ଗୌତମସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯାତ୍ ପ୍ରାଗାଦ୍ ଗଙ୍ଗାଂ ସ ଭାର୍ଗଵଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ଶୁଚିଃ ସମ୍ଯକ୍ ସ୍ତୁତିଂ ଚକ୍ରେ ସ ବାଲକଃ
ଗୌତମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୃଗୁବଂଶୀ ସେ ଶିଶୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ, ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ବାଲୋ ଽହଂ ବାଲବୁଦ୍ଧିଶ୍ ଚ ବାଲଚନ୍ଦ୍ରଧର ପ୍ରଭୋ ନାହଂ ଜାନାମି ତେ କିଂଚିତ୍ ସ୍ତୁତିଂ କର୍ତୁଂ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ମୁଁ ଏକ ଶିଶୁ, ମୋର ମନ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁ ସମାନ; ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିପରି ସ୍ତୁତି କରିବି ଜାଣେନି—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ପରିତ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ଗୁରୁଣା ନ ମମାସ୍ତି ସୁହୃତ୍ ସଖା ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵଭାଵେନ ଜଗନ୍ନାଥ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଗୁରୁ ଛାଡିଦେବା ପରେ, ମୋ ପାଖରେ କେହି ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ସାଥୀ ନାହିଁ; ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ମୋର ପ୍ରଭୁ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଗୁରୁର୍ ଗୁରୁମତାଂ ଦେଵ ମହତାଂ ଚ ମହାନ୍ ଅସି ଅହମ୍ ଅଲ୍ପତରୋ ବାଲୋ ଜଗନ୍ମଯ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଗୁରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କର ଗୁରୁ, ମହାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼; ମୁଁ ତ ଏକ ଛୋଟ ଶିଶୁ, ହେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଵିଦ୍ଯାର୍ଥଂ ହି ସୁରେଶାନ ନାହଂ ଵେଦ୍ମି ଭଵଦ୍ଗତିମ୍ ମାଂ ତ୍ଵଂ ଚ କୃପଯା ପଶ୍ଯ ଲୋକସାକ୍ଷିନ୍ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ମାର୍ଗ ଜାଣେନି; ଦୟାକରି ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ, ହେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଏଵଂ ତୁ ସ୍ତୁଵତସ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽଭୂତ୍ ସୁରେଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
କାମଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଚ୍ ଚାପି ସୁରଦୁର୍ଲଭମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁ ଭଲ ଚାହଁ, ଯେଉଁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଵର ମାଗ।
କଵିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ଦେଵେଶଂ କୃତାଞ୍ଜଲିର୍ ଉଦାରଧୀଃ
ସେ କବି, ହାତ ଜୋଡି ଉଦାର ମନେ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଶ୍ ଚ ଋଷିଭିର୍ ଯା ଵିଦ୍ଯା ନୈଵ ଗୋଚରା ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ନାଥ ଯାଚିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଂ ଗୁରୁର୍ ମମ ଦୈଵତମ୍
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି; ଆପଣ ମୋର ଗୁରୁ ଓ ଦେବତା।
ମୃତସଂଜୀଵିନୀଂ ଵିଦ୍ଯାମ୍ ଅଜ୍ଞାତାଂ ତ୍ରିଦଶୈର୍ ଅପି ତାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ ତସ୍ମୈ ଶୁକ୍ରାଯ ଯାଚତେ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇ ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ ଜ୍ଞାନ ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଇତରା ଲୌକିକୀ ଵିଦ୍ଯା ଵୈଦିକୀ ଚାନ୍ଯଗୋଚରା କିଂ ପୁନଃ ଶଂକରେ ତୁଷ୍ଟେ ଵିଚାର୍ଯମ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଆଉ କଣ ବିଚାର କରିବା ରହିଯାଏ?
ସ ତୁ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାଯାତ୍ ସ୍ଵପିତରଂ ଗୁରୁମ୍ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚ ଗୁରୁଶ୍ ଚାସୀଦ୍ ଵିଦ୍ଯଯା ପୂଜିତଃ କଵିଃ
ସେ ମହାଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ପୁଅ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେ କବି, ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ମାନିତ, ଦାୟତ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ହେଲେ।
ତତଃ କଦାଚିତ୍ ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ କାରଣାନ୍ତରେ କଚୋ ବୃହସ୍ପତିସୁତୋ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଵେସ୍ ତୁ ତାମ୍
ତାପରେ, ଅନ୍ୟ କେତେକ କାରଣରେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ କଚ, ସେ କବିଙ୍କଠାରୁ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ।
କଚାଦ୍ ବୃହସ୍ପତିଶ୍ ଚାପି ତତୋ ଦେଵାଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅଵାପୁର୍ ମହତୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଯାମ୍ ଆହୁର୍ ମୃତଜୀଵିନୀମ୍
କଚଙ୍କଠାରୁ ବୃହସ୍ପତି, ତାପରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ, ମହାଜ୍ଞାନ ଯାହାକୁ ମୃତଜୀବନୀ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରୁ ପାଇଲେ।
ଯତ୍ର ସା କଵିନା ପ୍ରାପ୍ତା ଵିଦ୍ଯାପୂଜ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଗୌତମ୍ଯା ଉତ୍ତରେ ପାରେ ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ସେ କବି ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲେ, ଗୌତମୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାରେ, ସେଠିକୁ ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମୃତସଂଜୀଵିନୀତୀର୍ଥମ୍ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯଵର୍ଧନମ୍ ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଚ ଯତ୍ କିଂଚିତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅକ୍ଷଯପୁଣ୍ଯଦମ୍
ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ ତୀର୍ଥ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଢ଼ାଏ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କିଛି କଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପି ପାପୌଘକ୍ଲେଶସଂଘଵିନାଶନମ୍
ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନେକ ପାପ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂରିଯାଏ।
ପୁରା ଵୃତ୍ରଵଧେ ଵୃତ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ତୁ ନାରଦ ଶଚୀପତିଂ ଚାନୁଗତା ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତଵଦ୍ ଧରିଃ
ପୁରୁଣା କଥା, ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଲା; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ ତତୋ ଵୃତ୍ରହନ୍ତା ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଧାଵତି ଯତ୍ର ଯତ୍ର ତ୍ଵ୍ ଅସୌ ଯାତି ହତ୍ଯା ସାପୀନ୍ଦ୍ରଗାମିନୀ
ତାପରେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାଁ-ସେଠାଁ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସେ କେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା।
ସ ମହତ୍ ସର ଆଵିଶ୍ଯ ପଦ୍ମନାଲମ୍ ଉପାଗମତ୍ ତତ୍ରାସୌ ତନ୍ତୁଵଦ୍ ଭୂତ୍ଵା ଵାସଂ ଚକ୍ରେ ଶଚୀପତିଃ
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଝିଲିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପଦ୍ମ ଗଛର ଡଣ୍ଡିକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରେ ତନ୍ତୁ ପରି ଆକାର ଧରି, ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରହିଲେ।
ସରସ୍ତୀରେ ଽପି ହତ୍ଯାସୀଦ୍ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଦେଵା ନିରିନ୍ଦ୍ରା ହ୍ଯ୍ ଅଭଵନ୍ ମୁନେ
ଝିଲି କୂଳରେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ଏକ ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା; ଏହି ସମୟରେ, ମୁନି, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ହୋଇଗଲେ।
ମନ୍ତ୍ରଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରାଃ କଥମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ ଇତି ତତ୍ରାହମ୍ ଅଵଦଂ ଦେଵାନ୍ ହତ୍ଯାସ୍ଥାନଂ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯ ଚ
ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତାବିହୀନ ହୋଇ, କିପରି ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନି ମିଳିପାରିବେ ବୋଲି ଆଲୋଚନା କରିଲେ; ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେବମାନେଙ୍କୁ କହିଲି, ପାପ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲି।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପାଵନାର୍ଥାଯ ଗୌତମ୍ଯାମ୍ ଅଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍ ଯତ୍ରାଭିଷିକ୍ତଃ ପୂତାତ୍ମା ପୁନର୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଉ; ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେବ, ସେଠି ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହେବ ଓ ପୁନି ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ।
ତଥା ତେ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ଗୌତମୀଂ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଆଗମନ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାତଂ ସୁରପତିଂ ଦେଵାଶ୍ ଚ ଋଷଯସ୍ ତଥା
ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ; ସେଠି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ସୁରପତି ସ୍ନାନ କଲେ।
ଅଭିଷେକ୍ତୁକାମାସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ଶଚୀକାନ୍ତଂ ଚ ତସ୍ଥିରେ ଅଭିଷିଚ୍ଯମାନମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଂ ତଂ ପ୍ରକୋପାଦ୍ ଗୌତମୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶଚୀଙ୍କ ପ୍ରିୟତମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଗୌତମ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ।
ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପାପିଷ୍ଠଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଗୁରୁତଲ୍ପଗମ୍ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଭସ୍ମସାତ୍ କୁର୍ଯାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଯାନ୍ତ୍ଵ୍ ଅସୁରାରଯଃ
ଏମିତି ପାପୀ ମହେନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହିଣୀ ସହ ଶୟନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କରିପାରିବି—ଦେବତାମାନେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ।
ତଦ୍ ଋଷେର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରିହୃତ୍ଯ ଚ ଗୌତମୀମ୍ ନର୍ମଦାମ୍ ଅଗମନ୍ ସର୍ଵ ଇନ୍ଦ୍ରମ୍ ଆଦାଯ ସତ୍ଵରାଃ
ଋଷିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଗୌତମୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସମସ୍ତେ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ଗଲେ।
ଉତ୍ତରେ ନର୍ମଦାତୀରେ ଅଭିଷେକାଯ ତସ୍ଥିରେ ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ଯମାଣମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଂ ତଂ ମାଣ୍ଡଵ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ ଋଷିଃ
ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ସମସ୍ତେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବାବେଳେ, ପୂଜ୍ୟ ମଣ୍ଡବ୍ୟ ଋଷି—
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଭସ୍ମସାତ୍ କୁର୍ଯାଂ ଯଦି ସ୍ଯାଦ୍ ଅଭିଷେଚନମ୍ ପୂଜଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅମରା ମାଣ୍ଡଵ୍ଯଂ ଯୁକ୍ତିଭିଃ ସ୍ତଵୈଃ
—କହିଲେ, 'ଯଦି ଏଠି ଅଭିଷେକ ହେବ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇବି।' ଅମରମାନେ ଯୁକ୍ତି ଓ ସ୍ତୁତି ସହିତ ମଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
ଅଯମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଯସ୍ମିନ୍ ଦେଶେ ଽଭିଷିଚ୍ଯତେ ତତ୍ରାତିଦାରୁଣଂ ଵିଘ୍ନଂ ମୁନେ ସମୁପଜାଯତେ
ମୁନି, ଏହି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର କେଉଁଠି ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ, ସେଠି ଭୟଙ୍କର ବିଘ୍ନ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।