ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତୁ ତତ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଋଷିଜୁଷ୍ଟଂ ସୁପୁଣ୍ଯଦମ୍ ତତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପଠିତଂ ଵେଦଵାଦିଭିଃ
ଯେଉଁ ତୀର୍ଥ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ, ଯାହା ଋଷିମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି ଓ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ମୁଁ କହିବି, ଯେପରି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।
ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ ଅଭୂତ୍ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଜାନାମ୍ ଅତିଭୀଷଣା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଶିଷ୍ଯୋ ଗୌତମୀମ୍ ଅଗାତ୍
ପୂର୍ବେ ଲୋକମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ; ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ।
ଶିଷ୍ଯାନ୍ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ ଚ ଜାଯାଂ ଚ କୃଶାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁଧାତୁରାନ୍ ଵ୍ଯଥିତଃ କୌଶିକଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଶିଷ୍ଯାନ୍ ଇଦମ୍ ଉଵାଚ ହ
ଶିଷ୍ୟ, ପୁଅ ଓ ଜନନୀଙ୍କୁ କ୍ଷୁଧାରେ କ୍ଷୀଣ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଶ୍ରୀମାନ୍ କୌଶିକ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଖରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଥା କଥଂଚିଦ୍ ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ଯଥା ତଥା ଆନୀଯତାଂ କିଂତୁ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଵା ମା ଵିଲମ୍ବ୍ଯତାମ୍ ଇଦାନୀମ୍ ଏଵ ଗନ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଆନେତଵ୍ଯଂ କ୍ଷଣେନ ତୁ
ଯେପରି ହେଉ, ଯାହା କିଛି ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ମିଳେ, ଯେପରି ହେଉ, ଖାଇବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆଣ; ବିଳମ୍ବ କରିବା ନୁହେଁ, ଏବେ ଯାଅ ଓ ତୁରନ୍ତ ଆଣ।
ଋଷେସ୍ ତଦ୍ ଵଚନାଚ୍ ଛିଷ୍ଯାଃ କ୍ଷୁଧିତାସ୍ ତ୍ଵରଯା ଯଯୁଃ ଅଟମାନା ଇତଶ୍ ଚେତୋ ମୃତଂ ଦଦୃଶିରେ ଶୁନମ୍
ଋଷିଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, କ୍ଷୁଧାରେ ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏଠୁ ସେଠା ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ଏହିପରି ଘୁଞ୍ଚୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଏକ ମୃତ କୁକୁର ଦେଖିଲେ।
ତମ୍ ଆଦାଯ ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତା ଆଚାର୍ଯାଯ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ ସୋ ଽପି ତଂ ଭଦ୍ରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା
ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ସେଠାରୁ ନେଇ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ; ସେ ତାକୁ 'ଭଲ ହେଉ' ବୋଲି କହି, ହାତରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଵିଶସଧ୍ଵଂ ଶ୍ଵମାଂସଂ ଚ କ୍ଷାଲଯଧ୍ଵଂ ଚ ଵାରିଣା ପଚଧ୍ଵଂ ମନ୍ତ୍ରଵଚ୍ ଚାପି ହୁତ୍ଵାଗ୍ନୌ ତୁ ଯଥାଵିଧି
କୁକୁର ମାଂସ କାଟ, ପାଣିରେ ଧଉ, ରାନ୍ଧ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କର।
ଦେଵାନ୍ ଋଷୀନ୍ ପିତୄନ୍ ଅନ୍ଯାଂସ୍ ତର୍ପଯିତ୍ଵାତିଥୀନ୍ ଗୁରୂନ୍ ସର୍ଵେ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଶେଷମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ସ କୌଶିକଃ
ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ଅତିଥି ଓ ଗୁରୁମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବ, ଆମେ ସେଠାରୁ ଖାଇବୁ—ଏହିପରି କୌଶିକ କହିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶିଷ୍ଯାଶ୍ ଚକ୍ରୁସ୍ ତଥୈଵ ତତ୍ ପଚ୍ଯମାନେ ଶ୍ଵମାଂସେ ତୁ ଦେଵଦୂତୋ ଽଗ୍ନିର୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍ ଦେଵାନାଂ ସଦନେ ସର୍ଵଂ ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ ତନ୍ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେହିପରି କଲେ; କୁକୁର ମାଂସ ରାନ୍ଧୁଥିବାବେଳେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦୂତ ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ ଓ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ଦେଵୈଃ ଶ୍ଵମାଂସଂ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଆପନ୍ନମ୍ ଋଷିକଲ୍ପିତମ୍
ଦେବତାମାନେ ଜାଣିଲେ ଯେ, ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ କୁକୁର ମାଂସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ଦୁଃଖରେ ଖାଇବାକୁ ହେବ।
ଅଗ୍ନେସ୍ ତଦ୍ଵଚନାଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଃ ଶ୍ଯେନୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିହାଯସି ସ୍ଥାଲୀମ୍ ଅଥାହରତ୍ ପୂର୍ଣାଂ ମାଂସେନ ପିହିତାଂ ତଦା
ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ଚିଲିକା ହୋଇ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଲେ ଓ ସେହି ସମୟରେ ମାଂସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଢାକା ଥିବା ହଣ୍ଡି ଉଠାଇ ନେଲେ।
ତତ୍ କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିଷ୍ଯାସ୍ ତେ ଋଷେଃ ଶ୍ଯେନଂ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ ହୃତା ସ୍ଥାଲୀ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ଯେନେନାକୃତବୁଦ୍ଧିନା
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଋଷିଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ: 'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅବିବେକୀ ଚିଲିକା ହଣ୍ଡିକୁ ଉଠାଇ ନେଇଛି।'
ତତଶ୍ ଚୁକୋପ ଭଗଵାଞ୍ ଶପ୍ତୁକାମସ୍ ତଦା ହରିମ୍ ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୁରପତିଃ ସ୍ଥାଲୀଂ ଚକ୍ରେ ମଧୁପ୍ଲୁତାମ୍
ତାପରେ ଭଗବାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ହରିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ ଇନ୍ଦ୍ର ହଣ୍ଡିକୁ ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ପୁନର୍ ନିଵେଶଯାମ୍ ଆସ ଉଲ୍କାସ୍ଵ୍ ଏଵ ଖଗୋ ହରିଃ ମଧୁନା ତୁ ସମାଯୁକ୍ତାଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଶ୍ ଚୁକୋପ ହ ସ୍ଥାଲୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତତଃ କୋପାଦ୍ ଇଦମ୍ ଆହ ସ କୌଶିକଃ
ହରି ପୁଣି ହଣ୍ଡିକୁ ଉଲ୍କାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ, ଯାହା ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଏଭଳି ହଣ୍ଡି ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ କୌଶିକ କ୍ରୋଧରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ଵମାଂସମ୍ ଏଵ ନୋ ଦେହି ତ୍ଵଂ ହରାମୃତମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ନୋ ଚେତ୍ ତ୍ଵାଂ ଭସ୍ମସାତ୍ କୁର୍ଯାମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଭୀତସ୍ ତଦାବ୍ରଵୀତ୍
'ଆମକୁ କେବଳ କୁକୁର ମାଂସ ଦିଅ, ଏହି ଆମ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅମୃତ; ଦେବନାହିଁ ହେଲେ, ତୁମକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବି।' ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭିତ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମଧୁ ହୁତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପିବ ପୁତ୍ରୈଃ ସମନ୍ଵିତଃ କିମ୍ ଅନେନ ଶ୍ଵମାଂସେନ ଅମେଧ୍ଯେନ ମହାମୁନେ
'ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁ ହୋମ କରି, ପୁଅମାନେ ସହିତ ପିଉ; ମହାମୁନି, ଏହି ଅପବିତ୍ର କୁକୁର ମାଂସର କଣ ଦରକାର?'
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଽପି ନେତ୍ଯ୍ ଆହ ଭୁକ୍ତେନୈକେନ କିଂ ଫଲମ୍ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଶ୍ ଚ ସୀଦନ୍ତି କିଂ ତେନ ମଧୁନା ହରେ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, 'ନାହିଁ, ଏକ ଅଂଶ ଖାଇଲେ କଣ ଉପକାର? ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦୁଃଖିତ, ଏହି ମଧୁର କଣ ଲାଭ, ହେ ହରି?'
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଅମୃତଂ ଚେତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ଽହମ୍ ଅମୃତଂ ଶୁଚି ଅଥଵା ଦେଵପିତରୋ ଭୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତୀଦଂ ଶ୍ଵମାଂସକମ୍
ଯଦି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତ ହେଉଥାନ୍ତା, ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଅମୃତ ଖାଇଥାନ୍ତି; ନହେଲେ ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ଏହି କୁକୁର ମାଂସ ଖାଉନ୍ତୁ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅହଂ ତଚ୍ ଚ ମାଂସଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ନାନୃତମ୍ ଅସ୍ତି ମେ ତତୋ ଭୀତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ମେଘାନ୍ ଆହୂଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ପରେ ମୁଁ ସେଇ ମାଂସ ଖାଇବି—ମୋରେ କୌଣସି ଅସତ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହା ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସହସ୍ରାକ୍ଷୀ ତୁରନ୍ତ ବଦଳି ମେଘମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ଵଵର୍ଷ ଚାମୃତଂ ଵାରି ହ୍ଯ୍ ଅମୃତେନାର୍ପିତାଃ ପ୍ରଜାଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ତଦ୍ ଅମୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ହରିଦତ୍ତଂ ଯଥାଵିଧି
ସେ ଅମୃତ ସମାନ ପାଣି ବର୍ଷାଇଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଅମୃତରେ ଭାଗୀ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ଦିଆଯାଇଥିବା ପବିତ୍ର ଅମୃତରେ ପବିତ୍ର ହେଲେ।
ତର୍ପଯିତ୍ଵା ସୁରାନ୍ ଆଦୌ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ ଵିପ୍ରଃ ସଂଭୁକ୍ତଵାଞ୍ ଶିଷ୍ଯୈର୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସ୍ଵଭାର୍ଯଯା
ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନେକୁ, ପରେ ତିନି ଜଗତକୁ ତୃପ୍ତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ସ୍ୱଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଭୋଜନ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ଚାତିପୁଣ୍ଯଦମ୍ ଯତ୍ରାଗତଃ ସୁରପତିର୍ ଲୋକାନାମ୍ ଅମୃତାର୍ପଣମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁରପତି ଆସି ଲୋକମାନେକୁ ଅମୃତ ଦାନ କରିଥିଲେ, ସେଠି ତୀର୍ଥକୁ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସଂଜାତଂ ମାଂସଵର୍ଜଂ ତୁ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ନୃଣାମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦମ୍
ସେଠି ମାଂସରହିତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଉପଜିଲା, ଯାହା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍ ମଧୁତୀର୍ଥମ୍ ଅଥୈନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ଶ୍ଯେନଂ ପର୍ଜନ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ
ସେଇ ସମୟରୁ, ସେ ତୀର୍ଥକୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ମଧୁତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ, ଶ୍ୟେନତୀର୍ଥ ଓ ପର୍ଜନ୍ୟତୀର୍ଥ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଶ୍ଵେତତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵିଶ୍ରୁତଂ ଶୁଭମ୍ ତସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ତୀର୍ଥ 'ଶ୍ୱେତତୀର୍ଥ' ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ପବିତ୍ର; ଏହାର କଥା ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଶ୍ଵେତୋ ନାମ ପୁରା ଵିପ୍ରୋ ଗୌତମସ୍ଯ ପ୍ରିଯଃ ସଖା ଆତିଥ୍ଯପୂଜାନିରତୋ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ
ପୂର୍ବେ ଶ୍ୱେତ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ଅତିଥି ସେବା ଓ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ବାସ କରୁଥିଲେ।
ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ଶିଵଭକ୍ତିପରାଯଣଃ ଧ୍ଯାଯନ୍ତଂ ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପୂଜଯନ୍ତଂ ସଦା ଶିଵମ୍
ମନ, କର୍ମ ଓ କଥାରେ ଶିବଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର, ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ ଓ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ପୂର୍ଣାଯୁଷଂ ଦ୍ଵିଜଵରଂ ଶିଵଭକ୍ତିପରାଯଣମ୍ ନେତୁଂ ଦୂତାଃ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ ଦକ୍ଷିଣାଶାପତେସ୍ ତଦା
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ଶିବଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାଥଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ।
ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁମ୍ ଅପି ନାରଦ ତଦା କାଲେ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତେ ଚିତ୍ରକୋ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ହେ ନାରଦ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଚିତ୍ରକ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ ନାଯାତି କ୍ଷୀଣଜୀଵୋ ମୃତ୍ଯୋ ଶ୍ଵେତଃ କଥଂ ତ୍ଵ୍ ଇତି ନାଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆଯାନ୍ତି ଦୂତାସ୍ ତେ ମୃତ୍ଯୋର୍ ନୈଵୋଚିତଂ ତୁ ତେ
'ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେଲା, ତେବେ ସେ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି, ହେ ମୃତ୍ୟୁ? ତୁମ ଦୂତମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାହିଁକି ଆସିନାହାନ୍ତି? ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।'