ଭୂତଵଦ୍ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଦାସ୍ଯମାନଂ ତୁ ଦତ୍ତଵତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଵତ୍ ତତ୍ର ଦୈଵୀ ଵାଗ୍ ଅଭଵଚ୍ ଛୁଭା
ଯେଉଁଠି ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ସେହି ହେବ; ଯାହା ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ଦେଇଦେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ମନେ ହୁଏ; ଯାହା ପାଇବାକୁ ଥିବ, ସେ ପାଇଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗେ—ଏଭଳି ଦେବୀମାନେ ଏକ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ପ୍ରଭୂତଶତ୍ରୁଃ ପରିଭୂତଦୁଃଖଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ସୋମେଶ୍ଵରମ୍ ଆପ ଲିଙ୍ଗମ୍ ଦିଗୀଶ୍ଵରତ୍ଵଂ ଦ୍ରଵିଣପ୍ରଭୁତ୍ଵମ୍ ଅପାରଦାତୃତ୍ଵକଲତ୍ରପୁତ୍ରାନ୍
ଅନେକ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ ପାଇଲେ; ସେଠାରେ ଦିଗ୍ପାଳନ୍ତ, ଅଧିକ ଧନ, ଅପରାଧ ମାପ୍ୟା, ଜୀବନ ସଙ୍ଗିନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲେ।
ତାଂ ଵାଚଂ ଧନଦଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଦେଵଂ ତ୍ରିଶୂଲିନମ୍ ଏଵଂ ଭଵତୁ ନାମେତି ଧନଦୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଧନର ଠାକୁରାଣୀ ଦେବଦେବ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏମିତି ହେଉ, ଆପଣ କହିଥିବା ପରି ହେଉ।'
ତଥୈଵାସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ଦେଵେଶୋ ଦୈଵୀଂ ଵାଚମ୍ ଅମନ୍ଯତ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ଚ ଵରୈଃ ପୁଣ୍ଯୈସ୍ ତଥା ଵିଶ୍ରଵସଂ ମୁନିମ୍
ଦେବମାନ୍ୟ ଠାକୁର କହିଲେ, 'ଏମିତି ହେଉ,' ଦେବୀ ଶବ୍ଦକୁ ମନେ ରଖିଲେ ଏବଂ ପୁଣି ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ବିଶ୍ରବାସ ମୁନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଧନପାଲଂ ଚ ଦେଵେଶୋ ହ୍ଯ୍ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଯଯୌ ଶିଵଃ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଂ ଧନଦଂ ଵିଦୁଃ
ଦେବମାନ୍ୟ ଠାକୁର ଧନର ଠାକୁରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି ଚାଲିଗଲେ; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ତୀର୍ଥକୁ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ଧନଦା ବୋଲି ଜଣାଯାଉଛି।
ତଥା ଵୈଶ୍ରଵସଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍ ତେଷୁ ସ୍ନାନାଦି ଯତ୍ କିଂଚିତ୍ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ବହୁପୁଣ୍ଯଦମ୍
ସେଠାରେ ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ, ଶୁଭ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବୈଶ୍ରବଣ ଅଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ଯେଉଁ କୌଣସି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେ ସବୁ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦମ୍ ସର୍ଵଵିଘ୍ନୋପଶମନଂ ତତ୍ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଫଲଂ ଶୃଣୁ
ଏହି ତୀର୍ଥ 'ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରେ; ଏହି ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ଶୁଣ।
ଜାତଵେଦା ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଅଗ୍ନେର୍ ଭ୍ରାତା ସ ହଵ୍ଯଵାଟ୍ ହଵ୍ଯଂ ଵହନ୍ତଂ ଦେଵାନାଂ ଗୌତମ୍ଯାସ୍ ତୀର ଏଵ ତୁ
ଯିଏ 'ଜାତବେଦା' ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ସେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଭାଇ, ଦେବମାନେ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ନେଇଯିବା ଅଗ୍ନି, ସେ ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଋଷୀଣାଂ ସତ୍ତ୍ରସଦନେ ଅଗ୍ନେର୍ ଭ୍ରାତରମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯଂ ତଥା ଦକ୍ଷଂ ମଧୁର୍ ଦିତିସୁତୋ ବଲୀ
ଋଷିମାନେ ବସିଥିବା ସଭାରେ, ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧୁ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଭାଇକୁ ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମାରିଦେଲେ।
ଜଘାନ ଋଷିମୁଖ୍ଯେଷୁ ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଚ ସୁରେଷ୍ଵ୍ ଅପି ହଵ୍ଯଂ ଦେଵା ନୈଵ ଚାପୁର୍ ମୃତେ ଵୈ ଜାତଵେଦସି
ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ମଧୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଭାଇକୁ ମାରିଦେଲେ; ଜାତବେଦା ମୃତ ହେବା ପରେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ହବ୍ୟ ପାଉନଥିଲେ।
ମୃତେ ଭ୍ରାତରି ସ ତ୍ଵ୍ ଅଗ୍ନିଃ ପ୍ରିଯେ ଵୈ ଜାତଵେଦସି କୋପେନ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଗାଙ୍ଗମ୍ ଅମ୍ଭଃ ସମାଵିଶତ୍
ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଜାତବେଦା ମୃତ ହେବା ପରେ, ଅଗ୍ନି ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଗଙ୍ଗାମ୍ଭସି ସମାଵିଷ୍ଟେ ହ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନୌ ଦେଵାଶ୍ ଚ ମାନୁଷାଃ ଜୀଵମ୍ ଉତ୍ସର୍ଜଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅଗ୍ନିଜୀଵା ଯତୋ ମତାଃ
ଅଗ୍ନି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାବେଳେ, ଦେବମାନେ ଓ ମଣିଷମାନେ ଅଗ୍ନିର ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେଠୁ ତାଙ୍କୁ 'ଅଗ୍ନିଜୀବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯତ୍ରାଗ୍ନିର୍ ଜଲମ୍ ଆଵିଷ୍ଟସ୍ ତଂ ଦେଶଂ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ ଆଜଗ୍ମୁର୍ ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵ ଋଷଯଃ ପିତରସ୍ ତଥା
ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଵିନାଗ୍ନିନା ନ ଜୀଵାମଃ ସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ଽଗ୍ନିଂ ଵିଶେଷତଃ ଅଗ୍ନିଂ ଜଲଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରିଯଂ ଚୋଚୁର୍ ଦିଵୌକସଃ
ଅଗ୍ନି ବିନା ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବୁନି—ଏମିତି କହି ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଜଳରେ ଲୁଚିଥିବା ପ୍ରିୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଦୁଃଖ କଲେ।
ଦେଵାଞ୍ ଜୀଵଯ ହଵ୍ଯେନ କଵ୍ଯେନ ଚ ପିତୄଂସ୍ ତଥା ମାନୁଷାନ୍ ଅନ୍ନପାକେନ ବୀଜାନାଂ କ୍ଲେଦନେନ ଚ
ଦେବମାନେ ହବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେ ପିତୃକର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ମଣିଷମାନେ ପକା ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଓ ବୀଜମାନେ ପାଣି ଦେଇ ଜୀବନ ଦିଅ—ଏଭଳି ସେମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଅଗ୍ନିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ତାନ୍ ଦେଵାଞ୍ ଶକ୍ତୋ ଯୋ ମେ ଗତୋ ଽନୁଜଃ କ୍ରିଯମାଣେ ଭଵତ୍କାର୍ଯେ ଯା ଗତିର୍ ଜାତଵେଦସଃ
ଅଗ୍ନି ଦେବମାନେ କହିଲେ, 'ମୋ ଭାଇ ଯିଏ ଗଲେ, ସେ ସକ୍ଷମ ଥିଲେ; ତୁମେ କରୁଥିବା କାମ ସମୟରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ଜାତବେଦାଙ୍କୁ ଯେମିତି ହେଲା, ସେମିତି ହେଉ।'
ସା ଵାପି ସ୍ଯାନ୍ ମମ ସୁରା ନୋତ୍ସହେ କାର୍ଯସାଧନେ କାର୍ଯଂ ତୁ ସର୍ଵତସ୍ ତସ୍ଯ ଭଵତାଂ ଜାତଵେଦସଃ
'ସେ ଭାଗ୍ୟ ମୋର କିମ୍ବା ଦେବମାନେର, ମୁଁ କାମ ସାଧନ କରିପାରିବିନି; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଏହି କାମ ତୁମ୍ଭ ଜାତବେଦାଙ୍କର, ମୋର ନୁହେଁ।'
ଇମାଂ ସ୍ଥିତିମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ନ ଜାନେ ମେ କଥଂ ଭଵେତ୍ ଇହ ଚାମୁତ୍ର ଚ ଵ୍ଯାପ୍ତୌ ଶକ୍ତିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ନୋ ଭଵେତ୍
ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର କଣ ହେବ ଜାଣିନି; ଏଠି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠି, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ପାରିବି କି ନାହିଁ, ଏହି ଶକ୍ତି ମୋର ନଥାଏ।
ଅଥାପି କ୍ରିଯମାଣେ ଵୈ କାର୍ଯେ ସୈଵ ଗତିର୍ ମମ ଦେଵାସ୍ ତମ୍ ଊଚୁର୍ ଭାଵେନ ସର୍ଵେଣ ଋଷଯସ୍ ତଥା
ଏହିପରି, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋର ପଥ ହୁଏ; ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଯୁଃ କର୍ମଣି ଚ ପ୍ରୀତିର୍ ଵ୍ଯାପ୍ତୌ ଶକ୍ତିଶ୍ ଚ ଦୀଯତେ ପ୍ରଯାଜାନ୍ ଅନୁଯାଜାଂଶ୍ ଚ ଦାସ୍ଯାମୋ ହଵ୍ଯଵାହନ
ଆମେ ତୁମକୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, କର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିବା ଶକ୍ତି ଏବଂ ଶକ୍ତି ଦେବୁ; ଆମେ ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଦିଆଯିବା ହବି ମଧ୍ୟ ଦେବୁ, ହେ ହବ୍ୟବାହନ।
ଦେଵାନାଂ ତ୍ଵଂ ମୁଖଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମ୍ ଆହୁତ୍ଯଃ ପ୍ରଥମାସ୍ ତଵ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଂ ତୁ ଯଦ୍ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମଃ ସୁରସତ୍ତମ
ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୁଖ, ପ୍ରଥମେ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରୁଛ; ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ତୁମେ ଯେଉଁ ସମଗ୍ରୀ ଦେଉଛ, ଆମେ ସେହି ଉପଭୋଗ କରିବୁ।
ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଽଭଵଦ୍ ଵହ୍ନିର୍ ଦେଵଵାକ୍ଯାଦ୍ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଇହ ଚାମୁତ୍ର ଚ ଵ୍ଯାପ୍ତୌ ହଵ୍ଯେ ଵା ଲୌକିକେ ତଥା
ତାପରେ, ଦେବମାନଙ୍କର କଥାରେ ଖୁସି ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ନିୟମାନୁସାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ଯଜ୍ଞ ଓ ସାଧାରଣ କାମରେ ସେ ବ୍ୟାପି ରହିଲେ।
ସର୍ଵତ୍ର ଵହ୍ନିର୍ ଅଭଯଃ ସମର୍ଥୋ ଽଭୂତ୍ ସୁରାଜ୍ଞଯା ଜାତଵେଦା ବୃହଦ୍ଭାନୁଃ ସପ୍ତାର୍ଚିର୍ ନୀଲଲୋହିତଃ
ଦେବମାନଙ୍କର ଆଦେଶରେ, ଜନ୍ମଗତି ଜ୍ଞାନୀ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ, ସାତ ଶିଖା ଥିବା, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତଠାରେ ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ସମର୍ଥ ହେଲେ।
ଜଲଗର୍ଭଃ ଶମୀଗର୍ଭୋ ଯଜ୍ଞଗର୍ଭଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ଜଲାଦ୍ ଆକୃଷ୍ଯ ଵିବୁଧା ଅଭିଷିଚ୍ଯ ଵିଭାଵସୁମ୍
ସେ ଜଳରୁ ଜନ୍ମିତ, ଶମୀ ଗଛରୁ ଜନ୍ମିତ, ଯଜ୍ଞରୁ ଜନ୍ମିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଦେବମାନେ ଜଳରୁ ତାଙ୍କୁ ଆଣି, ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଉଭଯତ୍ର ପଦେ ଵାସଃ ସର୍ଵଗୋ ଽଗ୍ନିସ୍ ତତୋ ଽଭଵତ୍ ଯଥାଗତଂ ସୁରା ଜଗ୍ମୁର୍ ଵହ୍ନିତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏଭଳି ଅଗ୍ନି ଦୁଇଠି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପି ଥିଲେ; ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ଦେବମାନେ ତେଣୁ ଚାଲିଗଲେ—ଏହିଠାରେ ଅଗ୍ନିର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ତତ୍ର ସପ୍ତ ଶତାନ୍ଯ୍ ଆସଂସ୍ ତୀର୍ଥାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ଯଃ କରୋତି ଜିତାତ୍ମଵାନ୍
ସେଠାରେ ସାତ ଶହ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯିଏ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରେ,
ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ସାଗ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅଵିକଲଂ ଶୁଭମ୍ ଦେଵତୀର୍ଥଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ଆଗ୍ନେଯଂ ଜାତଵେଦସମ୍
ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନିଖୁଟ ଫଳ ପାଏ, ଶୁଭ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଜାତବେଦସଙ୍କ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ଲିଙ୍ଗଂ ତତ୍ରାସ୍ତେ ଽନେକଵର୍ଣଵତ୍ ତଦ୍ଦେଵଦର୍ଶନାଦ୍ ଏଵ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ବହୁବର୍ଣ୍ଣର ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଋଣପ୍ରମୋଚନଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ନାରଦ ତନ୍ମନାଃ
ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ଋଣମୁକ୍ତି ନାମକ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ହେ ନାରଦ, ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଆସୀତ୍ ପୃଥୁଶ୍ରଵା ନାମ ପ୍ରିଯଃ କକ୍ଷୀଵତଃ ସୁତଃ ନ ଦାରସଂଗ୍ରହଂ ଲେଭେ ଵୈରାଗ୍ଯାନ୍ ନାଗ୍ନିପୂଜନମ୍
କକ୍ଷୀବତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ପୃଥୁଶ୍ରବା ନାମକ ଜଣେ ଥିଲେ; ବିରାକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ବିବାହ କଲେନି, ଅଗ୍ନିପୂଜା ମଧ୍ୟ କଲେନି।