ତତ୍ରାସନ୍ନ୍ ଅଯୁତାନ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ ତଥା ଷଟ୍ ଚ ସହସ୍ରାଣି ପୁନଃ ଷଟ୍ ଚ ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରେ ଅସୀ ହଜାର, ଚଉଦ ହଜାର, ପୁଣି ଛଅ ହଜାର ଏବଂ ଆଉ ଏକ ଛଅ ହଜାର ଥିଲେ।
ଷଡ୍ ଦକ୍ଷିଣେ ତଥା ତୀରେ ତୀର୍ଥାନାମ୍ ଅଯୁତତ୍ରଯମ୍ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଆଖ୍ଯାନମ୍ ଏତଦ୍ ଧି ଶ୍ଵେତତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାରଦ
ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ତିନି ହଜାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି; ଏହି ହେଉଛି ଶ୍ୱେତତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର କଥା, ନାରଦ।
ଯତ୍ରାସୌ ପତିତୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ ମୃତ୍ଯୁତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସହସ୍ରଂ ଜୀଵତେ ସମାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେଠିକୁ 'ମୃତ୍ୟୁତୀର୍ଥ' ବୋଲାଯାଏ; ଏହାର କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ ମିଳେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ ଶ୍ରଵଣଂ ପଠନଂ ଚାପି ସ୍ମରଣଂ ଚ ମଲକ୍ଷଯମ୍ କରୋତି ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଶୁଣିବା, ପଢ଼ିବା ଓ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଳ ଦୂର ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।
ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ନୃଣାମ୍ ସର୍ଵପାପପ୍ରଶମନଂ ସର୍ଵଵ୍ଯାଧିଵିନାଶନମ୍
ଏହାକୁ 'ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ରୋଗ ଦୂର କରେ।
ଅଙ୍ଗିରାଶ୍ ଚ ଭୃଗୁଶ୍ ଚୈଵ ଋଷୀ ପରମଧାର୍ମିକୌ ତଯୋଃ ପୁତ୍ରୌ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୌ ରୂପବୁଦ୍ଧିଵିଲାସିନୌ
ଅଙ୍ଗିରା ଓ ଭୃଗୁ, ଦୁହେଁ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମିକ ଋଷି, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରୂପ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅତି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଜୀଵଃ କଵିର୍ ଇତି ଖ୍ଯାତୌ ମାତାପିତ୍ରୋର୍ ଵଶେ ରତୌ ଉପନୀତୌ ସୁତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରାଵ୍ ଊଚତୁର୍ ମିଥଃ
ସେମାନେ 'ଜୀବ' ଓ 'କବି' ବୋଲି ପରିଚିତ, ମା'ବାପାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ; ପୁଅମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ମା'ବାପା ଏକାଉଁଠି ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଆଵଯୋର୍ ଏକ ଏଵାସ୍ତୁ ଶାସ୍ତା ନିତ୍ଯଂ ଚ ପୁତ୍ରଯୋଃ ତସ୍ମାଦ୍ ଏକଃ ଶାସିତା ସ୍ଯାତ୍ ତିଷ୍ଠତ୍ଵ୍ ଏକୋ ଯଥାସୁଖମ୍
ଆମ ଦୁଇଟି ପୁଅ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ଏକେ ଶିକ୍ଷକ ହେଉ; ତେଣୁ ଏକ ଜଣେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, ଆଉ ଜଣେ ସୁଖରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତଃ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଅଙ୍ଗିରାଃ ପ୍ରାହ ଭାର୍ଗଵମ୍ ଅଧ୍ଯାପଯିଷ୍ଯେ ସଦୃଶଂ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠତୁ ଭାର୍ଗଵଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଅଙ୍ଗିରା ତୁରନ୍ତ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପଢ଼ାଏବି; ଭାର୍ଗବ ସୁଖରେ ରୁହନ୍ତୁ।'
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚାଙ୍ଗିରସୋ ଵାକ୍ଯଂ ଭୃଗୁକୁଲୋଦ୍ଵହଃ ତଥେତି ମତ୍ଵାଙ୍ଗିରସେ ଶୁକ୍ରଂ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୃଗୁ 'ଏହି ଭଲ' ବୋଲି ଭାବି, ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ।
ଉଭାଵ୍ ଅପି ସୁତୌ ନିତ୍ଯମ୍ ଅଧ୍ଯାପଯତି ଵୈ ପୃଥକ୍ ଵୈଷମ୍ଯବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୌ ବାଲୌ ଚିରାଚ୍ ଛୁକ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍
ଦୁଇ ପୁଅକୁ ସବୁବେଳେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ପକ୍ଷପାତ ହେଉଥିଲା; ବହୁତ ଦିନ ପରେ ଶୁକ୍ର ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵୈଷମ୍ଯେଣ ଗୁରୋ ମାଂ ତ୍ଵମ୍ ଅଧ୍ଯାପଯସି ନିତ୍ଯଶଃ ଗୁରୂଣାଂ ନେଦମ୍ ଉଚିତଂ ଵୈଷମ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଶିଷ୍ଯଯୋଃ
ଆପଣ ପକ୍ଷପାତ କରି ମୋତେ ସବୁବେଳେ ପଢ଼ାଉଛନ୍ତି; ପୁଅ ଓ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଭଳି ପକ୍ଷପାତ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵୈଷମ୍ଯେଣ ଚ ଵର୍ତନ୍ତେ ମୂଢାଃ ଶିଷ୍ଯେଷୁ ଦେଶିକାଃ ନୈଷା ଵିଷମବୁଦ୍ଧୀନାଂ ସଂଖ୍ଯା ପାପସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଅବିବେକୀ, ସେମାନେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ପକ୍ଷପାତ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ଅସମ ମନବଳିଏ ପାଇଁ ପାପର ମାପ ନାହିଁ।
ଆଚାର୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ ଜ୍ଞାତୋ ଽସି ନମସ୍ଯେ ଽହଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ଗଚ୍ଛେଯଂ ଗୁରୁମ୍ ଅନ୍ଯଂ ଵୈ ମାମ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଶିକ୍ଷକ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିଛି; ପୁଣିପୁଣି ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଆପଣ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଗଚ୍ଛେଯଂ ପିତରଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଦ୍ଯ୍ ଅସୌ ଵିଷମୋ ଭଵେତ୍ ତତୋ ଵାନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛାମି ସ୍ଵାମିନ୍ ପୃଷ୍ଟୋ ଽସି ଗମ୍ଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ମୋ ପିତା ନିଷ୍ପକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି; ନହେଲେ ଆଉଠାରେ ଯିବି। ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରି ମୁଁ ଯାଉଛି।
ଗୁରୁଂ ବୃହସ୍ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଗାତ୍ ତତଃ ଅଵାପ୍ତଵିଦ୍ଯଃ ପିତରଂ ଗଚ୍ଛେଯଂ ଚେତ୍ଯ୍ ଅଚିନ୍ତଯତ୍
ବୃହସ୍ପତି ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେ ଚାଲିଗଲେ; ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଭାବିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ କମ୍ ଅନୁପୃଚ୍ଛେଯମ୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଃ କୋ ଗୁରୁର୍ ଭଵେତ୍ ଇତି ସ୍ମରନ୍ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମ୍ ଅପୃଚ୍ଛଦ୍ ଵୃଦ୍ଧଗୌତମମ୍
ତେଣୁ, କାହାକୁ ପଚାରିବି? କିଏ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷକ? ଏହା ଭାବି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବୃଦ୍ଧ ଗୌତମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କୋ ଗୁରୁଃ ସ୍ଯାନ୍ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମମ ବ୍ରୂହି ଗୁରୁର୍ ଭଵେତ୍ ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଅପି ଲୋକାନାଂ ଯୋ ଗୁରୁସ୍ ତଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୋ ପାଇଁ କିଏ ଶିକ୍ଷକ ହେବେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ? କିଏ ଶିକ୍ଷକ ହେବାଯୋଗ୍ୟ କହନ୍ତୁ; ତିନି ଲୋକର ଯିଏ ଶିକ୍ଷକ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି।
ସ ପ୍ରାହ ଜଗତାମ୍ ଈଶଂ ଶଂଭୁଂ ଦେଵଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ କ୍ଵାରାଧଯାମି ଗିରିଶମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ପ୍ରାହ ଗୌତମଃ
ସେ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ମୁଁ କିପରି ଗିରିଶଙ୍କୁ ପୂଜିବି?" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଗୌତମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଗୌତମ୍ଯାଂ ତୁ ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ତୋତ୍ରୈସ୍ ତୋଷଯ ଶଂକରମ୍ ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସ ତେ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ପ୍ରସନ୍ନ କର; ତାପରେ ଜଗନ୍ନାଥ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇବେ।
ଗୌତମସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯାତ୍ ପ୍ରାଗାଦ୍ ଗଙ୍ଗାଂ ସ ଭାର୍ଗଵଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ଶୁଚିଃ ସମ୍ଯକ୍ ସ୍ତୁତିଂ ଚକ୍ରେ ସ ବାଲକଃ
ଗୌତମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୃଗୁବଂଶୀ ସେ ଶିଶୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ, ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ବାଲୋ ଽହଂ ବାଲବୁଦ୍ଧିଶ୍ ଚ ବାଲଚନ୍ଦ୍ରଧର ପ୍ରଭୋ ନାହଂ ଜାନାମି ତେ କିଂଚିତ୍ ସ୍ତୁତିଂ କର୍ତୁଂ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ମୁଁ ଏକ ଶିଶୁ, ମୋର ମନ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁ ସମାନ; ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିପରି ସ୍ତୁତି କରିବି ଜାଣେନି—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ପରିତ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ଗୁରୁଣା ନ ମମାସ୍ତି ସୁହୃତ୍ ସଖା ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵଭାଵେନ ଜଗନ୍ନାଥ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଗୁରୁ ଛାଡିଦେବା ପରେ, ମୋ ପାଖରେ କେହି ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ସାଥୀ ନାହିଁ; ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ମୋର ପ୍ରଭୁ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଗୁରୁର୍ ଗୁରୁମତାଂ ଦେଵ ମହତାଂ ଚ ମହାନ୍ ଅସି ଅହମ୍ ଅଲ୍ପତରୋ ବାଲୋ ଜଗନ୍ମଯ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଗୁରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କର ଗୁରୁ, ମହାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼; ମୁଁ ତ ଏକ ଛୋଟ ଶିଶୁ, ହେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଵିଦ୍ଯାର୍ଥଂ ହି ସୁରେଶାନ ନାହଂ ଵେଦ୍ମି ଭଵଦ୍ଗତିମ୍ ମାଂ ତ୍ଵଂ ଚ କୃପଯା ପଶ୍ଯ ଲୋକସାକ୍ଷିନ୍ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ମାର୍ଗ ଜାଣେନି; ଦୟାକରି ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ, ହେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଏଵଂ ତୁ ସ୍ତୁଵତସ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽଭୂତ୍ ସୁରେଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
କାମଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଚ୍ ଚାପି ସୁରଦୁର୍ଲଭମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁ ଭଲ ଚାହଁ, ଯେଉଁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଵର ମାଗ।
କଵିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ଦେଵେଶଂ କୃତାଞ୍ଜଲିର୍ ଉଦାରଧୀଃ
ସେ କବି, ହାତ ଜୋଡି ଉଦାର ମନେ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଶ୍ ଚ ଋଷିଭିର୍ ଯା ଵିଦ୍ଯା ନୈଵ ଗୋଚରା ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ନାଥ ଯାଚିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଂ ଗୁରୁର୍ ମମ ଦୈଵତମ୍
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି; ଆପଣ ମୋର ଗୁରୁ ଓ ଦେବତା।
ମୃତସଂଜୀଵିନୀଂ ଵିଦ୍ଯାମ୍ ଅଜ୍ଞାତାଂ ତ୍ରିଦଶୈର୍ ଅପି ତାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ ତସ୍ମୈ ଶୁକ୍ରାଯ ଯାଚତେ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇ ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ ଜ୍ଞାନ ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ।