ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାନ୍ ଆସୀଦ୍ ଯୁଵନାଶ୍ଵୋ ନରାଧିପଃ ମାନ୍ଧାତା ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ତ୍ରିଲୋକଵିଜଯୀ ସୁତଃ
ତାଙ୍କର ଏକ ମହାନ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ନାମ ଯୁବନାଶ୍ୱ, ଯିଏ ରାଜା ଥିଲେ; ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାନ୍ଧାତା, ତିନି ଲୋକ ଜିତିଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଚୈତ୍ରରଥୀ ଭାର୍ଯା ଶଶବିନ୍ଦୋଃ ସୁତାଭଵତ୍ ସାଧ୍ଵୀ ବିନ୍ଦୁମତୀ ନାମ ରୂପେଣାସଦୃଶୀ ଭୁଵି
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ଚୈତ୍ରରଥୀ, ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କ ଝିଅ, ନାମ ବିନ୍ଦୁମତୀ, ତିନି ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ପତିଵ୍ରତା ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ଭ୍ରାତୄଣାମ୍ ଅଯୁତସ୍ଯ ଵୈ ତସ୍ଯାମ୍ ଉତ୍ପାଦଯାମ୍ ଆସ ମାନ୍ଧାତା ଦ୍ଵୌ ସୁତୌ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେ ପତିନିଷ୍ଠା ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ମାନ୍ଧାତା ଦୁଇ ଝିଅ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ପୁରୁକୁତ୍ସଂ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଂ ଚ ପାର୍ଥିଵମ୍ ପୁରୁକୁତ୍ସସୁତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆସୀତ୍ ତ୍ରସଦସ୍ଯୁର୍ ମହୀପତିଃ
ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଯିଏ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ; ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁ, ଯିଏ ମହୀପତି ଥିଲେ।
ନର୍ମଦାଯାମ୍ ଅଥୋତ୍ପନ୍ନଃ ସଂଭୂତସ୍ ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ସଂଭୂତସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦସ୍ ତ୍ରିଧନ୍ଵା ରିପୁମର୍ଦନଃ
ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂଭୂତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସଂଭୂତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ତ୍ରିଧନ୍ବା, ଯିଏ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିଲେ।
ରାଜ୍ଞସ୍ ତ୍ରିଧନ୍ଵନସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆସୀଦ୍ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ ତ୍ରଯ୍ଯାରୁଣଃ ପ୍ରଭୁଃ ତସ୍ଯ ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ନାମ କୁମାରୋ ଽଭୂନ୍ ମହାବଲଃ
ତ୍ରିଧନ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ପ୍ରଭଳ ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସତ୍ୟବ୍ରତ।
ପରିଗ୍ରହଣମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ଵିଘ୍ନଂ ଚକ୍ରେ ସୁଦୁର୍ମତିଃ ଯେନ ଭାର୍ଯା କୃତୋଦ୍ଵାହା ହୃତା ଚୈଵ ପରସ୍ଯ ହ
ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କତାରେ, ସେ ବିବାହ ସମୟର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବାଧା ଦେଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ବିବାହିତ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅପହରଣ କରାଯିଲା।
ବାଲ୍ଯାତ୍ କାମାଚ୍ ଚ ମୋହାଚ୍ ଚ ସାହସାଚ୍ ଚାପଲେନ ଚ ଜହାର କନ୍ଯାଂ କାମାର୍ତଃ କସ୍ଯଚିତ୍ ପୁରଵାସିନଃ
ବାଳ୍ୟତ୍ୱ, ଆସକ୍ତି, ମୂଢ଼ତା, ଅସାବଧାନତା ଓ ଅଉଚିତ୍ୟରେ, ସେ ଏକ ସହରବାସୀଙ୍କ ଝିଅକୁ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଅପହରଣ କଲା।
ଅଧର୍ମଶଙ୍କୁନା ତେନ ତଂ ସ ତ୍ରଯ୍ଯାରୁଣୋ ଽତ୍ଯଜତ୍ ଅପଧ୍ଵଂସେତି ବହୁଶୋ ଵଦନ୍ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି ପାପ କାରଣରେ, ତିନୋଟି ବେଦର ପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, କ୍ରୋଧରେ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ— 'ତାଙ୍କୁ ଚୁକ୍ତ କର।'
ସୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ ପିତରଂ ତ୍ଯକ୍ତଃ କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମୀତି ଵୈ ମୁହୁଃ ପିତା ଚ ତମ୍ ଅଥୋଵାଚ ଶ୍ଵପାକୈଃ ସହ ଵର୍ତଯ
ଏଭଳି ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ, ସେ ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?' ପିତା କହିଲେ— 'ତୁମେ ଚୁତ୍ସିତମାନେ ସହ ବସ।'
