ତନ୍ ମାତୃଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତରସ୍ ତେ ତ୍ରଯୋ ମୁନେ ଜଗ୍ମୁସ୍ ତେ ତପସେ ଽରଣ୍ଯଂ କୃତଵନ୍ତସ୍ ତପୋ ମହତ୍
ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ତିନି ଭାଇ ମୁନି, ଅରଣ୍ୟକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ ଓ ବଡ଼ ତପ କଲେ।
ମତ୍ତୋ ଵରାନ୍ ଅଵାପୁଶ୍ ଚ ତ୍ରଯ ଏତେ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ ମାତୁଲେନ ମରୀଚେନ ତଥା ମାତାମହେନ ତୁ
ମୋ ପାଖରୁ, ଏହି ତିନି ରାକ୍ଷସ ବର ପାଇଲେ, ତାଙ୍କର ମାମା ମାରୀଚ ଓ ମାମାଘର ମଧ୍ୟ ବର ପାଇଲେ।
ତନ୍ମାତୃଵଚନାଚ୍ ଚାପି ତତୋ ଲଙ୍କାମ୍ ଅଯାଚତ ରକ୍ଷୋଭାଵାନ୍ ମାତୃଦୋଷାଦ୍ ଭ୍ରାତ୍ରୋର୍ ଵୈରମ୍ ଅଭୂନ୍ ମହତ୍
ମାଆଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ତାପରେ ସେ ଲଙ୍କା ଚାହିଲା। ମାଆଙ୍କର ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଓ ରାକ୍ଷସ ସ୍ୱଭାବରେ ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁତା ହେଲା।
ତତସ୍ ତଦ୍ ଅଭଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵଦାନଵଯୋର୍ ଇଵ ଯୁଦ୍ଧେ ଜିତ୍ଵାଗ୍ରଜଂ ଶାନ୍ତଂ ଧନଦଂ ଭ୍ରାତରଂ ତଥା
ତାପରେ, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ସେଠାରେ ଶାନ୍ତ ଧନର ଠାକୁର ଭାଇଙ୍କୁ ହରାଇଲେ।
ପୁଷ୍ପକଂ ଚ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ସର୍ଵଂ ଚୈଵ ଵ୍ଯପାହରତ୍ ରାଵଣୋ ଘୋଷଯାମ୍ ଆସ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ରାବଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥ, ଲଙ୍କା ପୁରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଦଳିଆ ନେଇଲା। ସେ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ସାରା ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୋଷଣା କଲା।
ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଆଶ୍ରଯଂ ଭ୍ରାତୁଃ ସ ଚ ଵଧ୍ଯୋ ଭଵେନ୍ ମମ ଭ୍ରାତ୍ରା ନିରସ୍ତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ନୈଵ ପ୍ରାପାଶ୍ରଯଂ କ୍ଵଚିତ୍ ପିତାମହଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ତଂ ଗତ୍ଵା ନତ୍ଵାବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚଃ
ସେ ଘୋଷଣା କଲା: 'ମୋର ଭାଇକୁ ଯିଏ ଆଶ୍ରୟ ଦେବେ, ସେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯିବ।' ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ତାଡ଼ି ଦିଆଯାଇ, ବୈଶ୍ରବଣ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ସେ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଠାକୁର ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଠାରେ ଗଲେ, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ:
ଭ୍ରାତ୍ରା ନିରସ୍ତୋ ଦୁଷ୍ଟେନ କିଂ କରୋମି ଵଦସ୍ଵ ମେ ଆଶ୍ରଯଃ ଶରଣଂ ଯତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଦୈଵଂ ଵା ତୀର୍ଥମ୍ ଏଵ ଚ
'ଦୁଷ୍ଟ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ତାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଛି, ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋତେ କୁହ, କେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ କିମ୍ବା ଶରଣ ମିଳିପାରିବ, ଭାଗ୍ୟରେ ହେଉ କିମ୍ବା କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ।'
ତତ୍ ପୌତ୍ରଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ନାତିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ:
ଗୌତମୀଂ ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ର ତ୍ଵଂ ସ୍ତୁହି ଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ତତ୍ର ନାସ୍ଯ ପ୍ରଵେଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଗଙ୍ଗାଯା ଜଲମଧ୍ଯତଃ
'ପୁଅ, ତୁମେ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଅ, ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର। ଗଙ୍ଗା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରାବଣ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।'
ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି କଲ୍ଯାଣୀଂ ତଥା କୁରୁ ମଯା ସହ
'ତୁମେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇବ। ଏହା ମୋ ସହିତ କର।'
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମାସୌ ସଭାର୍ଯୋ ଧନଦସ୍ ତଥା ପିତ୍ରା ମାତ୍ରା ଚ ଵୃଦ୍ଧେନ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେନ ଧନେଶ୍ଵରଃ
