ଉଭାଵ୍ ଅପି ସୁତୌ ନିତ୍ଯମ୍ ଅଧ୍ଯାପଯତି ଵୈ ପୃଥକ୍ ଵୈଷମ୍ଯବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୌ ବାଲୌ ଚିରାଚ୍ ଛୁକ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍
ଦୁଇ ପୁଅକୁ ସବୁବେଳେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ପକ୍ଷପାତ ହେଉଥିଲା; ବହୁତ ଦିନ ପରେ ଶୁକ୍ର ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵୈଷମ୍ଯେଣ ଗୁରୋ ମାଂ ତ୍ଵମ୍ ଅଧ୍ଯାପଯସି ନିତ୍ଯଶଃ ଗୁରୂଣାଂ ନେଦମ୍ ଉଚିତଂ ଵୈଷମ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଶିଷ୍ଯଯୋଃ
ଆପଣ ପକ୍ଷପାତ କରି ମୋତେ ସବୁବେଳେ ପଢ଼ାଉଛନ୍ତି; ପୁଅ ଓ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଭଳି ପକ୍ଷପାତ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵୈଷମ୍ଯେଣ ଚ ଵର୍ତନ୍ତେ ମୂଢାଃ ଶିଷ୍ଯେଷୁ ଦେଶିକାଃ ନୈଷା ଵିଷମବୁଦ୍ଧୀନାଂ ସଂଖ୍ଯା ପାପସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଅବିବେକୀ, ସେମାନେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ପକ୍ଷପାତ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ଅସମ ମନବଳିଏ ପାଇଁ ପାପର ମାପ ନାହିଁ।
ଆଚାର୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ ଜ୍ଞାତୋ ଽସି ନମସ୍ଯେ ଽହଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ଗଚ୍ଛେଯଂ ଗୁରୁମ୍ ଅନ୍ଯଂ ଵୈ ମାମ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଶିକ୍ଷକ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିଛି; ପୁଣିପୁଣି ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଆପଣ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଗଚ୍ଛେଯଂ ପିତରଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଦ୍ଯ୍ ଅସୌ ଵିଷମୋ ଭଵେତ୍ ତତୋ ଵାନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛାମି ସ୍ଵାମିନ୍ ପୃଷ୍ଟୋ ଽସି ଗମ୍ଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ମୋ ପିତା ନିଷ୍ପକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି; ନହେଲେ ଆଉଠାରେ ଯିବି। ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରି ମୁଁ ଯାଉଛି।
ଗୁରୁଂ ବୃହସ୍ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଗାତ୍ ତତଃ ଅଵାପ୍ତଵିଦ୍ଯଃ ପିତରଂ ଗଚ୍ଛେଯଂ ଚେତ୍ଯ୍ ଅଚିନ୍ତଯତ୍
ବୃହସ୍ପତି ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେ ଚାଲିଗଲେ; ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଭାବିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ କମ୍ ଅନୁପୃଚ୍ଛେଯମ୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଃ କୋ ଗୁରୁର୍ ଭଵେତ୍ ଇତି ସ୍ମରନ୍ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମ୍ ଅପୃଚ୍ଛଦ୍ ଵୃଦ୍ଧଗୌତମମ୍
ତେଣୁ, କାହାକୁ ପଚାରିବି? କିଏ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷକ? ଏହା ଭାବି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବୃଦ୍ଧ ଗୌତମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କୋ ଗୁରୁଃ ସ୍ଯାନ୍ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମମ ବ୍ରୂହି ଗୁରୁର୍ ଭଵେତ୍ ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଅପି ଲୋକାନାଂ ଯୋ ଗୁରୁସ୍ ତଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୋ ପାଇଁ କିଏ ଶିକ୍ଷକ ହେବେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ? କିଏ ଶିକ୍ଷକ ହେବାଯୋଗ୍ୟ କହନ୍ତୁ; ତିନି ଲୋକର ଯିଏ ଶିକ୍ଷକ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି।
ସ ପ୍ରାହ ଜଗତାମ୍ ଈଶଂ ଶଂଭୁଂ ଦେଵଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ କ୍ଵାରାଧଯାମି ଗିରିଶମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ପ୍ରାହ ଗୌତମଃ
ସେ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ମୁଁ କିପରି ଗିରିଶଙ୍କୁ ପୂଜିବି?" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଗୌତମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଗୌତମ୍ଯାଂ ତୁ ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ତୋତ୍ରୈସ୍ ତୋଷଯ ଶଂକରମ୍ ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସ ତେ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ପ୍ରସନ୍ନ କର; ତାପରେ ଜଗନ୍ନାଥ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇବେ।
ଗୌତମସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯାତ୍ ପ୍ରାଗାଦ୍ ଗଙ୍ଗାଂ ସ ଭାର୍ଗଵଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ଶୁଚିଃ ସମ୍ଯକ୍ ସ୍ତୁତିଂ ଚକ୍ରେ ସ ବାଲକଃ
ଗୌତମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୃଗୁବଂଶୀ ସେ ଶିଶୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ, ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ବାଲୋ ଽହଂ ବାଲବୁଦ୍ଧିଶ୍ ଚ ବାଲଚନ୍ଦ୍ରଧର ପ୍ରଭୋ ନାହଂ ଜାନାମି ତେ କିଂଚିତ୍ ସ୍ତୁତିଂ କର୍ତୁଂ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ମୁଁ ଏକ ଶିଶୁ, ମୋର ମନ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁ ସମାନ; ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିପରି ସ୍ତୁତି କରିବି ଜାଣେନି—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ପରିତ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ଗୁରୁଣା ନ ମମାସ୍ତି ସୁହୃତ୍ ସଖା ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵଭାଵେନ ଜଗନ୍ନାଥ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଗୁରୁ ଛାଡିଦେବା ପରେ, ମୋ ପାଖରେ କେହି ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ସାଥୀ ନାହିଁ; ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ମୋର ପ୍ରଭୁ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଗୁରୁର୍ ଗୁରୁମତାଂ ଦେଵ ମହତାଂ ଚ ମହାନ୍ ଅସି ଅହମ୍ ଅଲ୍ପତରୋ ବାଲୋ ଜଗନ୍ମଯ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଗୁରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କର ଗୁରୁ, ମହାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼; ମୁଁ ତ ଏକ ଛୋଟ ଶିଶୁ, ହେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଵିଦ୍ଯାର୍ଥଂ ହି ସୁରେଶାନ ନାହଂ ଵେଦ୍ମି ଭଵଦ୍ଗତିମ୍ ମାଂ ତ୍ଵଂ ଚ କୃପଯା ପଶ୍ଯ ଲୋକସାକ୍ଷିନ୍ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ମାର୍ଗ ଜାଣେନି; ଦୟାକରି ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ, ହେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଏଵଂ ତୁ ସ୍ତୁଵତସ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽଭୂତ୍ ସୁରେଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
କାମଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଚ୍ ଚାପି ସୁରଦୁର୍ଲଭମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁ ଭଲ ଚାହଁ, ଯେଉଁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଵର ମାଗ।
କଵିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ଦେଵେଶଂ କୃତାଞ୍ଜଲିର୍ ଉଦାରଧୀଃ
ସେ କବି, ହାତ ଜୋଡି ଉଦାର ମନେ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଶ୍ ଚ ଋଷିଭିର୍ ଯା ଵିଦ୍ଯା ନୈଵ ଗୋଚରା ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ନାଥ ଯାଚିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଂ ଗୁରୁର୍ ମମ ଦୈଵତମ୍
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି; ଆପଣ ମୋର ଗୁରୁ ଓ ଦେବତା।
ମୃତସଂଜୀଵିନୀଂ ଵିଦ୍ଯାମ୍ ଅଜ୍ଞାତାଂ ତ୍ରିଦଶୈର୍ ଅପି ତାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ ତସ୍ମୈ ଶୁକ୍ରାଯ ଯାଚତେ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇ ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ ଜ୍ଞାନ ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଇତରା ଲୌକିକୀ ଵିଦ୍ଯା ଵୈଦିକୀ ଚାନ୍ଯଗୋଚରା କିଂ ପୁନଃ ଶଂକରେ ତୁଷ୍ଟେ ଵିଚାର୍ଯମ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଆଉ କଣ ବିଚାର କରିବା ରହିଯାଏ?