ନାହଂ ପୁତ୍ରେଣ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ କୁଲପାଂସନ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ସ ନିରାକ୍ରାମନ୍ ନଗରାଦ୍ ଵଚନାତ୍ ପିତୁଃ
'ମୁଁ ଆଉ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ହେ ବଂଶକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବା,' ବୋଲି କହି, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ସହର ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ନ ଚ ତଂ ଵାରଯାମ୍ ଆସ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ ଋଷିଃ ସ ତୁ ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ଵିପ୍ରାଃ ଶ୍ଵପାକାଵସଥାନ୍ତିକେ
ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ସତ୍ୟବ୍ରତ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଚୁତ୍ସିତମାନେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳର ନିକଟରେ ବସିଲେ।
ପିତ୍ରା ତ୍ଯକ୍ତୋ ଽଵସଦ୍ ଵୀରଃ ପିତାପ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଵନଂ ଯଯୌ ତତସ୍ ତସ୍ମିଂସ୍ ତୁ ଵିଷଯେ ନାଵର୍ଷତ୍ ପାକଶାସନଃ
ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ସେ ଶୂରବୀର ସେଠାରେ ବସିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ମଧ୍ୟ ବନକୁ ଚଲିଗଲେ। ତାପରେ, ସେ ଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କଲେ।
ସମା ଦ୍ଵାଦଶ ଭୋ ଵିପ୍ରାସ୍ ତେନାଧର୍ମେଣ ଵୈ ତଦା ଦାରାଂସ୍ ତୁ ତସ୍ଯ ଵିଷଯେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦେଶରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହ—
ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ସାଗରାନ୍ତେ ତୁ ଚକାର ଵିପୁଲଂ ତପଃ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଗଲେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ମଧ୍ଯମଂ ପୁତ୍ରମ୍ ଔରସମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ସାଗର କୂଳରେ ଭାରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁଅକୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧି— ନିଜ ଜନ୍ମସୁତ—
ଶେଷସ୍ଯ ଭରଣାର୍ଥାଯ ଵ୍ଯକ୍ରୀଣାଦ୍ ଗୋଶତେନ ଵୈ ତଂ ଚ ବଦ୍ଧଂ ଗଲେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକ୍ରଯାର୍ଥଂ ନୃପାତ୍ମଜଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକଶ ଗାଈ ବଦଳେ ବିକ୍ରୟ କଲେ। ଗଳାରେ ବାନ୍ଧା ଦେଖି, ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ତିଆରି, ରାଜପୁତ୍ର—
ମହର୍ଷିପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୋକ୍ଷଯାମ୍ ଆସ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ମହାବାହୁର୍ ଭରଣଂ ତସ୍ଯ ଚାକରୋତ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ମହାର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୋଷଣ ନେଇଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅନୁକମ୍ପାର୍ଥମ୍ ଏଵ ଚ ସୋ ଽଭଵଦ୍ ଗାଲଵୋ ନାମ ଗଲେ ବନ୍ଧାନ୍ ମହାତପାଃ ମହର୍ଷିଃ କୌଶିକୋ ଧୀମାଂସ୍ ତେନ ଵୀରେଣ ମୋକ୍ଷିତଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ଓ ଦୟା ପାଇଁ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ 'ଗାଳବ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, କାରଣ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧା ଥିଲେ। ଧୀର କୌଶିକ ମହାର୍ଷି ସେହି ବୀର ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ କୃପଯା ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞଯା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରକଲତ୍ରଂ ତୁ ବଭାର ଵିନଯେ ସ୍ଥିତଃ
ସତ୍ୟବ୍ରତ ଭକ୍ତି, ଦୟା ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରିବାରକୁ ନିୟମ ରେଖି ସମ୍ଭାଳିଲେ।
ହତ୍ଵା ମୃଗାନ୍ ଵରାହାଂଶ୍ ଚ ମହିଷାଂଶ୍ ଚ ଵନେଚରାନ୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଶ୍ରମାଭ୍ଯାଶେ ମାଂସଂ ଵୃକ୍ଷେ ବବନ୍ଧ ଚ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ହରିଣ, ବନ୍ଦର, ମହିଷ ମାରି, ସେ ମାଂସ ଗଛରେ ଝୁଲାଇ ରଖିଲେ।
ଉପାଂଶୁଵ୍ରତମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ଦୀକ୍ଷାଂ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକୀମ୍ ପିତୁର୍ ନିଯୋଗାଦ୍ ଅଵସତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଵନଗତେ ନୃପେ
ଉପାଂଶୁ ବ୍ରତ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଦୀକ୍ଷା ନେଇ, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ରାଜା ବନରେ ଥିବାବେଳେ ସେ ରହିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଚୈଵ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ତଥୈଵାନ୍ତଃପୁରଂ ମୁନିଃ ଯାଜ୍ଯୋପାଧ୍ଯାଯସଂଯୋଗାଦ୍ ଵସିଷ୍ଠଃ ପର୍ଯରକ୍ଷତ
ବସିଷ୍ଠ ମୁନି, ଯଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ ଓ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ସହିତ, ଅୟୋଧ୍ୟା, ରାଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତୁ ବାଲ୍ଯାଚ୍ ଚ ଭାଵିନୋ ଽର୍ଥସ୍ଯ ଵୈ ବଲାତ୍ ଵସିଷ୍ଠେ ଽଭ୍ଯଧିକଂ ମନ୍ଯୁଂ ଧାରଯାମ୍ ଆସ ନିତ୍ଯଶଃ
କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ତାଙ୍କର ବାଳ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଜୋରରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ବେସି ରାଗ ଧରିଥିଲେ।
ପିତ୍ରା ହି ତଂ ତଦା ରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ ତ୍ଯଜ୍ଯମାନଂ ପ୍ରିଯଂ ସୁତମ୍ ନିଵାରଯାମ୍ ଆସ ମୁନିର୍ ବହୁନା କାରଣେନ ନ
ପିତା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବହିଷ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ, ବହୁ କାରଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ।
ପାଣିଗ୍ରହଣମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ନିଷ୍ଠା ସ୍ଯାତ୍ ସପ୍ତମେ ପଦେ ନ ଚ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଧତଵାନ୍ ସପ୍ତମେ ପଦେ
ବିବାହ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ସପ୍ତମ ପଦେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ସେଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିଯୋଗୁଁ ସେ ସପ୍ତମ ପଦରେ ତ୍ୟାଗିତ ହେଲେ।
ଜାନନ୍ ଧର୍ମଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ ତୁ ନ ମାଂ ତ୍ରାତୀତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତଦା ରୋଷଂ ଵସିଷ୍ଠେ ମନସାକରୋତ୍
ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଲେ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସେ ସମୟରେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ମନରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଗୁଣବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଵସିଷ୍ଠଃ କୃତଵାଂସ୍ ତଥା ନ ଚ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ ତସ୍ଯ ତମ୍ ଉପାଂଶୁମ୍ ଅବୁଧ୍ଯତ
ଭଗବାନ ବଶିଷ୍ଠ ଗୁଣ ବୁଝିକରି ଏହିପରି କାମ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ତାଙ୍କର ନିରବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅପରିତୋଷଶ୍ ଚ ପିତୁର୍ ଆସୀନ୍ ମହାତ୍ମନଃ ତେନ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ନାଵର୍ଷତ୍ ପାକଶାସନଃ
ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କର ଅସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା, ବାରହ ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଷା ହେଲା ନାହିଁ।
ତେନ ତ୍ଵ୍ ଇଦାନୀଂ ଵିହିତାଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ତାଂ ଦୁର୍ଵହାଂ ଭୁଵି କୁଲସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିର୍ ଵିପ୍ରାଃ କୃତା ସା ଵୈ ଭଵେଦ୍ ଇତି
ଏହିପରି ଭାବେ ଏବେ ଯେଉଁ କଠିନ ଦୀକ୍ଷା ନେଉଥିଲେ, ସେହି ଦୀକ୍ଷା କୁଳ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ କରାଯାଇଥିଲା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
ନ ତଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ ପିତ୍ରା ତ୍ଯକ୍ତଂ ନ୍ଯଵାରଯତ୍ ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ପୁତ୍ରମ୍ ଅସ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଏଵଂମତିର୍ ମୁନିଃ
ଭଗବାନ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ, ପିତାଙ୍କ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଞ୍ଚିଲେ ନାହିଁ; କାରଣ, ମୁଁ ଏହି ପୁଅଙ୍କର ପୁଅକୁ ଅଭିଷେକ କରିବି ବୋଲି ମନେ ଭାବିଥିଲେ।