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଧନର ଠାକୁର ତାଙ୍କର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ବୃଦ୍ଧ ପିତା ଓ ମାଆ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ତୁ ଗୌତମୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଶୁଚିଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଯତଵ୍ରତଃ ତୁଷ୍ଟାଵ ଦେଵଦେଵେଶଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଶିଵମ୍
ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଇ, ସ୍ନାନ କରି ନିଜେକୁ ପବିତ୍ର କରି, ନିୟମ ରଖି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁର, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ସ୍ଵାମୀ ତ୍ଵମ୍ ଏଵାସ୍ଯ ଚରାଚରସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଶଂଭୋ ନ ପରୋ ଽସ୍ତି କଶ୍ଚିତ୍ ତ୍ଵାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵଜ୍ଞାଯ ଯଦୀହ ମୋହାତ୍ ପ୍ରଗଲ୍ଭତେ କୋପି ସ ଶୋଚ୍ଯ ଏଵ
'ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱର ଠାକୁର କେବଳ ତୁମେ। ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି। ଏଠି କେହି ମୂଢ଼ତାରେ ତୁମକୁ ଅବମାନ କରି ଅହଂକାର କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ।'
ତ୍ଵମ୍ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ଯା ସକଲଂ ବିଭର୍ଷି ତ୍ଵଦାଜ୍ଞଯା ଵର୍ତତ ଏଵ ସର୍ଵମ୍ ତଥାପି ଵେଦେତି ବୁଧୋ ଭଵନ୍ତଂ ନ ଜାତ୍ଵ୍ ଅଵିଦ୍ଵାନ୍ ମହିମା ପୁରାତନମ୍
'ତୁମେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ରୂପେ ସମସ୍ତ କୁ ଧାରଣ କରୁଛ। ତୁମର ଆଜ୍ଞାରେ ସବୁ କିଛି ଚାଲିଛି। ତଥାପି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତୁମକୁ ବେଦ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ପୁରାତନ ମହିମା ଅଜ୍ଞାତ କେହି ନାହିଁ।'
ମଲପ୍ରସୂତଂ ଯଦ୍ ଅଵୋଚଦ୍ ଅମ୍ବା ହାସ୍ଯାତ୍ ସୁତୋ ଽଯଂ ତଵ ଦେଵ ଶୂରଃ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରେକ୍ଷିତାଦ୍ ଯଃ ସ ଚ ଵିଘ୍ନରାଜୋ ଜଜ୍ଞେ ତ୍ଵ୍ ଅହୋ ଚେଷ୍ଟିତମ୍ ଈଶଦୃଷ୍ଟେଃ
'ମାଆ ହାସି କହିଥିଲେ ଯେ, ତୁମର ପୁଅ ମଳରୁ ଜନ୍ମ ନେବ। ହେ ଦେବ, ସେଇ ପୁଅ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଘ୍ନର ଠାକୁର ହେଲେ। ଆହା, ଏହି ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିର ଖେଳ!'
ଅଶ୍ରୁପ୍ଲୁତାଙ୍ଗୀ ଗିରିଜା ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଯୁକ୍ତଦାଂପତ୍ଯମ୍ ଇତୀଶମ୍ ଊଚେ ମନୋଭଵୋ ଽଭୂନ୍ ମଦନୋ ରତିଶ୍ ଚ ସୌଭାଗ୍ଯପୂର୍ଵତ୍ଵମ୍ ଅଵାପ ସୋମାତ୍
ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଅଶ୍ରୁଭିଜ୍ଜ ଦେହରେ, ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଦେଖି, ଠାକୁର କହିଲେ: 'ମନୋଭବ ମଦନ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ରତି, ସୋମଙ୍କୁ ଦେଖି ପୁରୁଣା ସୌଭାଗ୍ୟ ପୁନି ପାଇଲେ।'
ଇତ୍ଯାଦି ସ୍ତୁଵତସ୍ ତସ୍ଯ ପୁରତୋ ଽଭୂତ୍ ତ୍ରିଲୋଚନଃ ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମ୍ ଆସ ହର୍ଷାନ୍ ନୋଵାଚ କିଂଚନ
ଏପରି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଠାକୁର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ ଓ ଖୁସି ହୋଇ, ଚୟନ କରିବାକୁ ଏକ ଵର ଦେବାକୁ କହିଲେ, ଅଧିକ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେ ତୁ ଧନଦେ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେ ଚ ମହେଶ୍ଵରେ ପୁନଃ ପୁନର୍ ଵରସ୍ଵେତି ଶିଵେ ଵାଦିନି ହର୍ଷିତେ
ଧନର ଠାକୁର ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ଶିବ ଖୁସି ହୋଇ ପୁନିପୁନି 'ବର ମାଗ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଵାଗ୍ ଉଵାଚାଶରୀରିଣୀ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ଧନପାଲତ୍ଵଂ ଵଦନ୍ତୀଦଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଦେହବିହୀନ ଏକ ସ୍ୱର କହିଲା, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଲା ଯେ, ଧନର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ଯଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ପିତୁର୍ ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ତୁ ଵିଦିତ୍ଵେଵ ତଦା ଵାଣୀ ଶୁଭମ୍ ଅର୍ଥମ୍ ଉଦୀରଯତ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ମନ ଜାଣି, ସେଇ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଶୁଭ କଥା କହିଲା।
ଭୂତଵଦ୍ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଦାସ୍ଯମାନଂ ତୁ ଦତ୍ତଵତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଵତ୍ ତତ୍ର ଦୈଵୀ ଵାଗ୍ ଅଭଵଚ୍ ଛୁଭା
ଯେଉଁଠି ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ସେହି ହେବ; ଯାହା ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ଦେଇଦେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ମନେ ହୁଏ; ଯାହା ପାଇବାକୁ ଥିବ, ସେ ପାଇଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗେ—ଏଭଳି ଦେବୀମାନେ ଏକ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ପ୍ରଭୂତଶତ୍ରୁଃ ପରିଭୂତଦୁଃଖଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ସୋମେଶ୍ଵରମ୍ ଆପ ଲିଙ୍ଗମ୍ ଦିଗୀଶ୍ଵରତ୍ଵଂ ଦ୍ରଵିଣପ୍ରଭୁତ୍ଵମ୍ ଅପାରଦାତୃତ୍ଵକଲତ୍ରପୁତ୍ରାନ୍
ଅନେକ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ ପାଇଲେ; ସେଠାରେ ଦିଗ୍ପାଳନ୍ତ, ଅଧିକ ଧନ, ଅପରାଧ ମାପ୍ୟା, ଜୀବନ ସଙ୍ଗିନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲେ।
ତାଂ ଵାଚଂ ଧନଦଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଦେଵଂ ତ୍ରିଶୂଲିନମ୍ ଏଵଂ ଭଵତୁ ନାମେତି ଧନଦୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଧନର ଠାକୁରାଣୀ ଦେବଦେବ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏମିତି ହେଉ, ଆପଣ କହିଥିବା ପରି ହେଉ।'
ତଥୈଵାସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ଦେଵେଶୋ ଦୈଵୀଂ ଵାଚମ୍ ଅମନ୍ଯତ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ଚ ଵରୈଃ ପୁଣ୍ଯୈସ୍ ତଥା ଵିଶ୍ରଵସଂ ମୁନିମ୍
ଦେବମାନ୍ୟ ଠାକୁର କହିଲେ, 'ଏମିତି ହେଉ,' ଦେବୀ ଶବ୍ଦକୁ ମନେ ରଖିଲେ ଏବଂ ପୁଣି ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ବିଶ୍ରବାସ ମୁନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଧନପାଲଂ ଚ ଦେଵେଶୋ ହ୍ଯ୍ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଯଯୌ ଶିଵଃ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଂ ଧନଦଂ ଵିଦୁଃ
ଦେବମାନ୍ୟ ଠାକୁର ଧନର ଠାକୁରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି ଚାଲିଗଲେ; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ତୀର୍ଥକୁ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ଧନଦା ବୋଲି ଜଣାଯାଉଛି।
ତଥା ଵୈଶ୍ରଵସଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍ ତେଷୁ ସ୍ନାନାଦି ଯତ୍ କିଂଚିତ୍ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ବହୁପୁଣ୍ଯଦମ୍
ସେଠାରେ ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ, ଶୁଭ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବୈଶ୍ରବଣ ଅଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ଯେଉଁ କୌଣସି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେ ସବୁ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦମ୍ ସର୍ଵଵିଘ୍ନୋପଶମନଂ ତତ୍ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଫଲଂ ଶୃଣୁ
ଏହି ତୀର୍ଥ 'ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରେ; ଏହି ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ଶୁଣ।
ଜାତଵେଦା ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଅଗ୍ନେର୍ ଭ୍ରାତା ସ ହଵ୍ଯଵାଟ୍ ହଵ୍ଯଂ ଵହନ୍ତଂ ଦେଵାନାଂ ଗୌତମ୍ଯାସ୍ ତୀର ଏଵ ତୁ
ଯିଏ 'ଜାତବେଦା' ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ସେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଭାଇ, ଦେବମାନେ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ନେଇଯିବା ଅଗ୍ନି, ସେ ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଋଷୀଣାଂ ସତ୍ତ୍ରସଦନେ ଅଗ୍ନେର୍ ଭ୍ରାତରମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯଂ ତଥା ଦକ୍ଷଂ ମଧୁର୍ ଦିତିସୁତୋ ବଲୀ
ଋଷିମାନେ ବସିଥିବା ସଭାରେ, ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧୁ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଭାଇକୁ ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମାରିଦେଲେ।
ଜଘାନ ଋଷିମୁଖ୍ଯେଷୁ ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଚ ସୁରେଷ୍ଵ୍ ଅପି ହଵ୍ଯଂ ଦେଵା ନୈଵ ଚାପୁର୍ ମୃତେ ଵୈ ଜାତଵେଦସି
ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ମଧୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଭାଇକୁ ମାରିଦେଲେ; ଜାତବେଦା ମୃତ ହେବା ପରେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ହବ୍ୟ ପାଉନଥିଲେ।