ସ୍ଵୈରସ୍ଥିତ୍ଯା ଵର୍ତମାନୋ ନେଦଂ ସ ପରିହାତଵାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମୀଂ ସଂଧ୍ଯାମ୍ ଅନୁଷ୍ଠାଯ ତଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଧନାର୍ଜନମ୍
ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କେବେ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରି ସେ ପରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ଵିଦ୍ଯାବଲେନ ଵିତ୍ତାନି ବହୂନ୍ଯ୍ ଆର୍ଜ୍ଯ ଦଦାତ୍ଯ୍ ଅସୌ ତଥା ସ ପ୍ରାତର୍ ଉତ୍ଥାଯ ଗଙ୍ଗାଂ ଗତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି
ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷାର ଶକ୍ତିରେ ସେ ବହୁତ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ତାହା ଦାନ କରୁଥିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସକାଳେ ଉଠି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଶୌଚାଦି ସ୍ନାନସଂଧ୍ଯାଦି ସର୍ଵଂ କାର୍ଯଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ କୃତ୍ଵା ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ନତ୍ଵା ତତୋ ଽଭ୍ଯେତି ସ୍ଵକର୍ମସୁ
ପବିତ୍ରତା, ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟାଦି ସମସ୍ତ କାମ କ୍ରମକ୍ରମେ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାପରେ ନିଜ କାମକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାତଃକାଲେ ଗୌତମୀଂ ତୁ ଯଦା ଯାତି ଵିରୂପଵାନ୍ କୁଷ୍ଠସର୍ଵାଙ୍ଗଶିଥିଲଃ ପୂଯଶୋଣିତନିଃସ୍ରଵଃ
ପ୍ରଭାତବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ଏକ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା, କୁଷ୍ଠରୋଗ ଗ୍ରସ୍ତ, ଦେହ ଅସ୍ଥିର ଓ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ଲୋକ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଏ—
ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ଗୌତମୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଯଦା ଯାତି ସୁରୂପଧୃକ୍ ଶାନ୍ତଃ ସୂର୍ଯାଗ୍ନିସଦୃଶୋ ମୂର୍ତିମାନ୍ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ
କିନ୍ତୁ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେତେବେଳେ ସେ ଫେରେ, ସେ ଏକ ଶାନ୍ତ, ଶୋଭାମୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ଧାରଣ କରେ, ମନେ ହୁଏ ସେ ନିଜେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅବତାର।
ଏତଦ୍ ରୂପଦ୍ଵଯଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ନୈଵ ପଶ୍ଯତି ସ ଦ୍ଵିଜଃ ଗାଲଵୋ ଯତ୍ର ଭଗଵାଂସ୍ ତପୋଜ୍ଞାନପରାଯଣଃ
ଏହି ଦୁଇଟି ରୂପ ନିଜର ବୋଲି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ଦେଖିପାରେନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ଭଗବାନ୍ ଗାଳବ ବସିଛନ୍ତି।
ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଗୌତମୀଂ ଦେଵୀଂ ଆସ୍ତେ ଚ ମୁନିଭିର୍ ଵୃତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଽପି ଚ ତତ୍ରୈଵ ନିତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ସମେତ୍ଯ ଚ
ସେଠାରେ ଦେବୀ ଗୌତମୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୁନିମାନେ ଘେରି ରହି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଆସି ରହନ୍ତି।
ଗାଲଵଂ ଚ ନମସ୍ଯାଥ ତତୋ ଯାତି ସ୍ଵମନ୍ଦିରମ୍ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ସେଵନାତ୍ ପୂର୍ଵଂ ସନାଜ୍ଜାତସ୍ଯ ଯଦ୍ ଵପୁଃ
ଗାଳବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ତାଙ୍କର ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଗଙ୍ଗାର ସେବା ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମରୁ ଯେଉଁ ଦେହ ଥିଲା, ସେହି ଦେହ ପୁନି ମିଳିଯାଏ।
ସ୍ନାନସଂଧ୍ଯୋତ୍ତରେ କାଲେ ପୁନର୍ ଯଦ୍ ଅପି ତଦ୍ ଦ୍ଵିଜେ ଉଭଯଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ ରୂପଂ ଗାଲଵୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ
ସ୍ନାନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ପରେ, ପୁଣି ସେଇ ଦୁଇଟି ରୂପ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଗାଳବ ସଦା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଵିସ୍ମଯୋ ମେନେ କିଂଚିଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର କାରଣମ୍ ଏଵଂ ସଵିସ୍ମଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଗାଲଵଃ ପ୍ରାହ ତଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ଏହା ଦେଖି, ଗାଳବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଓ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ କିଛି କାରଣ ଅଛି।' ଏପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ଗାଳବ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ତୁ ନମସ୍ଯାଥ ସନାଜ୍ଜାତଂ ଗୁରୁର୍ ଗୃହମ୍ ଆହୂଯ ଯତ୍ନତୋ ଧୀମାନ୍ କୃପଯା ଵିସ୍ମଯେନ ଚ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯିବାବେଳେ, ଗାଳବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଆଚାରରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଗୃହକୁ ଡାକିଲେ; ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ କ୍ରିପା ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି, ସତ୍କାର ସହ କଥା କହିଲେ।
କୋ ଭଵାନ୍ କ୍ଵ ଚ ଗନ୍ତାସି କିଂ କରୋଷି କ୍ଵ ଭୋକ୍ଷ୍ଯସି କିଂନାମା ତ୍ଵଂ କ୍ଵ ଶଯ୍ଯା ତେ କା ତେ ଭାର୍ଯା ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଆପଣ କିଏ? କେଉଁଠି ଯିବେ? କ'ଣ କରନ୍ତି? କେଉଁଠି ଖାଇବେ? ଆପଣଙ୍କ ନାମ କ'ଣ? ଆପଣଙ୍କ ଶୋଇବା ସ୍ଥାନ କେଉଁଠି? ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ କିଏ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଗାଲଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଽପ୍ଯ୍ ଆହ ତଂ ମୁନିମ୍
ଗାଳବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶ୍ଵଃ କଥ୍ଯତେ ମଯା ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାର୍ଯଵିନିର୍ଣଯମ୍
ମୁଁ ଆସନ୍ତାକାଲି ସବୁ କଥା କହିବି, ଆଗରୁ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ତାହା ଭଲଭାବେ ଭାବି ନେଇ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଗାଲଵଂ ତଂ ସନାଜ୍ଜାତୋ ଗୃହଂ ଯଯୌ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ରାତ୍ରୌ ତଯା ସମ୍ଯକ୍ ଶଯ୍ଯାମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ବନ୍ଧକୀମ୍ ଉଵାଚ ଚକିତଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଗାଲଵସ୍ଯ ତୁ ଯଦ୍ ଵଚଃ
ଏପରି ଗାଳବଙ୍କୁ କହି, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚାରରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରକୁ ଗଲେ; ରାତିରେ ସେ ବନ୍ଧକୀ ସହ ଭଲଭାବେ ଖାଇ, ଶୋଇଲେ, ଏବଂ ଗାଳବଙ୍କର କଥା ମନେ ପକାଇ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାକୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵଂ ତୁ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତା ବନ୍ଧକ୍ଯ୍ ଅପି ପତିଵ୍ରତା ଆଵଯୋଃ ସଦୃଶୀ ପ୍ରୀତିର୍ ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତାମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ବନ୍ଧକୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପତିବ୍ରତା; ଆମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କର ପ୍ରେମ ଜୀବନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ଚାଲିଯାଉ।
ତଥାପି କିଂଚିତ୍ ପୃଚ୍ଛାମି କିଂନାମ୍ନୀ ତ୍ଵଂ କ୍ଵ ଵା କୁଲମ୍ କିଂ ନୁ ସ୍ଥାନଂ କ୍ଵ ଵା ବନ୍ଧୁର୍ ମମ ସର୍ଵଂ ନିଵେଦ୍ଯତାମ୍
ତଥାପି ମୁଁ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ: ତୁମର ନାମ କ'ଣ, କେଉଁ ଗୋତ୍ର, ଘର କେଉଁଠି, କିଏ ଆପଣଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।
ଧୃତଵ୍ରତ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦୀକ୍ଷିତଃ ଶୁଚିଃ ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ମହୀ ଚାହଂ ମତ୍ପୁତ୍ରୋ ଗାଲଵାଶ୍ରମେ
ମୋ ନାମ ଧୃତବ୍ରତ, ମୁଁ ଏକ ଦୀକ୍ଷିତ, ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୋ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ମହୀ, ଏବଂ ମୋ ପୁଅ ଗାଳବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଅଛି।
ଉତ୍ସୃଷ୍ଟୋ ମତିମାନ୍ ବାଲଃ ସନାଜ୍ଜାତ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ଅହଂ ତୁ ପୂର୍ଵଦୋଷେଣ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ କୁଲାଗତମ୍ ସ୍ଵୈରିଣୀ ତ୍ଵ୍ ଇହ ଵର୍ତେ ଽହଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଦ୍ଵିଜ
ମୋ ଜଣେ ଚତୁର୍ ଶିଶୁ ପୁଅ, ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ 'ଶୁଦ୍ଧ ଆଚାରରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା' ବୋଲି ପରିଚିତ; ମୁଁ ପୂର୍ବ ଅପରାଧରେ ପରିବାରର ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, ଏଠି ଇଚ୍ଛାରେ ବନ୍ଧକୀ ଭାବେ ରହୁଛି—ମୋତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ବୋଲି ଜାଣ।
ତସ୍ଯାସ୍ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମର୍ମଵିଦ୍ଧ ଇଵାଭଵତ୍ ପପାତ ସହସା ଭୂମୌ ଵେଶ୍ଯା ତଂ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ମନେ ଯେପରି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ, ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ବନ୍ଧକୀ ତାକୁ ଏବେ କହିଲେ।
କିଂ ତୁ ଜାତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଵ ଚ ପ୍ରୀତିର୍ ଗତା ତଵ କିଂ ତୁ ଵାକ୍ଯଂ ମଯା ଚୋକ୍ତଂ ତଵ ଚିତ୍ତଵିରୋଧକୃତ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଣ ଘଟିଛି? ତୁମର ସ୍ନେହ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା? ମୁଁ କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରଣା କହିଥିଲି ଯାହା ତୁମ ହୃଦୟକୁ ବେଦନା ଦେଇଛି?
ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନାଶ୍ଵାସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଧୃତଵ୍ରତଃ ପିତା ଵିପ୍ରସ୍ ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ଽହଂ ସନାଦ୍ଯତଃ ମାତା ମହୀ ମମ ଇଯଂ ମମ ଦୈଵାଦ୍ ଉପାଗତା
ମୋର ପିତା ଧୃତବ୍ରତ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଆରମ୍ଭରୁ। ଏହି ଭୂମି ମୋର ମାଆ, ଦେବତାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ସାପ୍ଯ୍ ଅଭୂଦ୍ ଅତିଦୁଃଖିତା ତଯୋସ୍ ତୁ ଶୋଚତୋଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ରଵୌ ଗାଲଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଂ ଗତ୍ଵା ଵିପ୍ରୋ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଦୁହେଁ ଶୋକ କରିବା ପରେ, ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାଳବଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଧୃତଵ୍ରତସୁତୋ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ତୁ ପାଲିତଃ ଉପନୀତସ୍ ତ୍ଵଯା ଚୈଵ ମହୀ ମାତା ମମ ପ୍ରଭୋ
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଧୃତବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅ, ଯାହାକୁ ଆଗରୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା ଏବଂ ଉପନୟନ କରିଥିଲା, ଏହି ଭୂମି ମୋର ମାଆ, ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ତୁମ ପ୍ରଦାନ କରା।
କିଂ କରୋମି ଚ କିଂ କୃତ୍ଵା ନିଷ୍କୃତିର୍ ମମ ଵୈ ଭଵେତ୍
ମୁଁ କଣ କରିବି? କଣ କରିଲେ ମୋର ଦୋଷ ମୁକ୍ତି ହେବ?
ତଦ୍ ଵିପ୍ରଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗାଲଵଃ ପ୍ରାହ ମା ଶୁଚଃ ତଵେଦଂ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ରୂପଂ ନିତ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅପୂର୍ଵଵତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଗାଳବ କହିଲେ: "ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ସଦା ତୁମର ଦୁଇଟି ରୂପ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଦେଖୁଛି।"
ତତଃ ପୃଷ୍ଟୋ ଽସି ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଶ୍ରୁତଂ ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ଯଥା ଯତ୍ କୃତ୍ଯଂ ତଵ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ କ୍ଷଯମ୍
ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ପରେ, ମୁଁ ସବୁ ଘଟଣା ଶୁଣି ଓ ବୁଝିଛି। ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ସେ ସବୁ ଗଙ୍ଗାରେ ସମାପ୍ତିକୁ ପାଉଛି।
ଅସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯାଦ୍ ଅସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦତଃ ପୂତୋ ଽସି ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଵତ୍ସ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମହିମା ଓ ଏହି ଦେବୀଙ୍କର କୃପାରେ, ତୁମେ ପ୍ରତିଦିନ ପବିତ୍ର ହେଉଛ। ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ବଟୁ।
ପ୍ରଭାତେ ତଵ ରୂପାଣି ସପାପାନି ତ୍ଵ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍ ପଶ୍ଯେ ଽହଂ ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵ ରୂପଂ ତଵ ଗୁଣୋତ୍ତମମ୍
ପ୍ରଭାତରେ ମୁଁ ତୁମର ପାପସହିତ ରୂପ ଦିନ ଓ ରାତି ଦେଖୁଛି; ପୁଣି ମୁଁ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣମୟ ରୂପ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛି।