ଇତରା ଲୌକିକୀ ଵିଦ୍ଯା ଵୈଦିକୀ ଚାନ୍ଯଗୋଚରା କିଂ ପୁନଃ ଶଂକରେ ତୁଷ୍ଟେ ଵିଚାର୍ଯମ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଆଉ କଣ ବିଚାର କରିବା ରହିଯାଏ?
ସ ତୁ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାଯାତ୍ ସ୍ଵପିତରଂ ଗୁରୁମ୍ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚ ଗୁରୁଶ୍ ଚାସୀଦ୍ ଵିଦ୍ଯଯା ପୂଜିତଃ କଵିଃ
ସେ ମହାଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ପୁଅ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେ କବି, ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ମାନିତ, ଦାୟତ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ହେଲେ।
ତତଃ କଦାଚିତ୍ ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ କାରଣାନ୍ତରେ କଚୋ ବୃହସ୍ପତିସୁତୋ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଵେସ୍ ତୁ ତାମ୍
ତାପରେ, ଅନ୍ୟ କେତେକ କାରଣରେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ କଚ, ସେ କବିଙ୍କଠାରୁ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ।
କଚାଦ୍ ବୃହସ୍ପତିଶ୍ ଚାପି ତତୋ ଦେଵାଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅଵାପୁର୍ ମହତୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଯାମ୍ ଆହୁର୍ ମୃତଜୀଵିନୀମ୍
କଚଙ୍କଠାରୁ ବୃହସ୍ପତି, ତାପରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ, ମହାଜ୍ଞାନ ଯାହାକୁ ମୃତଜୀବନୀ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରୁ ପାଇଲେ।
ଯତ୍ର ସା କଵିନା ପ୍ରାପ୍ତା ଵିଦ୍ଯାପୂଜ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଗୌତମ୍ଯା ଉତ୍ତରେ ପାରେ ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ସେ କବି ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲେ, ଗୌତମୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାରେ, ସେଠିକୁ ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମୃତସଂଜୀଵିନୀତୀର୍ଥମ୍ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯଵର୍ଧନମ୍ ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଚ ଯତ୍ କିଂଚିତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅକ୍ଷଯପୁଣ୍ଯଦମ୍
ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ ତୀର୍ଥ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଢ଼ାଏ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କିଛି କଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପି ପାପୌଘକ୍ଲେଶସଂଘଵିନାଶନମ୍
ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନେକ ପାପ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂରିଯାଏ।
ପୁରା ଵୃତ୍ରଵଧେ ଵୃତ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ତୁ ନାରଦ ଶଚୀପତିଂ ଚାନୁଗତା ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତଵଦ୍ ଧରିଃ
ପୁରୁଣା କଥା, ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଲା; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ ତତୋ ଵୃତ୍ରହନ୍ତା ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଧାଵତି ଯତ୍ର ଯତ୍ର ତ୍ଵ୍ ଅସୌ ଯାତି ହତ୍ଯା ସାପୀନ୍ଦ୍ରଗାମିନୀ
ତାପରେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାଁ-ସେଠାଁ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସେ କେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା।
ସ ମହତ୍ ସର ଆଵିଶ୍ଯ ପଦ୍ମନାଲମ୍ ଉପାଗମତ୍ ତତ୍ରାସୌ ତନ୍ତୁଵଦ୍ ଭୂତ୍ଵା ଵାସଂ ଚକ୍ରେ ଶଚୀପତିଃ
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଝିଲିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପଦ୍ମ ଗଛର ଡଣ୍ଡିକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରେ ତନ୍ତୁ ପରି ଆକାର ଧରି, ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରହିଲେ।
ସରସ୍ତୀରେ ଽପି ହତ୍ଯାସୀଦ୍ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଦେଵା ନିରିନ୍ଦ୍ରା ହ୍ଯ୍ ଅଭଵନ୍ ମୁନେ
ଝିଲି କୂଳରେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ଏକ ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା; ଏହି ସମୟରେ, ମୁନି, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ହୋଇଗଲେ।
