ଧାଵନ୍ତୀଂ ତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍ ଅଶ୍ଵାମ୍ ଅଶ୍ଵରୂପଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍ ପର୍ଯଧାଵଦ୍ ଯତୋ ଯାତି ଉଷା ଭାନୁସ୍ ତତସ୍ ତତଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଘୋଡ଼ି ରୂପରେ ଭାଗୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ନେଇ, ଉଷା ଯେଉଁଠାରେ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ସ୍ମରଗ୍ରହଵଶେ ଜାତଃ କୋ ଦୁଶ୍ଚେଷ୍ଟଂ ନ ଚେଷ୍ଟତେ ଭାଗୀରଥୀଂ ନଦୀଶ୍ ଚାନ୍ଯା ଵନାନ୍ଯ୍ ଉପଵନାନି ଚ
ପ୍ରେମର ଆକର୍ଷଣରେ ପଡ଼ି କିଏ ଭୁଲ କାମ କରୁନାହିଁ? ସେ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ, ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନ ଅଟିକି ଯାଇଥିଲେ।
ନର୍ମଦାଂ ଚାଥ ଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖାଵ୍ ଉଭୌ ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ର୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯଗାଚ୍ ଚ ଗୌତମୀମ୍
ସେ ନର୍ମଦା ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ, ଦୁହିଁଠି ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରି, ଅଟିକି ଭୟରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୌତମୀ ନଦୀ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତ୍ରାତାରଃ ସନ୍ତି ମୁନଯୋ ଜନସ୍ଥାନ ଇତି ଶ୍ରୁତମ୍ ଋଷୀଣାମ୍ ଆଶ୍ରମଂ ସାଶ୍ଵା ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଗୌତମୀଂ ତଥା
ଜନସ୍ଥାନରେ ସାଧୁମାନେ ରକ୍ଷକ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ; ତେଣୁ ସେ ଘୋଡ଼ି ସହିତ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅନୁପ୍ରାପ୍ତସ୍ ତଥା ଚାଶ୍ଵୋ ଭାନୁସ୍ ତଦ୍ରୂପଵାଂସ୍ ତତଃ ଅଶ୍ଵଂ ନିଵାରଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଜନସ୍ଥା ମୁନିଦାରକାଃ ତତଃ କୋପାଦ୍ ଋଷୀଂସ୍ ତାଂଶ୍ ଚ ଶଶାପୋଷାପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏଭଳି ଘୋଡ଼ା ରୂପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶେଉଁଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଜନସ୍ଥାନର ମୁନିପୁତ୍ରମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତେବେ ଉଷାଙ୍କ ପତି ସେମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶାପ ଦେଲେ।
ନିଵାରଯଥ ମାଂ ଯସ୍ମାଦ୍ ଵଟା ଯୂଯଂ ଭଵିଷ୍ଯଥ
ତମେ ମୋତେ ରୋକିଲେ, ଏହିକାରଣରୁ ତମେ ସବୁ ବଟବୃକ୍ଷ ହେବ।
ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ତୁ ମୁନଯୋ ମେନିରେ ଽଶ୍ଵମ୍ ଉଷାପତିମ୍ ସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ଦେଵଦେଵେଶଂ ଭାନୁଂ ତଂ ମୁନଯୋ ମୁଦା
କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁନିମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଉଷାଙ୍କ ପତି ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ; ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ସ୍ତୂଯମାନୋ ମୁନିଗଣୈର୍ ଅଶ୍ଵାଂ ଭାନୁର୍ ଅଥାଗମତ୍ ଵଡଵାଯା ମୁଖେ ଲଗ୍ନଂ ମୁଖଂ ଚାଶ୍ଵସ୍ଵରୂପିଣମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ହେଉଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ରୂପରେ ଘୋଡ଼ିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଘୋଡ଼ି ଓ ଘୋଡ଼ାର ମୁହଁ ଏକାଠି ହେଲା।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ଚ ଭର୍ତାରଂ ମୁଖାଦ୍ ଵୀର୍ଯଂ ପ୍ରସୁସ୍ରୁଵେ ତଯୋର୍ ଵୀର୍ଯେଣ ଗଙ୍ଗାଯାମ୍ ଅଶ୍ଵିନୌ ସମଜାଯତାମ୍
ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ନିଜ ପତିକୁ ଚିହ୍ନି, ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ବୀର୍ୟ ଉତ୍ସର୍ଜନ କଲେ; ସେହି ବୀର୍ୟରୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତତ୍ରାଗଚ୍ଛନ୍ ସୁରଗଣାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ ଚ ମୁନଯସ୍ ତଥା ନଦ୍ଯୋ ଗାଵସ୍ ତଥୌଷଧ୍ଯୋ ଦେଵା ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣାସ୍ ତଥା
ସେଠାକୁ ଦେବମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ଋଷିମାନେ, ନଦୀମାନେ, ଗାଈମାନେ, ଔଷଧିମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ତାରାମାନେ ଆସିଲେ।
ସପ୍ତାଶ୍ଵଶ୍ ଚ ରଥଃ ପୁଣ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅରୁଣୋ ଭାନୁସାରଥିଃ ଯମୋ ମନୁଶ୍ ଚ ଵରୁଣଃ ଶନିର୍ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ ତଥା
ସପ୍ତଟି ଘୋଡ଼ା ଥିବା ପବିତ୍ର ରଥରେ ଅରୁଣ ଭାନୁଦେବଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଯମ, ମନୁ, ବରୁଣ ଓ ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅ ଶନି ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।
ଯମୁନା ଚ ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ତାପୀ ଚୈଵ ମହାନଦୀ ତତ୍ତଦ୍ରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ ନଦ୍ଯସ୍ ତା ଵିସ୍ମଯାନ୍ ମୁନେ
ପବିତ୍ର ଯମୁନା ନଦୀ ଓ ମହାନଦୀ ତାପୀ ନିଜ-ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ମୁନି ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତେ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟା ଆଜଗ୍ମୁଃ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ ତଥା ଅଭିପ୍ରାଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ଶ୍ଵଶୁରଂ ଭାନୁର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତୁମକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ, ଶ୍ୱଶୁର ମଧ୍ୟ ଏହିଠାରେ ଆସିଲେ । ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଉଷାଯାଃ ପ୍ରୀତଯେ ତ୍ଵଷ୍ଟଃ କୁର୍ଵତ୍ଯାସ୍ ତପ ଉତ୍ତମମ୍ ଯନ୍ତ୍ରାରୂଢଂ ଚ ମାଂ କୃତ୍ଵା ଛିନ୍ଧି ତେଜାଂସ୍ଯ୍ ଅନେକଶଃ ଯାଵତ୍ ସୌଖ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ ଅସ୍ଯାସ୍ ତାଵଚ୍ ଛିନ୍ଧି ପ୍ରଜାପତେ
ଉଷାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଜାପତି, ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରରେ ବସାଇ ଏବଂ ମୋର ତେଜ ଅନେକ ଭାଗରେ କାଟିଦିଅ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ମିଳେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଭାଗ କାଟ ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତତସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ସୋମନାଥସ୍ଯ ସଂନିଧୌ ତେଜସାଂ ଛେଦନଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରଭାସଂ ତୁ ତତୋ ଵିଦୁଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ସୋମନାଥଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତେଜର ବିଭାଜନ କଲେ । ସେଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ‘ପ୍ରଭାସ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ।
ଭର୍ତ୍ରା ଚ ସଂଗତା ଯତ୍ର ଗୌତମ୍ଯାମ୍ ଅଶ୍ଵରୂପିଣୀ ଅଶ୍ଵିନୋର୍ ଯତ୍ର ଚୋତ୍ପତ୍ତିର୍ ଅଶ୍ଵତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା, ସେଠିକୁ ‘ଅଶ୍ୱତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଭାନୁତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ତଥା ପଞ୍ଚଵଟାଶ୍ରମଃ ତାପୀ ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଆଗତେ
ସେଠିକୁ ‘ଭାନୁତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସେଠାରେ ‘ପଞ୍ଚବଟା ଆଶ୍ରମ’ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ତାପୀ ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ।
ଅରୁଣାଵରୁଣାନଦ୍ଯୋର୍ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସଂଗମଃ ଶୁଭଃ ଦେଵାନାଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥାନାମ୍ ଆଗତାନାଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ଅରୁଣା, ବରୁଣା ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମରେ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ-ନିଜ ତୀର୍ଥରେ ଏଠାରେ ଆସି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ।
ନଵ ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵମ୍ ଅକ୍ଷଯପୁଣ୍ଯଦମ୍
ସେଠାରେ ନବ ତିନି ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ଭାବେ ମିଳେ ।
ସ୍ମରଣାତ୍ ପଠନାଦ୍ ଵାପି ଶ୍ରଵଣାଦ୍ ଅପି ନାରଦ ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଧର୍ମଵାନ୍ ସ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍
ଏହି କଥାକୁ ମନେ ପକାଇବା, ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ, ହେ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଧର୍ମିକ ଓ ସୁଖୀ ହେବେ ।
ଗାରୁଡଂ ନାମ ଯତ୍ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵଵିଘ୍ନପ୍ରଶାନ୍ତିଦମ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ନାରଦ ଯତ୍ନତଃ
‘ଗାରୁଡ଼’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ଶାନ୍ତ କରେ । ଏହାର ମହିମା କହିବି, ହେ ନାରଦ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ ।
ମଣିନାଗ ଇତି ତ୍ଵ୍ ଆସୀଚ୍ ଛେଷପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ ଗରୁଡସ୍ଯ ଭଯାଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ତୋଷଯାମ୍ ଆସ ଶଂକରମ୍
ମଣିନାଗ ନାମକ ଏକ ପ୍ରବଳ ନାଗ ଥିଲେ, ସେ ଶେଷଙ୍କ ପୁଅ । ଗାରୁଡ଼ଙ୍କ ଭୟରେ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ପରମେଷ୍ଠୀ ମହେଶ୍ଵରଃ ତମ୍ ଉଵାଚ ମହାନାଗଂ ଵରଂ ଵରଯ ପନ୍ନଗ
ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ଏହି ମହାନାଗକୁ କହିଲେ, ‘ହେ ପନ୍ନଗ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, କହ ।’
ନାଗଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରଭୋ ମହ୍ଯଂ ଦେହି ମେ ଗରୁଡାଭଯମ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଆହ ଚ ତଂ ଶଂଭୁର୍ ଗରୁଡାଦ୍ ଅଭଯଂ ଭଵେତ୍
ନାଗ କହିଲେ, ‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଗାରୁଡ଼ଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ ।’ ତେବେ ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ, ‘ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମେ ଗାରୁଡ଼ଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ ।’
ନିର୍ଗତୋ ନିର୍ଭଯୋ ନାଗୋ ଗରୁଡାଦ୍ ଅରୁଣାନୁଜାତ୍ କ୍ଷୀରୋଦଶାଯୀ ଯତ୍ରାସ୍ତେ କ୍ଷୀରାର୍ଣଵସମୀପତଃ
ଗାରୁଡ଼ଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନାଗ ବାହାରିଗଲେ । ଯେଉଁଠାରେ ଅରୁଣଙ୍କ ଭାଉଣ୍ଡ, ଯିଏ କ୍ଷୀରସାଗର ନିକଟରେ ଶେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ବସବାସ କରନ୍ତି ।
ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଚରତି ନାଗୋ ଽସୌ ସୁଖଶୀତଲେ ଗରୁଡୋ ଽପି ଚ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ତଂ ଦେଶମ୍ ଅପି ଯାତ୍ଯ୍ ଅସୌ
ସେ ନାଗ ସେଠାରେ ଏପଟେ-ଓପଟେ ସୁଖରେ ଏବଂ ଶୀତଳତାରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି । ଗାରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସେଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି ।
ଗରୁଡଃ ପନ୍ନଗଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚରନ୍ତଂ ନିର୍ଭଯେନ ତୁ ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ମହାନାଗଂ ପ୍ରାକ୍ଷିପତ୍ ସ୍ଵସ୍ଯ ଵେଶ୍ମନି
ଗାରୁଡ଼ ନାଗକୁ ନିର୍ଭୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ମହାନାଗକୁ ଧରି ନିଜ ଘରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ତଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଗାରୁଡୈଃ ପାଶୈର୍ ଗରୁଡୋ ନାଗସତ୍ତମମ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ନନ୍ଦୀ ପ୍ରୋଵାଚେଶଂ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁମ୍
ଗାରୁଡ଼ ନିଜ ପାଶରେ ସେ ଉତ୍ତମ ନାଗକୁ ବାନ୍ଧି ଧରିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ନନ୍ଦୀ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ନୂନଂ ନାଗୋ ନ ଚାଯାତି ଭକ୍ଷିତୋ ବଦ୍ଧ ଏଵ ଵା ଗରୁଡେନ ସୁରେଶାନ ଜୀଵନ୍ ନାଗୋ ନ ସଂଵ୍ରଜେତ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସାପ ଆସୁନାହିଁ; ସେ ବା ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଛି କିମ୍ବା ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛି, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ! ସାପ ଯଦି ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏଭଳି ଦେରି କରିନଥାନ୍ତା।
ନନ୍ଦିନୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶଂଭୁର୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ନନ୍ଦିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ବୁଝି, ଶିବ ତାପରେ କହିଲେ।