ସପ୍ତାଶ୍ଵଶ୍ ଚ ରଥଃ ପୁଣ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅରୁଣୋ ଭାନୁସାରଥିଃ ଯମୋ ମନୁଶ୍ ଚ ଵରୁଣଃ ଶନିର୍ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ ତଥା
ସପ୍ତଟି ଘୋଡ଼ା ଥିବା ପବିତ୍ର ରଥରେ ଅରୁଣ ଭାନୁଦେବଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଯମ, ମନୁ, ବରୁଣ ଓ ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅ ଶନି ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।
ଯମୁନା ଚ ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ତାପୀ ଚୈଵ ମହାନଦୀ ତତ୍ତଦ୍ରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ ନଦ୍ଯସ୍ ତା ଵିସ୍ମଯାନ୍ ମୁନେ
ପବିତ୍ର ଯମୁନା ନଦୀ ଓ ମହାନଦୀ ତାପୀ ନିଜ-ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ମୁନି ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତେ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟା ଆଜଗ୍ମୁଃ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ ତଥା ଅଭିପ୍ରାଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ଶ୍ଵଶୁରଂ ଭାନୁର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତୁମକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ, ଶ୍ୱଶୁର ମଧ୍ୟ ଏହିଠାରେ ଆସିଲେ । ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଉଷାଯାଃ ପ୍ରୀତଯେ ତ୍ଵଷ୍ଟଃ କୁର୍ଵତ୍ଯାସ୍ ତପ ଉତ୍ତମମ୍ ଯନ୍ତ୍ରାରୂଢଂ ଚ ମାଂ କୃତ୍ଵା ଛିନ୍ଧି ତେଜାଂସ୍ଯ୍ ଅନେକଶଃ ଯାଵତ୍ ସୌଖ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ ଅସ୍ଯାସ୍ ତାଵଚ୍ ଛିନ୍ଧି ପ୍ରଜାପତେ
ଉଷାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଜାପତି, ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରରେ ବସାଇ ଏବଂ ମୋର ତେଜ ଅନେକ ଭାଗରେ କାଟିଦିଅ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ମିଳେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଭାଗ କାଟ ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତତସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ସୋମନାଥସ୍ଯ ସଂନିଧୌ ତେଜସାଂ ଛେଦନଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରଭାସଂ ତୁ ତତୋ ଵିଦୁଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ସୋମନାଥଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତେଜର ବିଭାଜନ କଲେ । ସେଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ‘ପ୍ରଭାସ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ।
ଭର୍ତ୍ରା ଚ ସଂଗତା ଯତ୍ର ଗୌତମ୍ଯାମ୍ ଅଶ୍ଵରୂପିଣୀ ଅଶ୍ଵିନୋର୍ ଯତ୍ର ଚୋତ୍ପତ୍ତିର୍ ଅଶ୍ଵତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା, ସେଠିକୁ ‘ଅଶ୍ୱତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଭାନୁତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ତଥା ପଞ୍ଚଵଟାଶ୍ରମଃ ତାପୀ ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଆଗତେ
ସେଠିକୁ ‘ଭାନୁତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସେଠାରେ ‘ପଞ୍ଚବଟା ଆଶ୍ରମ’ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ତାପୀ ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ।
ଅରୁଣାଵରୁଣାନଦ୍ଯୋର୍ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସଂଗମଃ ଶୁଭଃ ଦେଵାନାଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥାନାମ୍ ଆଗତାନାଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ଅରୁଣା, ବରୁଣା ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମରେ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ-ନିଜ ତୀର୍ଥରେ ଏଠାରେ ଆସି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ।
ନଵ ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵମ୍ ଅକ୍ଷଯପୁଣ୍ଯଦମ୍
ସେଠାରେ ନବ ତିନି ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ଭାବେ ମିଳେ ।
ସ୍ମରଣାତ୍ ପଠନାଦ୍ ଵାପି ଶ୍ରଵଣାଦ୍ ଅପି ନାରଦ ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଧର୍ମଵାନ୍ ସ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍
ଏହି କଥାକୁ ମନେ ପକାଇବା, ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ, ହେ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଧର୍ମିକ ଓ ସୁଖୀ ହେବେ ।
ଗାରୁଡଂ ନାମ ଯତ୍ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵଵିଘ୍ନପ୍ରଶାନ୍ତିଦମ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ନାରଦ ଯତ୍ନତଃ
‘ଗାରୁଡ଼’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ଶାନ୍ତ କରେ । ଏହାର ମହିମା କହିବି, ହେ ନାରଦ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ ।
ମଣିନାଗ ଇତି ତ୍ଵ୍ ଆସୀଚ୍ ଛେଷପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ ଗରୁଡସ୍ଯ ଭଯାଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ତୋଷଯାମ୍ ଆସ ଶଂକରମ୍
ମଣିନାଗ ନାମକ ଏକ ପ୍ରବଳ ନାଗ ଥିଲେ, ସେ ଶେଷଙ୍କ ପୁଅ । ଗାରୁଡ଼ଙ୍କ ଭୟରେ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ପରମେଷ୍ଠୀ ମହେଶ୍ଵରଃ ତମ୍ ଉଵାଚ ମହାନାଗଂ ଵରଂ ଵରଯ ପନ୍ନଗ
ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ଏହି ମହାନାଗକୁ କହିଲେ, ‘ହେ ପନ୍ନଗ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, କହ ।’
ନାଗଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରଭୋ ମହ୍ଯଂ ଦେହି ମେ ଗରୁଡାଭଯମ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଆହ ଚ ତଂ ଶଂଭୁର୍ ଗରୁଡାଦ୍ ଅଭଯଂ ଭଵେତ୍
ନାଗ କହିଲେ, ‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଗାରୁଡ଼ଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ ।’ ତେବେ ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ, ‘ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମେ ଗାରୁଡ଼ଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ ।’
ନିର୍ଗତୋ ନିର୍ଭଯୋ ନାଗୋ ଗରୁଡାଦ୍ ଅରୁଣାନୁଜାତ୍ କ୍ଷୀରୋଦଶାଯୀ ଯତ୍ରାସ୍ତେ କ୍ଷୀରାର୍ଣଵସମୀପତଃ
ଗାରୁଡ଼ଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନାଗ ବାହାରିଗଲେ । ଯେଉଁଠାରେ ଅରୁଣଙ୍କ ଭାଉଣ୍ଡ, ଯିଏ କ୍ଷୀରସାଗର ନିକଟରେ ଶେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ବସବାସ କରନ୍ତି ।
ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଚରତି ନାଗୋ ଽସୌ ସୁଖଶୀତଲେ ଗରୁଡୋ ଽପି ଚ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ତଂ ଦେଶମ୍ ଅପି ଯାତ୍ଯ୍ ଅସୌ
ସେ ନାଗ ସେଠାରେ ଏପଟେ-ଓପଟେ ସୁଖରେ ଏବଂ ଶୀତଳତାରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି । ଗାରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସେଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି ।
ଗରୁଡଃ ପନ୍ନଗଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚରନ୍ତଂ ନିର୍ଭଯେନ ତୁ ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ମହାନାଗଂ ପ୍ରାକ୍ଷିପତ୍ ସ୍ଵସ୍ଯ ଵେଶ୍ମନି
ଗାରୁଡ଼ ନାଗକୁ ନିର୍ଭୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ମହାନାଗକୁ ଧରି ନିଜ ଘରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ତଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଗାରୁଡୈଃ ପାଶୈର୍ ଗରୁଡୋ ନାଗସତ୍ତମମ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ନନ୍ଦୀ ପ୍ରୋଵାଚେଶଂ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁମ୍
ଗାରୁଡ଼ ନିଜ ପାଶରେ ସେ ଉତ୍ତମ ନାଗକୁ ବାନ୍ଧି ଧରିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ନନ୍ଦୀ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ନୂନଂ ନାଗୋ ନ ଚାଯାତି ଭକ୍ଷିତୋ ବଦ୍ଧ ଏଵ ଵା ଗରୁଡେନ ସୁରେଶାନ ଜୀଵନ୍ ନାଗୋ ନ ସଂଵ୍ରଜେତ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସାପ ଆସୁନାହିଁ; ସେ ବା ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଛି କିମ୍ବା ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛି, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ! ସାପ ଯଦି ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏଭଳି ଦେରି କରିନଥାନ୍ତା।
ନନ୍ଦିନୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶଂଭୁର୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ନନ୍ଦିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ବୁଝି, ଶିବ ତାପରେ କହିଲେ।
ଗରୁଡସ୍ଯ ଗୃହେ ନାଗୋ ବଦ୍ଧସ୍ ତିଷ୍ଠତି ସତ୍ଵରମ୍ ଗତ୍ଵା ତଂ ଜଗତାମ୍ ଈଶଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ୍ତୁହି ଜନାର୍ଦନମ୍
ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଘରେ ସାପ ବାନ୍ଧି ରହିଛି। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର।
ବଦ୍ଧଂ ନାଗଂ କାଶ୍ଯପେନ ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ ଆନଯ ସ୍ଵଯମ୍ ତତ୍ ପ୍ରଭୋର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନନ୍ଦୀ ଗତ୍ଵା ଶ୍ରିଯଃ ପତିମ୍
କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ବାନ୍ଧା ସାପକୁ ମୋର ଆଦେଶରେ ନେଇଆ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ନନ୍ଦି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯତ୍ ସ୍ଵଯଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଲୋକପରାଯଣମ୍ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରୀତମନା ଗରୁଡଂ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ସନ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ନାରାୟଣ ଖୁସି ହୋଇ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିନତାତ୍ମଜ ମେ ଵାକ୍ଯାନ୍ ନନ୍ଦିନେ ଦେହି ପନ୍ନଗମ୍ କମ୍ପମାନସ୍ ତଦ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ନେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ଵିହଂଗମଃ ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ କୋପାତ୍ ସୁପର୍ଣୋ ନନ୍ଦିନୋ ଽନ୍ତିକେ
ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ, ମୋର ଆଦେଶରେ ସେଇ ସାପକୁ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ। ଏହା ଶୁଣି, କମ୍ପିଥିବା ପକ୍ଷୀ 'ନା' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ନନ୍ଦିଙ୍କ ନିକଟରେ, କହିଲେ।
ଯଦ୍ ଯତ୍ ପ୍ରିଯତମଂ କିଂଚିଦ୍ ଭୃତ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵଃ ଦାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ଭଵାନ୍ ନୈଵ ମଯାନୀତଂ ହରିଷ୍ଯତି
ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟବସ୍ତୁ ଦାସମାନେକୁ ଦେଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯାହା ଆଣିଛି, ତାହା ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କେହି ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଯ ଦେଵଂ ତ୍ରିନଯନଂ ନାଗଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯତି ନନ୍ଦିନା ମଯୋପପାଦିତଂ ନାଗଂ ତ୍ଵଂ ତୁ ଦାସ୍ଯସି ନନ୍ଦିନେ
ଦେଖ, ତ୍ରିନୟନ ଦେବ ନନ୍ଦି ପାଇଁ ସାପକୁ ଛାଡ଼ିଦେବେ। ମୁଁ ଯେଉଁ ସାପ ଆଣିଛି, ତୁମେ ସେଇ ସାପକୁ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ତ୍ଵାଂ ଵହାମି ସଦା ସ୍ଵାମିନ୍ ମମ ଦେଯଂ ସଦା ତ୍ଵଯା ମଯୋପପାଦିତଂ ନାଗଂ ଵକ୍ତୁଂ ଦେହୀତି ନୋଚିତମ୍
ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ବୋହି ଚାଲେଁ, ପ୍ରଭୁ; ମୋର ଯାହା ଅଛି, ସେ ସବୁ ସଦା ଆପଣଙ୍କର। ମୁଁ ଯେଉଁ ସାପ ଆଣିଛି, ତାହା ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଦେବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସତାଂ ପ୍ରଭୂଣାଂ ନେଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଵୃତ୍ତିଃ ସଦ୍ଵୃତ୍ତିକାରିଣାମ୍ ସନ୍ତୋ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ଭୃତ୍ଯେଭ୍ଯୋ ମଦୁପାତ୍ତହରୋ ଭଵାନ୍
ସଦ୍ଗୁଣୀ ମାଲିକମାନେ ତାଙ୍କର ଭଲ ଦାସମାନେ ପାଇଁ ଏଭଳି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭଲମାନେ ତାଙ୍କର ଦାସମାନେକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଆପଣ ଯାହାକି ମୁଁ ଆଣିଛି, ତାହା ନେଇଯିଅ।
ଦୈତ୍ଯାଞ୍ ଜଯସି ସଂଗ୍ରାମେ ମଦ୍ବଲେନୈଵ କେଶଵ ଅହଂ ମହାବଲୀତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ମୁଧୈଵ ଶ୍ଲାଘତେ ଭଵାନ୍
ହେ କେଶବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେକୁ ଆପଣ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ହରାନ୍ତି। ମୁଁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଅବ୍ୟବହାରିକ ଭାବେ ଗର୍ବ କରୁଛନ୍ତି।
ଗରୁଡସ୍ଯେତି ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚକ୍ରଗଦାଧରଃ ଵିହସ୍ଯ ନନ୍ଦିନଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପଶ୍ଯଦ୍ଭିର୍ ଲୋକପାଲକୈଃ
ଗରୁଡ଼ଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ହସିଲେ, ନନ୍ଦିଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ଏବଂ ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।