ସ ତୁ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାଯାତ୍ ସ୍ଵପିତରଂ ଗୁରୁମ୍ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚ ଗୁରୁଶ୍ ଚାସୀଦ୍ ଵିଦ୍ଯଯା ପୂଜିତଃ କଵିଃ
ସେ ମହାଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ପୁଅ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେ କବି, ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ମାନିତ, ଦାୟତ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ହେଲେ।
ତତଃ କଦାଚିତ୍ ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ କାରଣାନ୍ତରେ କଚୋ ବୃହସ୍ପତିସୁତୋ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଵେସ୍ ତୁ ତାମ୍
ତାପରେ, ଅନ୍ୟ କେତେକ କାରଣରେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ କଚ, ସେ କବିଙ୍କଠାରୁ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ।
କଚାଦ୍ ବୃହସ୍ପତିଶ୍ ଚାପି ତତୋ ଦେଵାଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅଵାପୁର୍ ମହତୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଯାମ୍ ଆହୁର୍ ମୃତଜୀଵିନୀମ୍
କଚଙ୍କଠାରୁ ବୃହସ୍ପତି, ତାପରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ, ମହାଜ୍ଞାନ ଯାହାକୁ ମୃତଜୀବନୀ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରୁ ପାଇଲେ।
ଯତ୍ର ସା କଵିନା ପ୍ରାପ୍ତା ଵିଦ୍ଯାପୂଜ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଗୌତମ୍ଯା ଉତ୍ତରେ ପାରେ ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ସେ କବି ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲେ, ଗୌତମୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାରେ, ସେଠିକୁ ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମୃତସଂଜୀଵିନୀତୀର୍ଥମ୍ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯଵର୍ଧନମ୍ ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଚ ଯତ୍ କିଂଚିତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅକ୍ଷଯପୁଣ୍ଯଦମ୍
ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ ତୀର୍ଥ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଢ଼ାଏ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କିଛି କଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପି ପାପୌଘକ୍ଲେଶସଂଘଵିନାଶନମ୍
ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନେକ ପାପ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂରିଯାଏ।
ପୁରା ଵୃତ୍ରଵଧେ ଵୃତ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ତୁ ନାରଦ ଶଚୀପତିଂ ଚାନୁଗତା ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତଵଦ୍ ଧରିଃ
ପୁରୁଣା କଥା, ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଲା; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ ତତୋ ଵୃତ୍ରହନ୍ତା ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଧାଵତି ଯତ୍ର ଯତ୍ର ତ୍ଵ୍ ଅସୌ ଯାତି ହତ୍ଯା ସାପୀନ୍ଦ୍ରଗାମିନୀ
ତାପରେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାଁ-ସେଠାଁ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସେ କେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା।
ସ ମହତ୍ ସର ଆଵିଶ୍ଯ ପଦ୍ମନାଲମ୍ ଉପାଗମତ୍ ତତ୍ରାସୌ ତନ୍ତୁଵଦ୍ ଭୂତ୍ଵା ଵାସଂ ଚକ୍ରେ ଶଚୀପତିଃ
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଝିଲିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପଦ୍ମ ଗଛର ଡଣ୍ଡିକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରେ ତନ୍ତୁ ପରି ଆକାର ଧରି, ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରହିଲେ।