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଯିବେ ନାହିଁ।'
ଅନ୍ଯତ୍ର ଗମନାଚ୍ ଛାପୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯଦି ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଯିବେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶାପ ହେବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ଯଯୌ ପତ୍ନ୍ଯୌ ଗତେ ଭର୍ତରି ତେ ଉଭେ ତଦୈଵ ଜଗ୍ମତୁଃ ସତ୍ତ୍ରମ୍ ଋଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ ଯିବା ସାଥିଁ, ଦୁଇ ଜଣେ ତୁରନ୍ତ ଭାବନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନଙ୍କ ସତ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଵୃନ୍ଦସମାକୀର୍ଣଂ ଗଙ୍ଗାତୀରସମାଶ୍ରିତମ୍ ଉନ୍ମତ୍ତେ ତେ ଉଭେ ନିତ୍ଯଂ ଵଯଃସଂପତ୍ତିଗର୍ଵିତେ
ସେଠାରେ ବହୁ ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ଥିଲେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ସେଠି ବସିଥିଲେ; ଦୁଇ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ, ସଦା ଯୌବନ ଓ ରୂପର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ନିଵାର୍ଯମାଣେ ବହୁଶୋ ମୁନିଭିସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ ଵିକୁର୍ଵତ୍ଯୌ ତତ୍ର ସତ୍ତ୍ରେ ସମାନି ଚ ହଵୀଂଷି ଚ
ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନେ ବାରମ୍ବାର ବାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୁଇ ଜଣେ ସେଠି ସତ୍ର ଓ ହବିସ ଉପରେ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଯୋଷିତାଂ ଦୁର୍ଵିଲସିତଂ କଃ ସଂଵରିତୁମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକ୍ଷୁଭୁର୍ ଵିପ୍ରା ଅପମାର୍ଗରତେ ଉଭେ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାହା କିଏ ରୋକିପାରିବ? ସେ ଦୁଇ ଜଣେ ଅନୁଚିତ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅପମାର୍ଗସ୍ଥିତେ ଯସ୍ମାଦ୍ ଆପଗେ ହି ଭଵିଷ୍ଯଥଃ ସୁପର୍ଣା ଚୈଵ କଦ୍ରୂଶ୍ ଚ ନଦ୍ଯୌ ତେ ସଂବଭୂଵତୁଃ
ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅପମାର୍ଗ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବାରୁ, ସୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ କଦ୍ରୁ, ଦୁଇଜଣେ ସେଠି ନଦୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ ଗୃହଂ ପ୍ରାଯାତ୍ କଶ୍ଯପୋ ଽଥ ପ୍ରଜାପତିଃ ଋଷିଭ୍ଯସ୍ ତତ୍ର ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଶାପଂ ତାଭ୍ଯାଂ ସଵିସ୍ତରମ୍
ଏକଥାରେ, ପ୍ରଜାପତି କାଶ୍ୟପ ଘରକୁ ଗଲେ; ସେଠି ଋଷିମାନେ ଦୁଇ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ଓ ଶାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟଃ କିଂ କରୋମୀତ୍ଯ୍ ଅଚିନ୍ତଯତ୍ ଋଷିଭ୍ଯଃ କଥଯାମ୍ ଆସ ଵାଲଖିଲ୍ଯା ଇତି ଶ୍ରୁତାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଗଲା ଏବଂ ଭାବିଲା, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ସେ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହିଲା, 'ଏମାନେ ଭଲଖିଲ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ।'
ତ ଊଚୁଃ କଶ୍ଯପଂ ଵିପ୍ରଂ ଗତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାଂ ତୁ ଗୌତମୀମ୍ ତତ୍ର ସ୍ତୁହି ମହେଶାନଂ ପୁନର୍ ଭାର୍ଯେ ଭଵିଷ୍ଯତଃ
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ତୁମେ କଶ୍ୟପ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ଗୌତମୀ ନାମକ ଗଙ୍ଗାକୁ ପହଞ୍ଚ, ଏଠାରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; ତାପରେ ତୁମେ ପୁନି ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ପାଇବ।'
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭଯାଦ୍ ଏଵ ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ଗଙ୍ଗାମଧ୍ଯେ ସଦା ହ୍ଯ୍ ଆସ୍ତେ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରସଂଜ୍ଞଯା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟରୁ ଦେବତା ମହେଶ୍ୱର ସଦା ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ 'ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର' ନାମରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା କଶ୍ଯପୋ ଽପି ସ୍ନାତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାଂ ଜିତଵ୍ରତଃ ତୁଷ୍ଟାଵ ସ୍ତଵନୈଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ ଦେଵଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, କଶ୍ୟପ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ସେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ।
ଲୋକତ୍ରଯୈକାଧିପତେର୍ ନ ଯସ୍ଯ କୁତ୍ରାପି ଵସ୍ତୁନ୍ଯ୍ ଅଭିମାନଲେଶଃ ସ ସିଦ୍ଧନାଥୋ ଽଖିଲଵିଶ୍ଵକର୍ତା ଭର୍ତା ଶିଵାଯା ଭଵତୁ ପ୍ରସନ୍ନଃ
ତିନି ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ନାଥ, ଯାହାଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ବସ୍ତୁରେ ଅଭିମାନ ନାହିଁ, ସିଏ ସିଦ୍ଧନାଥ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପାଳକ, ଶିବାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଶିବ ଆମ ପ୍ରତି କୃପାଳୁ ହେଉନ୍ତୁ।
ତାପତ୍ରଯୋଷ୍ଣଦ୍ଯୁତିତାପିତାନାମ୍ ଇତସ୍ ତତୋ ଵୈ ପରିଧାଵତାଂ ଚ ଶରୀରିଣାଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାନାଂ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଦୁଃଖଵ୍ଯପନୋଦଦକ୍ଷଃ
ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଏମିତି ଜଣେ ଅଛ, ଯିଏ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ, ତାପ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିପାରନ୍ତି।