ମନ୍ତ୍ରଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରାଃ କଥମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ ଇତି ତତ୍ରାହମ୍ ଅଵଦଂ ଦେଵାନ୍ ହତ୍ଯାସ୍ଥାନଂ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯ ଚ
ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତାବିହୀନ ହୋଇ, କିପରି ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନି ମିଳିପାରିବେ ବୋଲି ଆଲୋଚନା କରିଲେ; ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେବମାନେଙ୍କୁ କହିଲି, ପାପ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲି।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପାଵନାର୍ଥାଯ ଗୌତମ୍ଯାମ୍ ଅଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍ ଯତ୍ରାଭିଷିକ୍ତଃ ପୂତାତ୍ମା ପୁନର୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଉ; ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେବ, ସେଠି ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହେବ ଓ ପୁନି ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ।
ତଥା ତେ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ଗୌତମୀଂ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଆଗମନ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାତଂ ସୁରପତିଂ ଦେଵାଶ୍ ଚ ଋଷଯସ୍ ତଥା
ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ; ସେଠି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ସୁରପତି ସ୍ନାନ କଲେ।
ଅଭିଷେକ୍ତୁକାମାସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ଶଚୀକାନ୍ତଂ ଚ ତସ୍ଥିରେ ଅଭିଷିଚ୍ଯମାନମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଂ ତଂ ପ୍ରକୋପାଦ୍ ଗୌତମୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶଚୀଙ୍କ ପ୍ରିୟତମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଗୌତମ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ।
ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପାପିଷ୍ଠଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଗୁରୁତଲ୍ପଗମ୍ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଭସ୍ମସାତ୍ କୁର୍ଯାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଯାନ୍ତ୍ଵ୍ ଅସୁରାରଯଃ
ଏମିତି ପାପୀ ମହେନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହିଣୀ ସହ ଶୟନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କରିପାରିବି—ଦେବତାମାନେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ।
ତଦ୍ ଋଷେର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରିହୃତ୍ଯ ଚ ଗୌତମୀମ୍ ନର୍ମଦାମ୍ ଅଗମନ୍ ସର୍ଵ ଇନ୍ଦ୍ରମ୍ ଆଦାଯ ସତ୍ଵରାଃ
ଋଷିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଗୌତମୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସମସ୍ତେ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ଗଲେ।
ଉତ୍ତରେ ନର୍ମଦାତୀରେ ଅଭିଷେକାଯ ତସ୍ଥିରେ ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ଯମାଣମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଂ ତଂ ମାଣ୍ଡଵ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ ଋଷିଃ
ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ସମସ୍ତେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବାବେଳେ, ପୂଜ୍ୟ ମଣ୍ଡବ୍ୟ ଋଷି—
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଭସ୍ମସାତ୍ କୁର୍ଯାଂ ଯଦି ସ୍ଯାଦ୍ ଅଭିଷେଚନମ୍ ପୂଜଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅମରା ମାଣ୍ଡଵ୍ଯଂ ଯୁକ୍ତିଭିଃ ସ୍ତଵୈଃ
—କହିଲେ, 'ଯଦି ଏଠି ଅଭିଷେକ ହେବ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇବି।' ଅମରମାନେ ଯୁକ୍ତି ଓ ସ୍ତୁତି ସହିତ ମଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
ଅଯମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଯସ୍ମିନ୍ ଦେଶେ ଽଭିଷିଚ୍ଯତେ ତତ୍ରାତିଦାରୁଣଂ ଵିଘ୍ନଂ ମୁନେ ସମୁପଜାଯତେ
ମୁନି, ଏହି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର କେଉଁଠି ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ, ସେଠି ଭୟଙ୍କର ବିଘ୍ନ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ତଚ୍ଛାନ୍ତିଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣ ପ୍ରସୀଦ ଵରଦୋ ଭଵ ମଲନିର୍ଯାତନଂ ଯସ୍ମିନ୍ କୁର୍ମସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଵରାନ୍ ବହୂନ୍
ଏହାକୁ ଶାନ୍ତ କର, ଶୁଭ ମନ୍ଦିରା; ଦୟା କର, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ। ଯେଉଁଠି ଆମେ ପାପ ଦୂର କରିବା, ସେଠି ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।
ଦେଶେ ଦାସ୍ଯାମହେ ସର୍ଵେ ତଦ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତୁମ୍ ଅର୍ହସି ଯସ୍ମିନ୍ ଦେଶେ ସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଅଭିଷେକୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଦେଶରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦାନ ଦେବା; ଯେଉଁଠି ସୁରପତିଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେବ, ସେଠି ତୁମେ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ସ ସର୍ଵକାମଦଃ ପୁଂସାଂ ଧାନ୍ଯଵୃକ୍ଷଫଲୈର୍ ଯୁତଃ ନାନାଵୃଷ୍ଟିର୍ ନ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ଭଵେଦ୍ ଅତ୍ର କଦାଚନ
ସେଠି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ସବୁ ପୂରଣ ହେବ; ଧାନ୍ୟ, ଗଛ ଓ ଫଳର ଅଭାବ ରହିବ ନାହିଁ; କେବେ ବର୍ଷା ଅଭାବ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେବ ନାହିଁ।
ମେନେ ତତୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମାଣ୍ଡଵ୍ଯୋ ଲୋକପୂଜିତଃ ଅଭିଷେକଃ କୃତସ୍ ତତ୍ର ମଲନିର୍ଯାତନଂ ତଥା
ତାପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ମଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନି ଏହି କଥାକୁ ମନେ ରଖିଲେ; ସେଠି ଅଭିଷେକ ହେଲା ଓ ପାପ ମଧ୍ୟ ଦୂରିଗଲା।
ଦେଵୈସ୍ ତଦୋକ୍ତୋ ମୁନିଭିଃ ସ ଦେଶୋ ମାଲଵସ୍ ତତଃ ଅଭିଷିକ୍ତେ ସୁରପତୌ ଜାତେ ଚ ଵିମଲେ ତଦା
ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଦେଶଟି ମାଳବ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ତାପରେ ସୁରପତିଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ଶୁଭ୍ର ଜନ୍ମ ଘଟିଲା।
ଆନୀଯ ଗୌତମୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତଂ ପୁଣ୍ଯାଯାଭିଷେଚିରେ ସୁରାଶ୍ ଚ ଋଷଯଶ୍ ଚୈଵ ଅହଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣି, ଦେବତା, ଋଷି, ମୁଁ ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଗୌତମଶ୍ ଚାପି ଅଗସ୍ତ୍ଯୋ ଽତ୍ରିଶ୍ ଚ କଶ୍ଯପଃ ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ଋଷଯୋ ଦେଵା ଯକ୍ଷାଃ ସପନ୍ନଗାଃ
ବସିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଅତ୍ରି ଓ କଶ୍ୟପ, ଏହି ଋଷିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷି, ଦେବତା, ଯକ୍ଷ ଓ ନାଗମାନେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ସ୍ନାନଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯତୋଯେନ ଅକୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅଭିଷେଚନମ୍ ମଯା ପୁନଃ ଶଚୀଭର୍ତା କମଣ୍ଡଲୁଭଵେନ ଚ
ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା। ପୁନି, ମୁଁ ଓ ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳ ଦେଇ ଅଭିଷେକ କଲୁ।
ଵାରିଣାପ୍ଯ୍ ଅଭିଷିକ୍ତଶ୍ ଚ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯାଭଵନ୍ ନଦୀ ସିକ୍ତା ଚେତି ଚ ତତ୍ରାସୀତ୍ ତେ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଚ ସଂଗତେ
ସେଠାରେ ଜଳ ଦେଇ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ପରେ, ନଦୀଟି ପବିତ୍ର ହେଲା। ତାହା ସିଞ୍ଚିତ ହେଲା ଓ ଗଙ୍ଗା ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲା।
ସଂଗମୌ ତତ୍ର ଵିଖ୍ଯାତୌ ସର୍ଵଦା ମୁନିସେଵିତୌ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯାସଂଗମମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଯୋଗସ୍ଥଳ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା, ସଦା ମୁନିମାନେ ଏଠିକୁ ଆସନ୍ତି। ସେଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସଂଗମକୁ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।